Feri Arifi:Kalaja e Binçës- Viti dhe Tuma


KALAJA E BINÇËS- VITI DHE TUMA

Fshati Binçë i Moravës së Epërme aty ku takohen lumenjt e Pajashnicës që rrugëtojnë nga fshati Tanushë drejt fshatit Korbliq dhe lumi i Debelldehut, që vije nga Buzaviku aty në Binçë takohen së bashku dhe formojnë Lumin Morava të Binçës. Mu për atë disa kala që ka andej dhe këndej kodrave të këtij vendi, si emer në të kaluaren e larget ky lum quhej Muros, sot Morava e Binçës, kjo kala nuk është eksploruar nga askush që ky emer u mor po nga muret e kalave të shumta në këto anë ku dhe mbeti kështu Muros, Morava, Izmornik, te tre emrat janë shqip, poashtu edhe emri Binçë mund të vije që nga fjala Binë- poshtë -çë- ( që ku jam), Rashë- poshtë në rrafshinë, pokështu thuhet edhe sipas një toponimi të quajtur “Baricë” fjalë që ka shumë lidhshmëri me emrin Binçë. Atëherë si kala po edhe sot kjo është e Ilireve e jona që i thonin bind ujit, më këmbë Bin-çë-ça, Bind, me trajta gjuhësore të mundshme Vinç, Vinc, Vind, Vid, e ka edhe një rëndësi të madhe, sepse Ilirët i thonin Zotë të ujit e tokës, “Bind” që është fjalë shqipe dhe shfaqet nëpër motmote me trajta të nduarnduarta të mundëshëme kohore. Pastaj kjo fjalë vije edhe nga Bi ose dy në gegnishtën tonë që vijnë dy rrjedha Bien, bineq poshtë nga lartë dhe bëhen Bashkë në-Binçë. Ky vend ka objekte e monumentet të kulturës së lashtë të ndërtuara nga kohet pellazgo-iliro-dardane që i përkasin kësaj treve, e që flasin vetëm shqip dhe si objekte duket se janë më të vjetrat të këtij vendi, që ende nuk dihet shumë për këto objekte të lashtësisë së vjetër shqiptare, unë i shkela dhe i studjova me aq sa dita dhe munda me dijen dhe ndjersen e atë pasionin tim që kasha për shqiptarët dhe lashtsin e këtyre kalave në Anomoravë, që rina jonë në të ardhmen ti studjojn dhe të kenë si fillim të pikënisjes shkrimin tim si studim. Këto kala janë begati e çmuar kombëtare për poppullin shqiptarë që sllavet nuk kan jetuar kurrë ne këto kala, por ishin tonat Ilire. Kalaja e Binçës gjendet kater kilometra në jug-lindje të Vitisë. Është kala e ndërtuar në një kodrinë ku mbi të ka Rrafshin e Qarshisë, me Rrruget e Shumta, me faltoren e Shen Premtes, jo siç jemi mësuar ta degjojm ne emer tjeter. Siç shihet në vrojtimin tim në kala lartë gurët e grumbulluar tregojnë disa kulla vrojtuese të larta e të ulta, që ishin të ndërtuara mirë e bukur si dhoma ndeje, e sot të shkatrruara gati tërsisht, ku njeriu hasë me shumë artefakte të thyera të kohës së lashtsis dhe mesjetës , që janë mbi kala të Binçës që ishte e ndertuar dhe e ndertuarë me mure guri. Që është ajo këmba e zotit Bin, ku ju vet do e shihni në foto, që e kam bërë unë dhe që shihet e cila tregon atë artin e vërtet të Qiellit, Tokës e Ujit dhe askund nuk ka një kala te tillë të ndertuar kësi soji. Aktualisht askush deri më tani nuk është marr me te. Me që ky shkrim është i 2014. Ky monument kulturor e historik nga bimësia Dardane vazhdoi të jetë deri në mesjetë por sot që ato themelet ende tregojnë atë punën që banorët e vendit dikurë ata gjyshërit e stëgjyshërit tanë për ndërtimin e kësaj kalaje dhan mund e ndjersë që ne sot të mburemi me to, ne sot shofim disa gurë shtuf mbi kala të Binçës që ishin të ruajtur deri më 1389 dhe gjinden edhe sot, atëherë kur osmanët e pushtuan Binçën, e që sot duhet trajtohet në suaza të kushteve të normales. Kjo kala i takon epokës së lashttësis ati antikitetit, ndërsa sipas meje duhet që ekspertët, dhe arkeologet, historianët e mirëfilltë t’i qasen këtij objekti kaq te madh për të dëshmuar se ky objekt i takon shekujve të lashtsis. Kjo pjesë siç shihet ka qenë e frekuentuar shumë, sidomos nga shekullin XIII. Kur Osmanët për here të parë erdhen kendej pari, e dikurë më vonë sllavet e ardhur nga Rusia, e jo siç shkruajnë autoret serbë, të pavërteta për të se kjo kala është Kalaja e Rimit, po fundi edhe Rimjanët janë fise tona Etruske që flisnin shqip. Ky vend është shumë interesante me një vështrim nga larg për një studjim të mirfillët. Urosheviqi, atëherë kur shkruanëte për Binçën dhe kalanë, dhe banorët e Binçës në librin e tij: Gornja Morava i Izmornik, Naselja i poreklo stanovništva, Srpska Kraljevska Akademija, Štamparija Mlada Serbija, Beograd, 1935 faqe 179. Banorët e Binçës, ata të serbizuarit më 1935 që ndërruan kombin ndhe gjuhen dhe ruajtën fenë i thonë Urosheviqit, se disa eshtra të tumave kanë dalë jashtë toke dhe janë tonat.” Ae dini se çka u thotë Urosheviqi atyre banorve në vitin 1935, këto eshtra nuk janë tonat, sepse kanë ngjyrën e verdhë. Si ka mundësi pra të flitet e përflitet dhe shkruhet kur varret që jan njerzit e vorrosur të mos trajtohen nga banoret vender ndërsa atyre që ishin të vorrosura rreth kalasë tu thuhet se nuk janë sllave as serbe në Binçë,? deri më 1900. Ndërsa si ka mundsi që toka të jetë e atyre serbve e Xakit, ku dihet mirfilli se ( X )serbët nuk kanë. Unë si studjusë sa kam mundur e kam patur mundsi e di se kjo kala ka një pamje që asnjë kala nuk e ka dhe sipas krejt gjurmimeve dhe shumë ështrave që kam par dhe kam degjuar nga banorët thuhet se Beteja e Kosovës është zhvilluar në kët pjes, mirëpo askush nuk është marr me këtë, kur dihet dhe kerkohet nga osmanet nga një Hall Plak, se ku gjindet dera e Kalas që jan ngujuar ushtria e Kopiliqit dhe banorët e këti cendi, pasi ajo po mbushte ujë të burimi i fshatit e cila i trgon ushtisë osmane dhe u thot se në lindja aty në mengjes ku së pari bije dielli, aty është porta e kalasë dhe aty më të vertet është që unë e kam hasur, kalaj ka një sipërfaqe mjaft të madhe që shumë pak dhe askush deri me sot nuk është marrur me ket kala. Gjeja tjeter është se ka dokumente se dy kilometra andej Kalas Sulltan Bajziti i biri i Sulltan Muratit është bër kuror me vajzen e Jelenës. Pra çdo kala ka nga dy apo tri pal varre që deri me tani askush nuk është marr me to në përjashtim me ata të Tumës që serbet më 1928 i kan bartur varret e tyre ne maje të saj.Pse pra Tumën e Binçës, serbët e uzurpuan dhe vendosën varret e tyre, ku ishte ai motivi tyre dhe pse, e sot nuk mund që ne të gjurmojm si tumë që është në form plisi dhe është e jona, askush nuk kishte tuma për veq se ILIRET.

About Post Author