Janko Pali :Histori e kufive te Epirit


Janko Pali :Histori e kufive te Epirit

(Studim nga “Mesuesi i Merituar” Janko Pali” shkruar ne
moshen 94 vjecare ne Korfuz Greqi -1991)

Kerkesat mbi problemin e kufive veriore jane te domosdoshme
se eshte e pa mundur te meresh me kete problem tuke marre parasysh
vetem te dhenat aktuale.Eshte pra e natyrshme te fillojme me kqyrjen
e evolusionit historik me pare se te arrijme ne kqyrjen e perberjes
etnologjike aktuale. Mb’ane tjater paskqyrja historike eshte nje
kusht rrenjesor per cdo diskutim rellativ me ceshtjen e kufijve.
Studimet qe referohen ketij subjekti nuk paraqesin nje vazhdimesi
kronologjike,vec asaj ato nuk jane te shkarkuara nga paragjykime.
Kufit e vjetra kane qene objekt kerkimesh prej historianesh te huaj
dhe rezultatet e ketyre studimeve jane ne teresi te vlershem,me
gjithe se disa etnologe dhe historiane nuk kane nguruar te vene
shkencen e tyre ne sherbim te disa shteteve.
Per sa i perket kufive mesjetare dhe moderne te Greqise dhe
Shqiperise,nuk kane qene askurr objekti i asnje kerkese dhe ky domen
mbetet ende i pa zbuluar.
Tentativa qe paraqesim perpiqet te siguroje vehtes dobin e
objektivitetit bazuar mbi burime nga cdo prejardhje aqe te favorshme
per tezen e “helenizmit”.
Gjat studimit tone do kemi rastin te shofim qe gjithe ata qe
jane mare me problemin tone,ose nuk kane dhene rendesi gjithe
deshmive qe u referohen tuke dhene preferencen e tyre ne ato qe ishin
te dobishem tezes qe mbronin,ose nuk jane perpjekur te shpegojne
dokumentat ekzistuese,tuke mare parasysh kushtet ne te cilat dhe jane
shfaqur. Rezultati i kesaj metode punimi u be shume shpesh
interpretim i rrem qe ne pjeset e huara nga autoret e lashterise me
qellimin qe te sherbejne nje interesi politik te castit.

Kufite ne Lashterine !

Te dhenat relative Epirit ne lashterine jane te rralla dhe
kjo shpegohet prej faktit qe autoret e kohes kishin nje njohje te pa
mjaftueshmete epirotasve dhe te heleneve te tjere ne veri. Duke u
shtuar kesaj veshtiresie faktin qe shume prej ketyre burimeve disa
prej te cilave referohen kohes me te lashte te Epirit jane zhdukur.
Deshmite qe per fat te mire na jane ruajtur nuk jane ne
pajtim midis tyre.Keshtu disa te dhena prej Theopompit,jane
konsideruar prej Strabonit si te dyshimta. Simbas Scylaks (350 para
JK) pervec Liburneve,ekzistojne Ilirianet qe banojne per gjat
bregdetit deri ne Haoni qe vendoset per karshi Korfuzit,ishulli i
Alqinout. Shofim keshtu Haonine qe eshte pakundshmerisht nje pjese e
Epirit,te arrije Regjionin verior te maleve te Akroqeraune,nje pjese
e dyte e Scylaxit po na con ne te njejtin kostatim se thote qe ka ne
Epir malet Qeraunike dhe prane tyre nje ishull i vogel (Saseni).
Nje pasazh fort karakteristik i Scymos (sh II para) thote qe
mbas kesaj (syndimi i Hylleve), Iliria,toke e atij ngjitur,permban
shume popuj. Thone se keta popuj jane iliriane,prej te cileve disa
banojne ne brendi te vendit.
Del prej ketij pasazhi qe Hyllet nuk jane jo Iliriane,po
fqinj jugore te vendeve Iliriane,dhe mbasi nuk mund te ishin tjater
nga banuesit e qytetit “Byllis”.fshati actual Gradica,konkludojme qe
illirianet po ndodheshin ne veri te ketij qyteti . Mbane tjater jane
te shumte pasazhet e Strabonit qe preferohen drejtazi a terthorazi
Epirit.
Keshtu tuke folur mbi detin Adriatik ai thote: qe ne bregun
Lindor eshte Iliria,ndersa ne bregun Perendimor eshte Italia;…jane po
ashtu shume ishuj ne anen Iliriane,sidomos Apsurtidet, Cyriktika dhe
Libirnidet,si edhe Issa,Tragurioni,Korcyra Zeta ,Faros dhe ne drejtim
te gjirit te Korinthit jane ishuj si Korcyra e Subota perkarshi
Epirit. Ky pasazh tregon qe Korcyra eshte ishulli verior i Epirit,per
te plotesuar kete pasazh do mundnim te permendnim nje tjater qe i
referohet kufizimit midis detit Adriatik dhe detit Jonian dhe prej te
cilit rezulton qe epiri ndehet shume me ndja Veriut. Gjithashtu nje
pasazh tjater shume interesant qe referohet rruges “Egnatia”, permban
tregime ethnologjike “kjo rruge eshte e kufizuar m’bane te djathte
prej popujve epirotas qe shkojne prej detit Sicilian deri ne gjirin e
Ambracise dhe nga e majta prej maleve Iliriane …dhe popujve qe i
rrethojne,te Maqedonise dhe te Peonise,dhe mbasi pika e nisjes dhe
kalimi i rruges “egnatia”na jane pikerisht te njohur mundim te
nxjerim nga ky pasazh i Strabonit konkludimin qe lumi Genusos ben
kufi midis popujve epirotas dhe iliriane. Nuk ka m’bane tjater
kundershtim midis ketij pasazhi dhe te pareshmit,ku flitet per ishujt
e Ilirise dhe te atyre te bregut Adriatik,sepse gjeografi kish
parasysh pjesen qe ishte ne shtrijtesin e saj me te madhe Iliriane.
Nje tjater pasazh i cudem ku Straboni flet per popujt e
Epirit, con ne po ate rezultat,tregon qe epirotet qe prekin
rrugen “egnatia” kane pranuar ne rradhet e tyre popullata Iliriane me
te cilat jane perzier. Ky fenomen perzjerjeje ka ndodhur ne kufite
veriore te maleve Akroqeraunike,sambas po atij gjeografi
haonet,thesprotet okuponin regjionin bregdetar qysh prej maleve
Qeaunike deri ke gjiri I Ambracise.
Prej ketej afrimi po rezultonte nje fenomen dugjuhesie te
pjeseshme.(Pashelli).
Straboni me gjitheate ben nje gabim tuke dashur te shpegoje
perse disa quajne Maqedhoni te gjithe regjionin qysh prej Qerfozi
tuke pretenduar se prej menyres se mbajtjes se flokeve,prej
dialekteve,prej veshjes dhe prej perdorimesh te tjere popullatat
shembellejne.
Kjo e thene nuk bazohet ethnologjikisht tuke qene
se “terma”Maqedhoni nuk korespodon ne nje realitet konkret vecse aty
nga shekujt fare te fundit para eres sone kur percaktonte nje
krahine te administrates Romake.

vijon..

( U kopjua nga orgjinali nga une i biri PJP,pa as me te voglin gabim
Asnje s’ka te drejte te mare autoresine )

About Post Author