Minella Gjoni (mesues i merituar ) “shpirti i nënës së një të çmenduri”


MINELLA GJONI (MESUES I MERITUAR ) “SHPIRTI I NËNËS SË NJË TË ÇMENDURI” Tregim i shkeputur nga vellimi “Xhelozi pleqerie” 2011

(E ku ta dija se fill pas një viti, personazh I këtij tregimi do të shndërrohesha unë dhe im vëlla, si personazhe baladash, duke udhetuar rreth 40 ore pa nderprere ne kerkim te nje uji qe na thane se ishte mrekulliberes per semundjen e babit tone. Cfare ishte ky tregim i tij, nje profeci vallë???!!!)

     IRENA GJONI

Një shtëpi e vjetër ndodhej në krye të fshatit. Shtëpi i thënçin, se ajo më tepër i ngjante një ngrehine që ishte gati të rrëzohej nga çasti në çast. Çatia e vjetër për kushedi sa vjet nuk e mbante dot peshën e shiut në një dimër të ashpër.

Në atë ngrehinë shkatarraqe qëndronte i strukur në anë të vatrës një djalë rreth të tridhjetave. I bukur në të prerat e fytyrës, por me flokë të shpupurisura, me fytyrë kushedi sa kohë e palarë. Rrobat e trupit të tij sa mbulonin si me zor pjesë të trupit. Xhaketa e vjetër s’mund të quhej xhaketë. Fijet e rrobave të grisura të bënin të kuptoje që djaloshin përballë diçka e rëndë e mundonte.

Shtëpia ngrehinë nuk ishte e tij, por e nënës së tij, bijë e kësaj shtëpie, martuar në fshatin Lukovë. Të gjithë pjesëtarët e familjes kishin vdekur. I vetmi banor i mureve të rrëzuara ishte Moisiu, i sëmuri nga trutë – si e thërrisnin.                                                                                        

Moisiu herë e ndiente shpirtin të qetësuar pranë të ëmës në Lukovë e herë në gërmadhat e shtëpisë së gjyshit të vdekur. Ndonëse i çmendur, prapë të ëmën e donte shumë. Flinte pranë saj si të ishte foshnjë, zbutej nga ledhatimet e së ëmës, hante me kënaqësi, kur misërniken ia servirte e ëma. Shpirti i djalit të çmendur ishte bërë njësh me shpirtin e të ëmës. Lumturohej çmendurisht kur e ëma ishte mirë, çmendurohej akoma më shumë kur e ëma ishte e sëmurë.

Mushkonjat atë verë kishin mbuluar dhenë. Koha e ngrohtë i përhapte më shpejt ato dhe sëmundjen vdekjendjellëse të malarjes. Prej saj filloi të lëngonte edhe e ëma e Moisiut, Katerina. Ajo ra në ethe, trupi i digjej furrë, kishte marramendje dhe nga dita në ditë drobitej e u bë kockë e lëkurë. U mblodhën gratë e lagjes. Secila bënte doktoreshën, por asnjëra nuk e shëronte dot Katerinën e mjerë.     

Moisiu i çmendur e kuptoi se e ëma ishte shumë sëmurë. La ngrehinën e gjyshit dhe u  nis me vrap për tek e ëma. Ecte ku mundte: në gjemba, në gurë stralli që i prisnin mishin e këmbëve, kapërceu pyllin e Përroit të Thanës dhe mbërriti para të ëmës. U fut mes turmës së mbledhur  mbi trupin e saj  dhe klithi:

-Hapuni,- dhe u hodh mbi të ëmën. E përqafonte e s’dinte ç’të bënte. U shtri  në dyshekun me kashtë pranë të saj.

-T’i vendosim pak uthull,- foli Rina.

-Të kishim pak akull e t’ia vendosnim në ballë,- tha Nina  

-T’i presim mishtë në kurriz, t’i rrjedhë gjaku i prishur,- propozoi Kalua.

Moisiu i dëgjonte të gjitha gratë e nuk fliste, vetëm ofshante pranë së ëmës. Dy pika loti iu derdhën mbi faqe. Loti i të çmendurit të kthjellët dhemb deri në shpirt.  Ishin lotë hidhërimi për të ëmën e sëmurë. Shtrihej, zhgrihej, ngrihej në këmbë, vinte vërdallë dhomës së saj dhe e mbulonte atë me të puthura. Edhe pse mes etheve, e ëma ndiente gjithçka çfarë vlonte brenda shpirtit të të birit dhe vetëm psherëtinte si në kllapi:

-O Zot, pse më dënove, ç’të kam bërë?! Pse ia more mendtë djalit tim të vetëm, shpresës së vetme në këtë botë?

Moisiu, kur dëgjonte  rënkimet e së ëmës, e mbërthente për duarsh fort, i shtrëngonte ballin dhe i thoshte:

-Nënë, ç’ke, ç’do, ç’të të bëj, më thuaj!    

Me duar bënte sikur ia hiqte zjarrin nga balli, por prapë asaj trupi i digjej furrë. E ëma ishte në pragun e agonisë së vdekjes. Sikur të mos mjaftonte kjo, Rina që hyri te dera, klithi si në kob duke sjellë të rejat e vdekjeve në fshat:  

-Zonja, vdiq dhe Lali i Mërtire dhe Halla e Lale pritet për të vdekur.

-Ç’të bëjmë moj zonja për Katerinën?

-Katerina do të kishte shpëtuar po të ndodhej në borën e Malit të Gjërë,- tha Nina.

-Po ku ka borë në korrik moj zonja?

-Ka, ka. Ka në grykat e Skotinisë së Zhulatit. Moisiu e dëgjonte bisedën si të ishte njeri normal. U përkul pranë së ëmës dhe i pëshpëriti ultas në vesh.

-Nënë, ti do të shërohesh. Unë do të të shëroj.

Se si do ta shëronte Moisiu të ëmën, një zot e dinte. Ç’bluante vallë truri i tij i kthjellët në çmenduri!? Ç’pjesë të shpirtit të tij do t’i falte ai së ëmës?

Të gjithë kureshtarë ndiqnin  lëvizjet marramendëse të tij. Hapi sepetet e së ëmës dhe prej andej nxorri një thes të linjtë, prurë nga e ëma në pajën e nusërisë. E hodhi thesin në krah, mori dhe një shkop në dorë dhe u nis. Shikimet e të gjithëve ndoqën lëvizjen e tij, derisa ai u zhduk në thellësi të grykave të malit mbi fshat.

-Ku vete, moj zonja? – pyeti Nina

-Kushedi se ku. Si duket nuk i duroi dot më dhimbjet e së ëmës,- tha Katja.

-Nuk thua, kaq e pat, iku fare nga mendtë,- foli Rina.

Të gjithë prisnin që Moisiu të binte në ndonjë  humnerë. Por ai vraponte, dihaste, rrëzohej e ringrihej përsëri derisa këmbëzbathur u ngjit në majë të malit Lavan. Shikimin e hodh tutje, në grykat e Skotinisë së Zhulatit përkarshi. Duke picërruar sytë, mundi të dallonte së largu ca copa bore të ngrirë.

-Aty do të shkoj ta mbush thesin me borë të ngrirë. Shpejt do të kthehem moj nënë e do të t’i vë përmbi ballë copat e dëborës  që të shërohesh. – i fliste me zë Moisiu duke iu drejtuar së ëmës si ta kishte përballë.

I dukeshin sikur ishin vetëm një hap larg Grykat e Skotinisë së Zhulatit. Dëshira për të shkuar sa më shpejt, i shkurtonte largësitë. Ecte shkrepave, rrugë pa rrugë. Rrugë s’kishte e rrugë s’dinte. Në  çmendurinë e kthjellët, Moisiu kishte hequr me trurin e tij një vijë të drejtë në horizont, që takonte vendin ku ndodhej me majën përkarshi, të mbuluar me dëborë. A binte kjo vijë në shkarpa, në driza, në zalle, në lugina, në gryka, në pyje a shkëmbinj, këtë ai s’e dinte e s’donte t’ia dinte. Misioni i tij i vetëm ishte të merrte borën e ngrirë të maleve e t’ia çonte të ëmës për ta shëruar nga ethet e malarjes.

Me shumë mundim mbërriti në malin me dëborë. Hyri në thellësitë e Skotinisë, ku bora ruhej si të ishte janar. Me një shpejtësi marramendëse mbushi thesin me dëborë të ngrirë dhe doli të merrte frymë majë një shkëmbi. Ndjeu një lehtësim në shpirt. Tashmë duhej vetëm ta shpinte në shtëpi, ku dergjej e ëma e sëmurë. Sa hap e mbyll sytë, mori rrugën teposhtë. Sa më afër luginës së lumit Kalasë zbriste, aq më nxehtë bënte. Thesi i tejmbushur filloi të zvogëlohej e në ngrohtësinë e kurrizit të Moisiut, bora kullonte pikë-pikë duke përshkruar gjithë trupin e udhëtarit të çmendur. Por ai as shihte, as ndiente, as mendonte, por vetëm përsëriste me zë si në një varg baladesk: “Unë do ta shëroj nënën. Unë do ta shëroj nënën. Unë do ta shëroj nënën”. Gëzohej në botën e tij prej të çmenduri që ia kishte gjetur ilaçin e shërimit së ëmës. Tani ajo nuk do t’i shkëputej dot krahëve të Moisiut.

Hapat e tij ishin bërë kilometrikë duke kaptuar hone e gryka me një frymë. Rruga shkurtohej, thesi mpakej. Shtëpia afrohej, fryma dihaste. Padurimi për të arritur te nëna rritej, thesi me dëborë mpakej dhe më. Dashuria për nënën i jepte frymë, i jepte jetë, i kthjellte çmendurinë, i rriste hapat e thesi vazhdonte të mpakej dhe më, dhe më…, dhe më… …, dhe më… … …

Kur Moisiu mbërriti në oborrin e shtëpisë, gati si një maratonomak ku i kishte ngelur një fije frymë, në thes përpëlitej vetëm një grusht borë e pashkrirë. U fut mes turmës dhe mundi të dallonte të ëmën në grahmat e fundit të jetës. Të ëmës i qeshi pak fytyra. Nuk i dilte shpirti pa e parë të birin.

 – Unë do të të shëroj nënë. Unë do të të shëroj nënë, – pëshpëriste Moisiu duke i vënë copën e borës  të ëmës në ballë. Lotët e tij përziheshin me pikat e borës që shkrinin.

– Unë do të të shëroj nënë. Unë do të të shëroj nënë – dhe i përkëdhelte fytyrën duke i përshkuar sytë, ballin, buzët. E nënës sytë po i mekeshin, buzëve po i ngrinte buzëqeshja. Ndërsa Moisiu mërmëriste vargun baladesk: “Unë do të të shëroj nënë. Unë do të të shëroj nënë… Unë do të të shëroj nënë… Unë do të të shëroj … Unë do të të… …. Unë … … … ” –dhe zëri iu tret  duke parë fikjen e shikimit të nënës. Nëna po ikte, po ikte duke pasë mbi ballë një copë bore, duke pasë mbi ballë një dorë dhembshurie, një copë sakrifice nga i biri i saj i çmendur. Në  kthjelltësinë e çmendur, Moisiu e kuptoi që e ëma ndërroi jetë. Klithi, lebetiti e ulëriti mbi të ëmën. Përpiqej t’i hapte sytë, buzët. I donte shikimin, buzëqeshjen, por merrte veç ngurtësimin e trupit. E rrotullonte si për ta ngrohur, si për ta gjallëruar. Nuk e shkëpusnin dot nga trupi i së ëmës si për të ngelur përjetësisht aty, bashkë edhe përtej vdekjes…