Llazar Syziu
Çështja kombëtare ka qenë një komponent thelbësor i politikës shqiptare pas vitit 1990. Pas rënies së regjimit komunist, Shqipëria u përball me sfida të mëdha në mbrojtjen e interesave të shqiptarëve jashtë kufijve, integrimin rajonal dhe bashkëpunimin ndërkombëtar. Në këtë kontekst, partitë kryesore shqiptare – Partia Demokratike (PD), Partia Socialiste (PS) dhe Lëvizja Socialiste për Integrim (LSI) – kanë luajtur role të ndara, por komplementare, duke përdorur strategji të ndryshme për të avancuar çështjen kombëtare.
1. Partia Demokratike (PD) – Lider në aksion ndërkombëtar dhe mbështetje humanitare. PD, e themeluar në vitin 1990, u përqendrua në veprime konkrete për mbrojtjen e shqiptarëve jashtë Shqipërisë. Gjatë luftës së Kosovës (1998–1999), qeveria e PD-së, nën drejtimin e Sali Berishës, organizoi strehim dhe ndihma humanitare për mijëra refugjatë kosovarë dhe ofroi logjistikë, ushqime dhe veshje. Përveç kësaj, PD loboi ndërkombëtarisht për ndërhyrjen e NATO-s, duke kontribuar në vendimin për të ndaluar spastrimin etnik dhe të drejtat e shqiptarëve. Pas luftës, PD vazhdoi të ketë një rol udhëheqës në lobimin për njohjen e pavarësisë së Kosovës (2008), duke zhvilluar takime me liderë të Bashkimit Evropian, SHBA-së dhe organizatave ndërkombëtare. Ndërkohë, PD ka promovuar bashkëpunimin me komunitetet shqiptare në Maqedoni, Mal të Zi dhe Preshevë, duke lobuar për të drejta kulturore dhe arsimore. Kjo qasje e PD-së, e fokusuar në veprim aktiv dhe diplomaci publike, e ka bërë atë liderin kryesor në aksionin ndërkombëtar dhe mbështetjen humanitare për shqiptarët jashtë vendit.
2. Partia Socialiste (PS) – Faktor stabilizues dhe diplomatiK. PS, e transformuar nga ish-komunistët pas 1991, ka përdorur një qasje më të balancuar dhe diplomatike. Gjatë krizave politike dhe ekonomike, veçanërisht pas trazirave të vitit 1997, PS ka qenë një faktor stabilizues, duke siguruar që politika kombëtare të ruante vazhdimësinë dhe konsensusin mbi çështjet e shqiptarëve jashtë kufijve. Gjatë periudhës 2005–2013, qeveritë socialiste promovuan bashkëpunimin rajonal dhe integrimin e Kosovës në strukturat ndërkombëtare, duke u fokusuar në stabilitetin e fqinjësisë dhe respektimin e ligjit ndërkombëtar. PS ka luajtur gjithashtu një rol kyç në dialogun Kosovë–Serbi, duke synuar zgjidhje të qëndrueshme për të drejtat e shqiptarëve në rajon. Strategjia e PS-së, e bazuar në diplomaci të balancuar dhe koordinim rajonal, ka garantuar stabilitet dhe besueshmëri ndërkombëtare.
3. Lëvizja Socialiste për Integrim (LSI) – Faktor balancues dhe mbështetës. LSI, e themeluar në 2004 nga Ilir Meta, ka pasur një rol të veçantë si balancues dhe mbështetës në koalicionet qeverisëse. Ndërsa nuk ka qenë lider i çështjes kombëtare, LSI ka garantuar që temat kombëtare të jenë pjesë e agjendës së qeverisë dhe ka promovuar bashkëpunimin rajonal dhe mbështetjen për diasporën shqiptare. Kur Ilir Meta shërbeu si Ministër i Jashtëm (2009–2013), LSI kontribuoi në lobimin për njohjen e Kosovës dhe forcoi dialogun Kosovë–Serbi. Përveç kësaj, LSI ka vepruar si faktor stabilizues në koalicionet qeverisëse, duke siguruar që politikat kombëtare të mos marginalizoheshin brenda lojës politike të brendshme. Strategjia e LSI-së ka qenë koordinuese dhe mbështetëse, duke ruajtur interesin kombëtar dhe duke promovuar bashkëpunimin rajonal.
Nga vitet 1990 deri sot, PD, PS dhe LSI kanë vepruar në mënyrë të ndarë, por komplementare: PD ka udhëhequr veprimet humanitare dhe diplomacinë aktive, PS ka ofruar stabilitet dhe koordinim rajonal, ndërsa LSI ka garantuar që çështjet kombëtare të jenë pjesë e koalicioneve dhe ka fuqizuar bashkëpunimin me diasporën dhe rajonin. Pa rolet e tyre të kombinuara, politika shqiptare nuk do të kishte arritur të ruante ndikimin dhe mbështetjen për shqiptarët jashtë kufijve dhe integrimin e Kosovës në arenën ndërkombëtare.
Konkluzion argumentues: Roli i tre partive është tregues se përparimi i çështjes kombëtare shqiptare nuk ka qenë rezultat i një partie të vetme, por i një bashkëpunimi të ndarë dhe strategjik, ku veprimet aktive, diplomacia stabile dhe koordinimi i koalicioneve kanë siguruar që politika shqiptare të ketë ndikim të qëndrueshëm në rajon dhe në botë.
