Timo Mërkuri
Me sytë në tavan rri e sodis reflekset, hijet, valën e detit, sedefin e tij ylberor që derdhet mbi mure sonte si një qiell i përmbysur. Në këtë shtrirje vdes pak nga pak dhe nuk dua t’ia di më për asgjë. Nuk numëroj më humbjet. As delet të më mundë gjumi. E hedh njëshin në rrënjën e kubit. Matematika për herë të parë më fal një treshe. Sonte e pamundura do të flerë me mua nga ana e murit.
Migel Flor LOJË ME METAFORAT NË NJË POEZI
Në këtë poezi të Migel Florit më tërheq që në leximin e parë mënyra e pazakontë se si poetja zgjedh të flasë për gjendje njerëzore përmes një gjuhe që, në pamje të parë, duket e largët nga poezia: gjuhës së numrave dhe të matematikës. Por kjo nuk është një lojë e thjeshtë me fjalët. Mendoj se poetja e përdor këtë gjuhë për të shprehur diçka që nuk thuhet lehtë me fjalorin e zakonshëm të ndjenjave. Këtu saktësia matematikore takohet me pasigurinë njerëzore. Që në vargun e parë, “Nuk numëroj më humbjet”, ndihet një lodhje e heshtur, por edhe një dëshirë për t’u shkëputur nga pesha e asaj që ka ikur. Kjo fjali lexohet si një qëndrim ndaj jetës: të mos pranosh më që ajo të matet me mungesat e saj. Ka diçka prej dorëzimi, por jo një dorëzim pa kthim. Më shumë duket si një çast kur njeriu vendos të mos i japë më së kaluarës gjithë hapësirën e vet.
Pastaj vjen vargu: “As delet të më mundë gjumi”, ku poetja luan me shprehjen e njohur të numërimit të deleve për të fjetur. Por as kjo mënyrë e vjetër nuk bën më punë. Më pëlqen kjo përmbysje, sepse ka një ironi të lehtë, pa e rënduar vargun. Shqetësimi nuk largohet as me mënyrat më të zakonshme të qetësimit. Poetja nuk na tregon çfarë e mban zgjuar njeriun. E lë të nënkuptohet, dhe kjo heshtje më duket më shprehëse se një shpjegim i drejtpërdrejtë. Më tej, poezia merr një kthesë të papritur: “E hedh njëshin në rrënjën e kubit. Matematika për herë të parë, më fal një treshe.” Këtu ndalemi pak më gjatë. Njëshin e lexoj si shenjë të vetmisë, të njeriut të vetëm, ndoshta edhe të një gjendjeje të mbyllur në vetvete. Poetja e vendos këtë numër në një veprim matematikor, por nuk më duket se kërkon të na japë një zgjidhje. Përkundrazi, sikur kërkon një përgjigje tjetër për veten. Matematika, që zakonisht e përfytyrojmë të ftohtë dhe të pandryshueshme, këtu personifikohet dhe bëhet dikush që fal. “Më fal një treshe” zgjon disa lexime. Treshi mund të jetë një vlerësim, një mundësi, një fitore e vogël pas humbjeve. Por nuk do të ngutesha ta mbyllja në një kuptim të vetëm. Besoj se poetja e lë qëllimisht të hapur këtë figurë në shumëkuptimshmëri. Kulmi i poezisë, për mua, mbërrin në fund: “Sonte e pamundura do të flerë me mua, nga ana e murit.” Këtu ndodh një nga zhvendosjet më të bukura të kuptimit. E pamundura merr trup.
Nuk qëndron më larg, në atë hapësirën ku njeriu vendos zakonisht atë që nuk mund ta arrijë. Ajo hyn në dhomë, shtrihet pranë meje dhe bëhet pjesë e intimitetit të natës. Unë e kuptoj këtë personifikim si një ndryshim në marrëdhënien e njeriut me atë që e mundon. Ndoshta nuk bëhet më fjalë për ta luftuar të pamundurën, por për ta pranuar praninë e saj. Dhe pastaj ajo hollësi e fundit: “nga ana e murit”. Një shprehje e zakonshme, fare e përditshme, që papritur merr një peshë tjetër. Edhe e pamundura ka vendin e vet në shtrat. Këtu ndiej një ironi të hollë, por edhe një qetësi të çuditshme. Më duket sikur poetja na thotë se njeriu, pas gjithë përpjekjeve për ta larguar atë që nuk mundet, ndonjëherë mësohet ta ketë pranë. Jo si fitore, as si humbje. Thjesht si një prani me të cilën duhet të jetojë. Mendoj se ky ndërtim metaforik e afron poezinë me ndjeshmërinë postmoderne. Nuk është vetëm përdorimi i matematikës, i ironisë apo i paradoksit. Është mënyra se si poetja përzien dhe zhvendos kufijtë e gjuhëve e të kuptimeve. Matematikja hyn në territorin e poezisë, abstraktja merr trajtë njerëzore, ndërsa e pamundura vendoset në një skenë krejt të zakonshme. Nuk kemi një kuptim të vetëm, të gatshëm, por disa mundësi leximi. Kjo hapje ndaj interpretimeve dhe kjo përzierje e së abstraktes me përditshmërinë janë tipare që unë do t’i lidhja me poetikën postmoderne. Nuk e lexoj këtë poezi si një rrëfim të drejtpërdrejtë për humbjen, shpresën apo pamundësinë. Poetja i prek të gjitha, por nuk ndalet për t’i shpjeguar.
I vendos pranë njëra-tjetrës dhe i lë të bashkëjetojnë, edhe kur logjika jonë do të kërkonte t’i ndante. Prandaj poezia nuk mbaron me vargun e fundit. Ajo vazhdon në mendjen e lexuesit. Në fund, më mbetet një mendim: ndoshta njeriu nuk e kapërcen gjithmonë të pamundurën. Ndonjëherë i lë një vend pranë vetes. Dhe vazhdon të jetojë. Besoj se kjo është një nga të vërtetat e heshtura që poezia na përcjell, pa pasur nevojë ta thotë drejtpërdrejt. Timo Mërkuri
