Arben Iliazi
De Rada, pse ia kushtoi “Këngët e Milosaos” një ushtaraku himariot
Më 19 nëntor 1814, në Makia të Kalabrisë, u lind Jeronim de Rada, figura emblematike e Rilindjes sonë Kombëtare, letërsisë dhe publicistikës shqiptare. Ai ishte poet dhe shkrimtar, mësues, botues, folklorist, filolog. Aktivitetet e tij publicistike, letrare dhe politike, ishin thelbësore për vendosjen e themeleve të një letërsie kombëtare shqiptare.
De Rada është një nga figurat më të mëdha të letërsisë shqipe, artist i ndërgjegjes më të lartë dhe punëtor i pashoq. 70 vjet ndenji me pendë në dorë (1833-1903), duke i ripunuar disa herë veprat e tij. De Rada ishte nga ata njerëz që krijuan kozmogoninë e kulturës dhe letërsisë sonë , si një talent i mahnitshëm, i papërsëritshëm, i përmasave evropiane i cili, me veprën e tij të mirënjohur “Këngët e Milosaos” (1836), e bashkoi artin shqiptar me letërsinë e Romantizmit Evropian, duke u njohur në disa qarqe europiane letrare. Një takim i paharruar për të ka qenë me shkrimtarin e madh romantik francez Alfonse De Lamartine, në shtator të vitit 1844.
“Këngët e Milosaos” është një manifest i jashtëzakonshëm letrar, gjuhësor e kombëtar, shkruar me një gjuhë sugjestionuese dhe me origjinalitet të spikatur. Këtë poemë të famshme De Rada ia kushtoi mikut të tij, Dhimitër Lekës, një ushtarak himariot, që shërbente në Mbretërinë e Napolit dhe që kishte luftuar për lirinë e Greqisë, përkrah heroit shqiptar të revolucionit grek, Marko Boçari nga Suli i Çamërisë.
Latinët thonë : “poete nacitur” (poetët lindin). Është e vërtetë që De Rada është një nga poetët që nuk mund të përsëdytet më. Krijues sa lirik, autentik dhe i brishtë, aq dhe monumental, ai duhet të vendoset drejt dhe saktë në raportet midis shkrimtarëve dhe krijuesve të tjerë të mëdhenj të gjuhës shqipe, si përfaqësues i madh i një race të pavdekshme krijuesish dhe i trashëgimisë sonë letrare.
Vjershë e Bijës së Kollogresë
Nga m`erdh te kurmi gjith` ky gëzim?
Si e pafaj unë zhvishem te shtrati
E zgjohem e hareshme se u zgjova,
si ajo që gdhihet me një fat të bardhë .
