Për librin “Rrno vetëm për me tregue” të At’ Zef Pllumit.
Nga Veledin Durmishi
Hyri në rrathët e ferrit kur ende nuk i kishte buzëshur jeta në asnjë çast, hyri me vetëdijën e plotë se do të mbetej në ata rrathë, por ai nuk do të ndrydhte brenda vetes idealin e madh se si shërbëtor i fesë katolike ishte njëherazi po aq edhe shërbëtor i Shqipërisë. Por fati e deshi dikur. Më mirë vonë se kurrë! Flakët e ferrit i kishin marrë ëndrrat, por një ag demokarcie e gjeti akoma gjallë në galerat e atij ferri. Dhe ai e dinte mirë, e ndjente thellë vetes se fati e shpëtoi se duhej të rrëfente. Të rrëfenta Golgotën, Arkipelagun Gulak, galerat e ferrit komunist. Ndaj ai i kërkoi Zotit vetem pak jetë, aq sa i duhej të rrëfente. Por ai kishte shumë për të rrefyer. Ndoshta një jetë e tërë i duhej. Dhe sikur arriti një marrëveshje me Atin. Ai nuk do të ikte pa rrëfyer.
Nga duhet t’ja fillonte!? Kjo ishte dilema e një djaloshi të arsimuar mirë që u kujdes të ishte një prelat i kishës katolike në Shkodër, një shërbestar i fjalës së hyjshme. Katolizicmi në Shkodër kishte ndikim absolut në ndërgjegjen qytetare; aty shërbenin njerëz me vlera të shquara, të gjithdijshëm, të mirëshkolluar, një plejadë meshtarësh që fjalën e Zotit e kanë të shenjtë e që për këtë, ata që morën kryet e vendit në vitin 1944, nuk kursyen as njerëzit e bekuar të Zotit.
Ishte vetëm shtatë vjeç kur hyri në kolegjin franceskan të Shkodrës. Ishte një kolegj me mësues të shquar, kolosë të mendimit fetar, personalitete të spikatura të dijes e kultures sonë kombëtare si At’ Gjon Shllaku, At’ Gjergj Fishta, Padër Anton Harapi, At’ Martin Gjoka. Nje djalë i ri në adoleshencën e vet iu nënshtrua riteve fetare, por më së shumti shkollimit të tij, ku zelli, pasioni për dijet e formoi atë me një formim klasik për disa disiplina si në filozofi, teologji, letërsi dhe njohu mirë disa gjuhë si: latinisht, italisht, frëngjisht, gjermanisht e greqishten e vjetër. Ishte i vitlindjes 1924. E kur ishte 20 vjeç ai mbaroi shkollimin e plotë e që nga ai çast ai vishet prift pa menduar në atë kohë se ajo veshja e zezë e tij do të ndillte kob. U burgos dy herë. Hera e parë vetëm tre vjet. Arsyeja?! Ishte sekretar personal i padre Anton Harapit, njeriut me shkallën më të lartë në hierarkinë kishtare katolike. Ai njohu për herë të parë dhëmbët e diktaturës që po instalohej në Shqipëri, provoi kalvarin e vuajtjeve e shumë herë ishte në pragun e vdekjes. Provoi tortura të shumta, punë të detyrueshme, provoi morsetën e prangave ndër duar, por udhën e vet për ngritjen e vetëdijes ndër besimtarë ai nuk e ndërroi kurrë: ai bekonte vullnetin e fjalës së lirë, bekonte paqen ndër njerëz.
Diktatura po niste dimrin e vet e borën e parë e hodhi në Shkodrën katolike, mposhti një revoltë në Postribë e pastaj iu kthye kishave, Askush nuk mund ta parashikonte sa i gjatë do të ishte ai dimër komunist. Përplasjet me pushtetin e ri ishin të egra, por djaloshi i ri, Zefi, nuk po lexonte dot fatin e tij edhe pse dikush nga uniforma e vet e kishte paralajmëruar:- Do të vdesim poshtë këmbëve të ndonjë ure!!! Ai e mori rrezikun ndër sy. Krimi i vetëm i tij ishte se ai besonte akoma te humanizmi e te fjala e Zotit. Ai e të tjerë meshtarë që besonin te humanizmi e toleranca, nuk e kuptuan dot se thonjtë e intolerancës do t’i degdisnin galerave të burgjeve. Akuzat buronin nga përjetësimi i pushtetit se tani komunistët ishin zot në tokë. Në qiell nuk ka kurrgjë!
Më pas u emërua meshtar në zonën e Dukagjinit. Ai kishte krijuar një përvojë dhe për shumë vite ai mbledh dëshmi autentike, memorizon gjithçka që kujtesa njerëzore mbante në nënvetëdijë duke mëkuar te ndjekësit e vet besimtarë ngrehinën e devotshmërisë në fjalën e përndritshme të Zotit. Por gjithçka shkoi në shtratin që kishin shtruar komunistët. Shqipëria deklaroi laicitetin e vet që do të thoshte tani kazma në duart e rinisë revolucionare duke shëmbur nga themeli çdo ngrehinë të Zotit në tokë. Anatema filloi. Këtu fillon edhe burgosja e dytë e At’ Zef Pllumit. 23 vjet rresht në burgjet komuniste. Një Mandelë shqiptar.
Ai e dinte mirë se liria është e shenjtë, por nga bota e instikteve po instalohej dhuna si një vullnet i shumicës, kur ende shqiptarët nuk kishin ndier shijen e begatë të paqes. Të dehur nga fitorja mbi fashizmin, ata u mposhtën nga nje delir që me sa u duk i tërboi në urrejtjen e tyre.
Karvanet e vdekjes i çonin nga Spaçi në kënetën e Maliqit, nga Ballshi në ShënVasil
-Ju kini vdekur, si nuk e kuptoni? Qumështin e nënës hidhe këtu!- Fliste hetuesi. Urrejtja shfrynte egërsinë e vet.- Fruti nuk doli si lulja,-thotë diku Zef Pllumbi. E më tej- liria erdhi me ngricë.
Një libër i plotë memoristik, ndoshta vepra më e arrirë nga gjitha ajo shumicë librash që penën e ngjyen në vuajtjet e torturat e burgjeve komuniste edhe për një fjalë goje, At’ Zef Pllumbi ka një kujtesë akribike, ka një rrjedhshmëri që të habit me renditjes e situatave njëra pas tjetrës, me plot detaje, insinuata që të bindin në vërtetësinë e tyre. Asgjë të sajuar nuk ka aty. Vërtetësia është guri më i forë i kësaj kujtese, fjala e At’ Zef Pllumit është zëri më i fortë i një dëshmitari që përjetoi ferrin komunist.
Jeta dhe qëndresa përballë saj, vdekja dhe shpresa që kërkon të sfidojë vdekjen, një dokumentar autentik historik, një mundësi të shohëh qartësisht ferrin komunist. Jeta e At’ Zef Pllumit ishte një kalvar i gjatë vuajtesh aq sa është edhe një model i një vullneti të pakufi, kur mendon se çështja që ti mbron është sublime dhe është në të mirë të njerëzisë. E këto ide ai i mbajti dhe i mbrojti brenda vetes aq gjatë. Ky libër është ringjallja e tij.
