Prof. Asoc. Dr. Bernard Zotaj
Poeti që gjeti shtegun për të gjuajtur vargun…
Krejt rastësisht, në një veprimtari të Organizatës së Dëshmorëve në Berat, u njoha me një burrë të thjeshtë, të qeshur e të përzemërt, me një lirshmëri mendimi që të tërhiqte menjëherë: Gramoz Mimani nga fshati Roshnik. Në mesin e miqve të pranishëm, ai nxori nga çanta një libër me poezi dhe ma dhuroi vetëm mua. Ishte vëllimi “Tatuazhi i Zemrës”, me parathënie të gazetarit Rushan Dosti. E mora me kënaqësi, pa e ditur se në ato faqe do të gjeja një shpirt kaq të ndjeshëm dhe një poet kaq të veçantë.
Prej vitesh, Gramozi ishte vënë në kërkim të magjisë së vargut, duke dashur të largohej nga hija e realizmit socialist që e kishte lodhur e munduar deri në sakrificë. Megjithëse në një moshë relativisht larg romantizmit rinor, ai nuk e humbi besimin se njeriu ka brenda vetes një “shteg të fshehtë” ku lind poezia. Ai e gjeti këtë shteg. U vu në pritë të vargut dhe e “gjuajti” atë me vëmendje, me durim dhe me një sinqeritet të rrallë. Dhe vargu iu bind.
Pas botimit të vëllimit të parë poetik “Qaj hallet me ty Tomorr” dhe të dytit “A vriten ëndrrat?”, ai iu rikthye lexuesit me vëllimin e tretë, “Tatuazhi i Zemrës”, të cilin e nxori në jetë me kursimet dhe me të ardhurat nga shitja e fiqve të Roshnikut. Një libër i bërë me mund, por edhe me gëzim, sepse për të poezia është mënyra më e pastër për të thënë të vërtetën e tij shpirtërore.
Kur e shfletova këtë libër, gjeta aty një njeri të ndjeshëm, të vuajtur, të cilit jeta i kishte ngarkuar barrë të rëndë, por që nuk kishte hequr dorë asnjëherë nga shpresa. Gramozi vjen nga një derë e madhe, i rrethuar gjithnjë nga njerëz të mirë, punëtorë dhe fisnikë, dhe kjo jehonë njerëzore ndjehet në çdo varg të tij.
Gazetari Rushan Dosti thekson se Gramozi ka mbledhur me përkushtim “pjalmin e luleve” dhe “nektarin e natyrës së mrekullueshme të Roshnikut”, për t’i sjellë në formën më të kulluar të poezisë. Në 95 poezitë e këtij vëllimi, autori na jep profile të admirueshme, mesazhe të qarta e shpresëdhënëse për njeriun e punës dhe të karakterit. Gjuha është e pastër, e qartë, e kuptueshme, ashtu si vetë shpirti i tij. Ai rrëfen se “i dridhet dhe i përdridhet pena në dorë”, por vargu e dëgjon, sepse ai e “ëmbëlson me fiq” dhe nuk i bën naze.
Në shumë poezi rikthehet e shkuara e tij e vështirë, periudhat e vetmisë dhe të përndjekjes. Megjithatë, ai nuk u ligështua kurrë. E gjeti forcën te modeli i babait të urtë, te puna e heshtur dhe te dinjiteti familjar që e mbronte si mburojë. Ai ka zemër të madhe – siç shprehet vetë, “në të ka vend për të gjithë njerëzit e mirë”. Por nuk hap dyert e shpirtit për mosmirënjohësit, zemërligjtë, qylaxhinjtë, hipokritët apo maskarenjtë. Për ta ruan distancën, me humor dhe vendosmëri, duke thënë se “këto sëmundje të botës nuk dua t’i provoj kurrë”.
Parimi i tij jetësor është i thjeshtë e i prerë: “Me armikun tënd, mos u këshillo!”. Ai nuk bën kompromis me të keqen, bëhet “më i fortë se guri”, duke hedhur gurët e kandarit nga ana e së drejtës dhe e njerëzve të ndershëm. Për të, ndershmëria është vlerë e trashëguar, e kultivuar, e panegociueshme.
Edhe kur pranon me dhimbje se “Gjysmë jete diktaturë, gjysma tjetër demokraci… s’pashë njëherë qiellin blu”, ai megjithatë ruan idealizmin e vet dhe besimin tek brezat e rinj, tek jeta dhe tek shpirti i njeriut.
Vëllimi “Tatuazhi i Zemrës” sjell një poezi të ndritshme, të ndjeshme, që udhëton nga fshati i tij e deri në të gjitha krahinat e Shqipërisë, për t’u ndalur fuqishëm në poezinë kushtuar Kosovës: “për shqiptarët, djepi i shqiptarisë!”
Ka poezi tepër tërheqëse si “Dy pika lotë”, lutje prekëse që të mos rikthehet kurrë dhimbja; poezia për Dritëroin, ku ai e quan “letërsinë shqipe, dritë e Dritëroit”; apo “Lëndimi”, ku mesazhi është i prerë: lëndimi është plagë, dhe për t’u mbyllur kërkon një gram dinjitet.
Për të njohur Gramozin
Gramoz Mimani lindi në Roshnik të Beratit më 25 dhjetor 1953, në një familje me tradita të forta patriotike. Arsimin fillor dhe tetëvjeçar e kreu në vendlindje. Për shkak të biografisë, nuk iu dha mundësia të ndiqte shkollën e lartë, duke u detyruar të punonte në bujqësi dhe të kryente punë të ndryshme krahu.
Që i ri kishte pasion leximin, dëshirën për të shkruar dhe për t’u botuar, por edhe këto rrugë iu mbyllën. Me ndryshimet politike pas viteve ’90, ai u angazhua në të gjitha reformat e kohës dhe punoi si punonjës në shërbimin postar të Beratit. Atëherë zgjoi edhe një herë ëndrrën e hershme: letërsinë.
Botimi i parë poetik “Qaj hallet me ty Tomorr” u prit me ngrohtësi, pasuar nga vëllimi “A vriten ëndrrat?”. Sot Gramozi vjen përpara lexuesit me librin e tretë, “Tatuazhi i Zemrës”, duke na premtuar botime të tjera në të ardhmen dhe duke na dëshmuar se poezia nuk ka moshë – ka vetëm zemër.
Përmbyllje ceremoniale
Vëllimi “Tatuazhi i Zemrës” është më shumë se një libër me poezi; është një testament shpirtëror, një dëshmi se njeriu i thjeshtë, punëtor dhe i ndershëm mund të ngrejë ura prej vargjesh drejt zemrës së lexuesit. Gramozi na kujton se arti lind nga dhimbja, nga puna, nga ndershmëria dhe mbi të gjitha nga dashuria për jetën.
Në këtë libër ai ka gdhendur tatuazhin e vet shpirtëror – një tatuazh që tashmë mbetet edhe në ndërgjegjen tonë si lexues. Dhe veç një poet i vërtetë mund ta bëjë këtë.
