SINAN LALA – OFICERI, PEDAGOGU DHE STUDIUESI QË I SHËRBEU DIJES DHE KUJTESËS HISTORIKE
Një jetë e tërë në shërbim të vlerave që meritojnë të kujtohen dhe t’u përcillen brezave
Nga Agim Lika-Poet, historian dhe studiues
Në historinë e Forcave të Armatosura shqiptare ka njerëz që e kanë mbajtur uniformën jo vetëm si shenjë të profesionit, por edhe si simbol të përgjegjësisë, disiplinës dhe shërbimit ndaj atdheut. Ka oficerë që, përtej detyrave të kryera dhe viteve të shërbimit, kanë lënë gjurmë në formimin e brezave, në jetën intelektuale dhe në ruajtjen e kujtesës historike. Një prej këtyre figurave është Sinan Lala – oficer, pedagog dhe studiues, jeta e të cilit përfaqëson një udhëtim të gjatë mes punës, dijes, uniformës dhe librit. Nga një familje punëtore drejt rrugës së dijes Sinan Lala u lind më 23 korrik 1949, në fshatin Kamerras të Durrësit, në një familje të thjeshtë, punëtore dhe me ndjenja të theksuara atdhetare. Arsimin fillor dhe shtatëvjeçar e kreu në fshatin Radë. Fëmijëria dhe rinia e tij u lidhën ngushtë me punën. Nga mosha dhjetë deri në shtatëmbëdhjetë vjeç, gjatë pushimeve verore, punoi rregullisht në kooperativën bujqësore, duke ndihmuar familjen. Pikërisht në ato vite u formuan tek ai disa prej cilësive që do ta shoqëronin gjatë gjithë jetës: dashuria për punën, ndjenja e përgjegjësisë, këmbëngulja dhe respekti për sakrificën. Pas përfundimit të arsimit shtatëvjeçar fitoi të drejtën për të ndjekur studimet në Politeknikumin “7 Nëntori” në Tiranë, sot Shkolla Teknike “Harry Fultz”.
Pas diplomimit, në korrik të vitit 1967, u emërua në Ndërmarrjen Industriale NSHSHMN në Durrës. Krahas punës, ai ushqente ëndrrën për të vijuar studimet e larta dhe përgatiti dokumentacionin për Universitetin Shtetëror të Tiranës. Në shtator të vitit 1968 fitoi të drejtën për të studiuar në Fakultetin e Inxhinierisë Mekanike. Por rruga drejt auditorëve universitarë nuk do të ishte e lehtë. E drejta e studimit iu pezullua me motivacionin “për shkurtim plani”. Pas ankesës së tij, iu rikthye mundësia për të vijuar studimet pa shkëputje nga puna. Megjithatë, më 15 dhjetor 1968, ky rrugëtim u ndërpre nga thirrja për kryerjen e shërbimit të detyrueshëm ushtarak në repartin nr. 9856 në Elbasan. Ishte një kthesë vendimtare në jetën e tij. Uniforma që u bë pjesë e jetës Shërbimi ushtarak, që për shumë të rinj ishte vetëm një detyrim i kohës, për Sinan Lalën u shndërrua në fillimin e një rruge të re jetësore dhe profesionale. Në përfundim të shërbimit trevjeçar, më 31 dhjetor 1971, ai u titullua oficer aktiv i Ushtrisë Popullore. Që nga ai çast, uniforma ushtarake do të bëhej pjesë e identitetit të tij profesional dhe njerëzor. Pas përfundimit të Shkollës së Bashkuar të Oficerëve, u emërua pikërisht në këtë institucion të rëndësishëm të arsimit ushtarak shqiptar, ku shërbeu për shumë vite në funksione komanduese, organizative dhe pedagogjike. Për Sinan Lalën, të qenit oficer nuk nënkuptonte vetëm zbatimin e urdhrave dhe përmbushjen e detyrave. Oficeri, në konceptin e tij, duhej të ishte njeri i dijes, i karakterit, i përgjegjësisë dhe i shembullit personal. Pikërisht kjo bindje e orientoi drejt thellimit të mëtejshëm të formimit të tij. Gjatë karrierës kreu studimet në Shkollën e Partisë, si dhe specializimin pasuniversitar në Pedagogji-Psikologji, pranë Fakultetit Filologjik të Universitetit të Tiranës, duke zgjeruar përgatitjen e tij në fushën e mësimdhënies dhe të edukimit. Pedagogu që kontribuoi në formimin e brezave Një pjesë e rëndësishme e jetës profesionale të Sinan Lalës lidhet me Shkollën e Lartë të Bashkuar të Oficerëve, institucion që për dekada përgatiti breza të tërë kuadrosh për Forcat e Armatosura shqiptare. Në këtë institucion ai mbajti detyra të rëndësishme në sektorin politik, ndër të tjera edhe si instruktor i Komitetit të Partisë për problemet e procesit mësimor. Për dymbëdhjetë vjet me radhë ushtroi gjithashtu detyrën e pedagogut të jashtëm në Katedrën e Lëndëve Shoqërore. Dymbëdhjetë vjet në auditor nuk janë thjesht një shifër në një jetëshkrim. Janë breza studentësh.Janë qindra orë mësimore, diskutime, debate dhe përvoja të përcjella.Janë vite të tëra pune për formimin e oficerit jo vetëm si profesionist i armëve, por edhe si qytetar, drejtues dhe njeri me përgjegjësi ndaj shoqërisë dhe vendit. Në figurën e Sinan Lalës, oficeri dhe pedagogu plotësonin njëri-tjetrin. Disiplina e ushtarakut bashkohej me durimin e mësuesit, ndërsa përvoja e jetës me dëshirën për t’ua përcjellë dijen brezave më të rinj. Një kapitull mbyllet, një tjetër fillon Në gusht të vitit 1993, në kuadër të reformimit të Forcave të Armatosura, Sinan Lala u lirua nga detyra dhe doli në rezervë, në një moshë kur kishte ende shumë energji dhe përvojë për të dhënë. Por largimi nga ushtria nuk e largoi nga puna dhe përgjegjësia.
Për shtatëmbëdhjetë vjet punoi në sektorin privat, ndërsa gjatë viteve 1999–2005 shërbeu në administratën doganore. Edhe në këto fusha të reja ai vijoi të dëshmonte korrektësi, seriozitet dhe profesionalizëm. Njeriu që ishte formuar në disiplinën e ushtrisë e mbarti atë disiplinë kudo ku punoi. Por një tjetër thirrje kishte mbetur e gjallë brenda tij: thirrja e kujtesës. Nga uniforma te libri Dalja në pension nuk shënoi fundin e veprimtarisë së Sinan Lalës. Përkundrazi, ajo hapi një etapë të re dhe të rëndësishme të jetës së tij. I liruar nga angazhimet e përditshme profesionale, ai iu përkushtua studimit, hulumtimit dhe shkrimit. Përvoja e gjatë jetësore dhe ushtarake, kujtimet e grumbulluara ndër vite dhe dëshira për të dokumentuar atë që koha rrezikon ta mbulojë me harresë, u shndërruan në libra. Në vitin 2020 botoi veprën “Mbi dallgët e jetës”, një titull që në vetvete mbart simbolikën e një jete të kaluar mes sfidave, kthesave dhe përvojave njerëzore. Në vitin 2022 botoi veprën “Shkolla e Bashkuar e Oficerëve, qendra më e madhe e përgatitjes së tyre për vitet 1945–1990”, një punë me rëndësi të veçantë dokumentare për historinë e arsimit ushtarak shqiptar. Në vitin 2025 botoi librin “Vendlindja, gjurmë që s’duhen harruar”, duke dëshmuar se, krahas historisë së ushtrisë, në zemrën dhe krijimtarinë e tij zinte një vend të veçantë edhe vendlindja. Këto tri vepra krijojnë një bosht kuptimplotë të krijimtarisë së tij: jeta, ushtria dhe vendlindja. Tri hapësira të mëdha të kujtesës.Tri burime nga të cilat ushqehet identiteti i njeriut. Një shërbim tjetër ndaj atdheut: ruajtja e kujtesës Libri kushtuar Shkollës së Bashkuar të Oficerëve përbën një kontribut të rëndësishëm në dokumentimin e historisë së një prej institucioneve më të rëndësishme të arsimit ushtarak shqiptar.
Në faqet e tij nuk ruhen vetëm data, struktura dhe ngjarje. Aty ruhet kujtesa e brezave të pedagogëve, komanduesve, studentëve dhe oficerëve që kaluan nëpër auditorët dhe mjediset e kësaj shkolle. Sinan Lala e kuptoi një të vërtetë të rëndësishme: institucionet jetojnë për aq kohë sa ruhet kujtesa e njerëzve që u dhanë atyre jetë. Prandaj, puna e tij si studiues është, në një kuptim të thellë, vazhdim i shërbimit të tij si oficer. Dikur shërbeu me uniformë.Më pas shërbeu me dijen.Sot shërben përmes librit dhe kujtesës. Sepse atdheut nuk i shërbehet vetëm në repart, në shtab apo në auditor. Atdheut i shërbehet edhe duke ruajtur historinë e tij, duke dokumentuar përvojën e brezave dhe duke mos lejuar që koha të fshijë gjurmët e njerëzve dhe institucioneve që kanë kontribuar në jetën e vendit. Një jetë në shërbim të dijes dhe kujtesës Sinan Lala përfaqëson figurën e intelektualit të formuar në disiplinën ushtarake, të pedagogut të përkushtuar dhe të studiuesit që e konsideron kujtesën historike një përgjegjësi ndaj brezave. Jeta e tij është një udhëtim nga puna e hershme e fëmijërisë te auditorët e shkollës, nga reparti ushtarak te detyra e oficerit, nga pedagogjia te kërkimi historik dhe nga uniforma te libri.
Në çdo etapë të këtij udhëtimi gjendet një emërues i përbashkët: përkushtimi. Përkushtimi ndaj punës.Përkushtimi ndaj dijes.Përkushtimi ndaj detyrës.Përkushtimi ndaj historisë.Dhe, mbi të gjitha, përkushtimi ndaj atdheut. Në galerinë e ushtarakëve shqiptarë, figura e Sinan Lalës meriton të kujtohet si ajo e një oficeri që nuk e kufizoi misionin e tij vetëm brenda viteve të shërbimit aktiv. Ai e vazhdoi këtë mision në auditor, në kërkimet historike dhe në faqet e librave të tij. Sepse ka njerëz që, edhe pasi e heqin uniformën, mbeten ushtarë të një misioni tjetër, po aq fisnik: të mbrojnë kujtesën nga harresa. Sinan Lala është një prej tyre. Një oficer që i shërbeu ushtrisë.Një pedagog që i shërbeu dijes.Një studiues që i shërbeu historisë. Ai mbetet një emër i lidhur pazgjidhshmërisht me dijen, edukimin dhe kujtesën historike të ushtrisë shqiptare – një jetë e tërë në shërbim të vlerave që meritojnë të kujtohen dhe t’u përcillen brezave.
