Nga Agim Lika
Nënkolonel (R), poet, historian dhe studiues
Ushtaraku shqiptar, qoftë në shërbim aktiv, rezervist, në lirim, në rezervë apo në pension, përfaqëson një kategori profesionale që ka dhënë një kontribut të rëndësishëm në mbrojtjen e vendit, ndërtimin e institucioneve dhe konsolidimin e shtetit. Misioni i tij nuk kufizohet vetëm në përmbushjen e detyrave ushtarake, por lidhet ngushtë me kultivimin e disiplinës, përgjegjësisë, sakrificës dhe përkushtimit ndaj interesit kombëtar. Këto vlera nuk humbasin me përfundimin e karrierës aktive; ato mbeten pjesë e identitetit profesional dhe qytetar të individit.
Për këtë arsye, vlerësimi i ushtarakut nuk duhet të matet vetëm me vitet e shërbimit apo me funksionet që ka ushtruar, por edhe me mënyrën se si institucionet dhe shoqëria e trajtojnë pas largimit nga uniforma. Respekti ndaj tij nuk është privilegj, por shprehje e kulturës institucionale dhe e mirënjohjes së një shteti ndaj njerëzve që i kanë shërbyer me besnikëri.
Transformimet politike, ekonomike dhe shoqërore pas viteve ’90 prekën thellësisht edhe Forcat e Armatosura. Reforma të shumta, ristrukturimet dhe përshtatja me standardet euroatlantike sollën ndryshime të mëdha në organizimin e ushtrisë dhe në jetën profesionale të mijëra ushtarakëve. Shumë prej tyre u larguan nga shërbimi në një moshë ende aktive, duke u përballur me sfidën e ndërtimit të një identiteti të ri profesional në jetën civile.
Megjithatë, përvoja e këtyre dekadave dëshmon se formimi ushtarak ka krijuar individë me aftësi të spikatura organizative, disiplinë pune, qëndrueshmëri psikologjike dhe ndjenjë të lartë përgjegjësie. Pikërisht këto cilësi u kanë mundësuar shumë ish-ushtarakëve të integrohen me sukses në administratë, arsim, biznes, diplomaci, kulturë, media dhe në fusha të tjera të jetës publike.
Një dëshmi domethënëse e këtij potenciali është brezi i formuar në Shkollën e Mesme Ushtarake “Skënderbej”. Nga kjo vatër arsimimi dolën jo vetëm kuadro të aftë të Forcave të Armatosura, por edhe personalitete që kanë lënë gjurmë në politikë, shkencë, ekonomi, diplomaci, kulturë dhe jetën akademike, brenda dhe jashtë Shqipërisë. Ky fakt tregon se edukimi ushtarak nuk ka qenë vetëm përgatitje profesionale, por një shkollë karakteri, lidershipi dhe përgjegjësie qytetare.
Në këtë kontekst, respekti ndaj ushtarakut duhet të kuptohet në dy dimensione të pandashme: si përgjegjësi e institucioneve dhe e shoqërisë ndaj atyre që kanë shërbyer, por edhe si kulturë marrëdhëniesh brenda vetë komunitetit ushtarak.
Forca e një institucioni nuk matet vetëm me armatimin, teknologjinë apo strukturat organizative. Ajo ndërtohet mbi besimin, kujtesën institucionale dhe respektin ndërmjet brezave. Ushtarakët aktivë, rezervistët dhe pensionistët nuk janë kategori të ndara, por hallka të së njëjtës traditë profesionale.
Fatkeqësisht, herë pas here vërehen qëndrime që krijojnë distancë të panevojshme ndërmjet drejtuesve aktualë dhe ish-ushtarakëve. Kur grada apo funksioni perceptohen si burim privilegji e superioriteti, dëmtohet fryma e solidaritetit dhe dobësohet identiteti institucional. Funksionet janë të përkohshme; dinjiteti profesional dhe vlerat njerëzore mbeten.
Çdo drejtues ushtarak duhet të ketë parasysh se edhe ai, një ditë, do të bëhet pjesë e brezit të rezervës apo të pensionit dhe do të dëshirojë të trajtohet me të njëjtin respekt që u ka treguar paraardhësve të tij.
Tradita ushtarake e çdo vendi demokratik mbështetet mbi nderimin e përvojës dhe ruajtjen e kujtesës institucionale. Brezat që kanë shërbyer më parë përbëjnë një kapital profesional e historik, i cili duhet të përfshihet në veprimtari studimore, edukative, ceremoniale dhe këshillimore. Një organizatë që ruan lidhjet me përvojën e saj ndërton më lehtë vazhdimësinë dhe identitetin profesional.
Po aq e rëndësishme është edhe mbështetja institucionale për ushtarakët pas përfundimit të karrierës aktive. Politikat publike nuk duhet të kufizohen vetëm në përfitimet ekonomike, por të përfshijnë orientimin profesional, njohjen e kompetencave të fituara gjatë shërbimit, si edhe ruajtjen e lidhjeve të tyre me komunitetin ushtarak dhe shoqërinë.
Debati mbi statusin e ushtarakut nuk është vetëm një çështje sociale apo financiare. Ai lidhet me cilësinë e institucioneve, kulturën shtetformuese dhe mënyrën se si një shoqëri nderon ata që kanë mbajtur mbi supe përgjegjësinë e mbrojtjes së saj.
Në fund të fundit, vlera e një ushtrie nuk matet vetëm me aftësinë për të përmbushur misionet e saj, por edhe me mënyrën se si ruan kujtesën institucionale dhe nderon njerëzit që i kanë shërbyer me besnikëri. Respekti ndërmjet brezave nuk është një formalitet protokollar, por themeli mbi të cilin ndërtohen vazhdimësia, identiteti dhe besueshmëria e institucionit ushtarak. Një shtet që respekton ushtarakët e tij, respekton historinë, forcon të tashmen dhe investon me përgjegjësi në të ardhmen.
