Nga Arben Mollaj Sekretar i Pergjithshem I Shkursh
Nga Arben Mollaj Sekretar i Pergjithshem i SHKURSH
Emri i Marash Malajt zë një vend të veçantë në historinë e ushtarakëve shqiptarë dhe në jetën shoqërore të qytetit të Shkodrës. Jeta e tij është një dëshmi e një rrugëtimi të gjatë në shërbim të Atdheut, të ushtrisë shqiptare dhe të vlerave të saj, të cilat ai ka vijuar t’i përcjellë me përkushtim edhe pas përfundimit të karrierës aktive ushtarake. Sot, ai mban me dinjitet titullin “Kryetar Nderi” i Shoqatës Kombëtare të Ushtarakëve në Rezervë të Shqipërisë – Dega Shkodër, një vlerësim që sintetizon kontributin e tij shumëvjeçar dhe respektin e fituar ndër breza ushtarakësh. Nga Nënmavriqi i Dukagjinit drejt karrierës ushtarake Marash Malaj ka lindur më 2 gusht 1941, në fshatin Nënmavriq të Dukagjinit, Shkodër, pranë Breg-Lumit, Abatit dhe Gimajt, në trevën e bukur të Alpeve Shqiptare. Që në moshë të re, ai e lidhi jetën me ushtrinë dhe me misionin e mbrojtjes së vendit.
Pas përfundimit të shkollës së mesme “Naim Frashëri” në Durrës, ndoqi studimet në Shkollën e Lartë të Bashkuar të Oficerëve në Tiranë, sot Akademia e Forcave të Armatosura. Më 3 korrik 1963, u titullua oficer karriere, duke nisur kështu një rrugëtim më shumë se tri dekada në Forcat e Armatosura të Shqipërisë. Karriera e tij nisi në njësitë ushtarake të Durrësit, ku shërbeu si komandant toge dhe më pas mori detyra gjithnjë e më të rëndësishme në strukturat e zbulimit, shtabit dhe komandimit. Një karrierë e ndërtuar mbi profesionalizmin Gjatë viteve 1963–1971, në repartet dhe njësitë ushtarake të Durrësit, Marash Malaj kreu detyra të ndryshme, ndër të cilat komandant toge, zëvendësshef i Zbulimit të Bazës Ushtarake Detare Durrës, shef Shtabi i Batalionit Gjitharmësh, komandant i Batalionit të Zbulimit, shef i Zbulimit të Brigadës dhe komandant i Repartit Art-Mitraliere. Formimi i tij profesional u pasurua me specializime në fushën e zbulimit dhe të luftës kundër grupeve diversioniste, ndërsa studimet në Akademinë e Mbrojtjes “Mehmet Shehu” i dhanë një dimension të ri përgatitjes së tij taktiko-operative. Pas përfundimit të Akademisë, gjatë viteve 1973–1981, shërbeu si pedagog i përgatitjes taktiko-operative në Akademinë Ushtarake “Skënderbej”, duke u angazhuar jo vetëm në përgatitjen profesionale të kuadrove ushtarake, por edhe në transmetimin e përvojës së tij tek brezat e rinj të oficerëve. Në vitet 1981–1984, kreu detyrën e shefit të Degës Operative të Brigadës 9, në Divizionin e Shkodrës, ndërsa gjatë periudhës 1984–1992 shërbeu si Shef i Shtabit të Brigadës 9, në Divizionin e Shkodrës. Në vitin 1992, si pasojë e reformave në Forcat e Armatosura, doli në rezervë. Por për Marash Malajn, përfundimi i shërbimit aktiv nuk nënkuptoi përfundimin e misionit. Uniforma u hoq, por ndjenja e përgjegjësisë ndaj kolegëve, ushtrisë dhe shoqërisë mbeti e gjallë.
Nga shërbimi ushtarak te veprimtaria shoqërore Pas daljes në rezervë, Marash Malaj vijoi të ishte aktiv në organizatat e ushtarakëve dhe veteranëve. Ai u zgjodh anëtar i Kryesisë së Përgjithshme të SHKURSH-it dhe Kryetar i Shoqatës së Ushtarakëve për Shkodrën. Gjithashtu, si pjesë e Komitetit të Veteranëve të Luftës së Rrethit Shkodër, kreu edhe detyrën e nënkryetarit. Kontributi i tij në organizimin dhe konsolidimin e SHKURSH – Dega Shkodër, që prej krijimit të saj rreth tri dekada më parë, ka qenë i vazhdueshëm. Për realizimin e veprimtarive të ndryshme brenda dhe jashtë vendit, ai ka bashkëpunuar me drejtues të ndryshëm të organizatës, ndër ta Zyhdi Kroj, Mehdi Pogaçe (i ndjeri), Thoma Konduri dhe H. Gojani, si dhe me strukturat drejtuese dhe anëtarësinë e shoqatës. Një pjesë e rëndësishme e këtij angazhimi lidhet edhe me përpjekjet e organizatës për integrimin euroatlantik dhe me bashkëpunimin me struktura homologe të ushtarakëve rezervë në rajon. Veçanërisht i rëndësishëm ka qenë bashkëpunimi me shoqatat e ushtarakëve në Malin e Zi dhe Kosovë, përmes shkëmbimit të literaturës, vizitave, përvojave dhe eksperiencave. Këto kontakte kanë kontribuar në forcimin e marrëdhënieve ndërmjet ushtarakëve të rajonit dhe në njohjen me përvojat e vendeve të tjera në proceset euroatlantike. Vlerësime për një jetë të përkushtuar Për kontributin e tij të gjatë, Marash Malaj është nderuar dhe vlerësuar në periudha të ndryshme nga Shoqata Kombëtare e Ushtarakëve në Rezervë të Shqipërisë dhe institucione të tjera.
Një prej këtyre vlerësimeve iu dha me rastin e 15-vjetorit të anëtarësimit të SHKURSH-it në CIOR – Konfederata Ndëraleate e Oficerëve Rezervë të NATO-s, ku u nderua nga SHSHPFA me Certifikatën e Mirënjohjes. Një dëshmi e veçantë e figurës së tij profesionale është edhe fakti se, sipas dokumentacionit të tij personal, gjatë gjithë karrierës ushtarake nuk ka pasur shkelje disiplinore. Kjo përbën një tregues domethënës të disiplinës, korrektësisë dhe përgjegjshmërisë që e kanë shoqëruar gjatë gjithë shërbimit. Një veprimtar i përkushtuar edhe në OVP të LANÇ-it Marash Malaj është aktiv edhe në Organizatën e Veteranëve dhe Pasardhësve të LANÇ-it në Shkodër. Si pasardhës veterani, për disa vite ka dhënë kontributin e tij në këtë organizatë, duke mbajtur detyrën e nënkryetarit të OVP-së së LANÇ-it Shkodër, si dhe atë të anëtarit të Kryesisë së Komitetit Kombëtar të OVP-së së LANÇ-it në Shqipëri. Në të gjitha këto angazhime, ai ka përcjellë të njëjtin parim që e ka udhëhequr gjatë karrierës ushtarake: respektin për institucionin, për kolegët, për historinë dhe për vlerat që duhet t’u përcillen brezave. Familja – themeli i një jete të plotë Përtej uniformës dhe veprimtarisë shoqërore, Marash Malaj është edhe kryefamiljar i një familjeje të respektuar. Së bashku me bashkëshorten e tij, Jozefinën, krijuan një familje të bukur me dy djem dhe një vajzë. Fëmijët, tashmë prindër, i kanë dhuruar nipër dhe mbesa, duke e plotësuar jetën e tij me një tjetër dimension të rëndësishëm: dashurinë dhe krenarinë familjare. Sepse pas çdo karriere të gjatë qëndron një familje që ka ndarë sakrificat, mungesat, shqetësimet dhe gëzimet e saj.
Dhe kjo është një pjesë e rëndësishme e portretit njerëzor të Marash Malajt. 85 vite jetë dhe një përvojë që vazhdon të flasë Me rastin e 85-vjetorit të lindjes, Shoqata e Ushtarakëve të Shkodrës, në bashkëpunim me OVP-në, organizoi një veprimtari përkujtimore e festive, ku morën pjesë miq, kolegë, bashkëpunëtorë dhe dashamirës. Ky përvjetor ishte më shumë se një ditëlindje. Ishte një moment reflektimi dhe mirënjohjeje për një jetë të gjatë, për një karrierë të ndërtuar me përkushtim dhe për një kontribut shumëvjeçar në SHKURSH – Dega Shkodër, ku Marash Malaj sot mban me nder titullin “Kryetar Nderi”. Një emër që mbetet në kujtesën e ushtarakëve Marash Malaj është një prej atyre figurave që e kanë përjetuar ushtrinë jo thjesht si profesion, por si një mision dhe përgjegjësi ndaj Atdheut. Nga Nënmavriqi i Dukagjinit te njësitë ushtarake të Durrësit, nga strukturat e zbulimit te Akademia Ushtarake “Skënderbej”, nga Brigada 9 e Shkodrës te veprimtaria shumëvjeçare në organizatat e ushtarakëve dhe veteranëve, rrugëtimi i tij përbën një kapitull të veçantë të jetës së një oficeri shqiptar.
Ai përfaqëson një brez ushtarakësh që e ndërtuan karrierën mbi disiplinën, profesionalizmin, përgjegjësinë dhe përkushtimin. Por vlera më e madhe e kësaj jete nuk qëndron vetëm te detyrat e mbajtura apo te titujt e marrë. Ajo që mbetet është shembulli njerëzor dhe profesional, përvoja e transmetuar dhe respekti i fituar ndër vite. Marash Malaj, Kolonel (P), mbetet një figurë e respektuar e ushtrisë shqiptare, e organizatës së ushtarakëve në rezervë dhe e veteranëve e pasardhësve të LANÇ-it. Jeta e tij dëshmon se shërbimi ndaj Atdheut nuk matet vetëm me vitet e uniformës. Ai vazhdon edhe më pas, përmes kujtesës, përvojës, veprimtarisë shoqërore dhe, mbi të gjitha, përmes transmetimit të vlerave te brezat që vijnë. Në 85-vjetorin e jetës, për Marash Malajn mund të thuhet me plotësinë e një mirënjohjeje të merituar: Një jetë e gjatë në shërbim të Atdheut, një karrierë e ndërtuar me dinjitet dhe një emër që vazhdon të jetojë në kujtesën e ushtarakëve dhe të qytetit të Shkodrës. Gëzuar 85-vjetorin, Kolonel Marash Malaj! Shëndet, jetë të gjatë, paqe e gëzim pranë familjes dhe miqve!
Përfundime dhe rekomandime – drejt një kulture të re respekti për ushtarakun shqiptar pas uniformës Rruga e ushtarakut shqiptar nuk përfundon me ditën kur ai dorëzon uniformën. Ajo ditë shënon vetëm kalimin nga një formë shërbimi në një tjetër. Përvoja, vlerat, kujtesa dhe ndjenja e përgjegjësisë ndaj atdheut mbeten pjesë e pandarë e identitetit të tij. Historia e Forcave të Armatosura shqiptare është ndërtuar nga mijëra burra dhe gra që kanë shërbyer me disiplinë, sakrificë dhe përkushtim. Ata kanë qenë pjesë e çdo etape të zhvillimit të ushtrisë sonë, nga periudhat më të vështira deri te integrimi në NATO. Ky kontribut nuk mund të mbetet vetëm pjesë e së shkuarës; ai duhet të shndërrohet në një burim frymëzimi dhe përvoje për të ardhmen. Mënyra se si një shtet i trajton ushtarakët pas përfundimit të shërbimit është një tregues i pjekurisë së tij institucionale. Respekti për veteranët dhe rezervistët nuk është privilegj, por detyrim moral dhe shtetëror ndaj atyre që i kanë shërbyer Republikës. Për këtë arsye, është e nevojshme: • të konsolidohet statusi i veteranit të mbrojtjes si një njohje institucionale e kontributit të ushtarakëve; • të institucionalizohet bashkëpunimi ndërmjet Ministrisë së Mbrojtjes, Shtabit të Përgjithshëm dhe organizatave të ushtarakëve në lirim e rezervë; • të nxitet bashkimi dhe koordinimi i organizatave të ushtarakëve mbi baza profesionale, larg ndarjeve dhe interesave të ngushta; • të ruhet karakteri apolitik, profesional dhe atdhetar i këtyre organizatave; • të krijohen qendra, muze dhe hapësira të kujtesës ushtarake, ku të ruhen traditat dhe të forcohet identiteti institucional; • të promovohet mentorimi dhe bashkëpunimi ndërmjet ushtarakëve aktivë dhe atyre në rezervë, duke e kthyer përvojën në një pasuri kombëtare. Përvoja e vendeve aleate të NATO-s dëshmon se një ushtri bëhet më e fortë kur ruan lidhjen me njerëzit që e kanë ndërtuar atë. Veteranët dhe rezervistët nuk janë pjesë e së kaluarës; ata janë një komponent i gjallë i kulturës së mbrojtjes, i kujtesës institucionale dhe i ndërgjegjes kombëtare. Edhe Shqipëria duhet ta forcojë këtë kulturë, duke e parë ushtarakun pas uniformës si një vlerë që vazhdon t’i shërbejë vendit me përvojën, autoritetin dhe shembullin e tij. Në fund, mbetet një e vërtetë që nuk ndryshon me kalimin e kohës: uniforma hiqet, por betimi mbetet; detyra përfundon, por nderi i shërbimit nuk del kurrë në pension. Forcat e Armatosura shqiptare do të jenë më të forta kur të bashkojnë përvojën e brezave, profesionalizmin e së tashmes dhe vizionin për të ardhmen. Sepse fuqia e një ushtrie nuk matet vetëm me armatimin dhe teknologjinë, por edhe me mënyrën se si nderon ata që i kanë kushtuar jetën mbrojtjes së atdheut. Respekti për ushtarakun pas uniformës është respekt për historinë, për institucionin dhe për vetë Shqipërinë.
