Robert Martiko
Rreth vëllimit poetik “Strehëza ime” të Shpresa Rama
Në poezinë e Shpresa Ramës ndihet që në leximin e parë një zë lirik i ri, por i prekur nga përvoja dhe nga ato ngjarje që lënë gjurmë të qëndrueshme në kujtesën e njeriut. Në poezitë e saj takohen familja, humbja, dashuria, largësia, malli dhe përpjekja për të vazhduar përpara. Mbi të gjitha, ndihet kërkimi i një strehe shpirtërore, çka e bën titullin e vëllimit të saj të ri, “Strehëza ime”, mjaft përfaqësues për botën poetike që autorja po ndërton.
Te “Loti i babait”, Shpresa Rama prek një nga përvojat më të dhimbshme njerëzore: humbjen e nënës, por e vështron atë përmes dhimbjes së babait. Vargu “Ja pashë tim ati lotin prej burri”, që përsëritet si refren, është boshti emocional i poezisë. Dora që dridhet mbi ballin e gruas për herë të fundit, tymi i cigares pas të cilit fshihet loti dhe fëmijët që i ulen në prehër krijojnë portretin e një burri të ashpër në dukje, por thellësisht të plagosur. Loti nuk ia zbeh burrërinë; përkundrazi, zbulon dashurinë që ashpërsia e jashtme kishte mbajtur të fshehur.
Në “Filiz i jetës”, poetja kthehet te burimi i ekzistencës. Lindja vjen përmes dhimbjes së nënës, por edhe përmes dritës. Fëmija hyn në jetë pa i njohur “pabesitë e botës” dhe plagët që do t’i dalin përpara sa herë të kërkojë të ecë krah ëndrrës. Megjithatë, filizi mbijeton dhe bëhet “pemë sythesh lulëzuar”, e aftë tashmë të rrisë filizat e vet. Është një figurë e bukur e vazhdimësisë se jeta e marrë prej nënës kthehet në jetë që u dhurohet të tjerëve.
Poezia “Të desha” sjell një tjetër dimension të poezisë së saj. Dashuria këtu nuk është idil, por një përvojë që lë shenja në trup dhe në kujtesë. Mjegulla, shelgu lotues, stuhitë dhe “lumi pa rrjedhë” ndërtojnë peizazhin e brendshëm të një ndjenje që ka mbijetuar edhe kur ëndrrat po bëheshin “të paëndërrta”. Dashuria e Shpresa Ramës nuk paraqitet vetëm në çastin e lumturisë. Ajo vazhdon të ekzistojë edhe në mungesë, në largim dhe në kujtimin e asaj që nuk mund të rikthehet.
Te “Sytrishta”, fjala bëhet më e kursyer. Mjegulla e përhimët, acari, pasqyra dhe sidomos karrigia bosh krijojnë atmosferën e një mungese që nuk ka nevojë për shumë shpjegime. Karrigia bosh është një nga ato figura të thjeshta që arrijnë të thonë shumë: dikush nuk është më aty, por mungesa e tij vazhdon të zërë vend.
Poezia “Strehëza ime”, që i jep titullin edhe vëllimit, duket se përmbledh më qartë një nga fijet kryesore të kësaj krijimtarie. Strehëza nuk është një vend fizik. Ajo gjendet “në portat e syve” të njeriut të dashur, në përqafimin e ëndrrës, në rrahjen e një zemre që mund të dëgjohet edhe përtej largësisë. Dashuria shndërrohet kështu në hapësirën ku shpirti kthehet sa herë që jashtë ka stuhi.
Pikërisht për këtë arsye, “Strehëza ime” është një titull që mund të lexohet përtej poezisë me të njëjtin emër. Strehë është nëna, edhe pasi është larguar nga jeta. Strehë është babai që e fsheh lotin. Strehë është dashuria që vazhdon përtej distancës. Strehë është kujtesa. Dhe, në fund, strehë bëhet vetë poezia, sepse aty ruhen njerëzit dhe çastet që koha përpiqet t’i largojë.
Në poezitë e Shpresa Ramës përsëriten disa simbole që po krijojnë dalëngadalë fjalorin e saj poetik: drita, loti, shpirti, mjegulla, stuhia, ëndrra, gjurma, trupi dhe mungesa. Përballë errësirës shfaqet vazhdimisht drita. Përballë humbjes, kujtesa. Përballë largësisë, dëshira për afërsi. Kjo kundërvënie i jep poezisë së saj një tension emocional të natyrshëm.
Një nga cilësitë më premtuese të autores është aftësia për ta vendosur emocionin në një hollësi konkrete: dora e babait që dridhet, tymi i cigares, karrigia e mbetur bosh, shelgu pas xhamit, filizi që bëhet pemë. Pikërisht në këto çaste poezia e saj është më bindëse. Në vazhdim të krijimtarisë, besimi edhe më i madh te figura dhe një kursim i shpjegimit do ta bënin vargun më të ngjeshur dhe më të fuqishëm.
Shpresa Rama është në prag të takimit të saj të ri me lexuesin përmes vëllimit “Strehëza ime”. Jo vetëm nga këto poezi, por edhe nga shumë të tjera, libri premton të jetë një rrëfim poetik për lidhjet më të thella të njeriut: me prindërit, me dashurinë, me fëmijët, me të shkuarën dhe me vetveten.
“Strehëza”, për të cilën flet poetja nuk është e ndërtuar domosdoshmërisht me mure. Ajo mund të jetë një prehër që tashmë jeton vetëm në kujtesë. Është një dorë që dikur ka përkëdhelur. Është një njeri që mungon, një dashuri që largësia nuk e ka shuar. Dhe, kur të gjitha këto rrezikojnë të humbasin, atëherë është pikërisht fjala poetike për t’u dhënë një vend ku të jetojnë.
Domethënia më e bukur që mund të marrë titulli “Strehëza ime” është poezia si një vend i vogël dhe intim, ku shpirti ruan atë që nuk dëshiron t’ia dorëzojë harresës.
Shpresa Rama vjen para lexuesit me ndjeshmërinë e një poeteje që nuk e kërkon vargun larg jetës. Ajo e kërkon pikërisht aty ku jeta dhemb, dashuron, humbet dhe ngrihet përsëri. Në poezinë e saj ka sinqeritet, ngrohtësi dhe një aftësi të natyrshme për ta kthyer përjetimin personal në një ndjenjë të përbashkët. Ajo di t’u japë zë heshtjeve familjare, mungesave, dashurive dhe atyre plagëve që njeriu shpesh i mban vetëm për vete.
“Strehëza ime” shënon një hap të bukur në udhëtimin e saj poetik dhe, njëherësh, një premtim për vazhdimësinë. Shpresa ka atë që nuk fitohet lehtë vetëm me teknikë: ndjeshmërinë ndaj njeriut dhe dëshirën e sinqertë për ta kthyer emocionin në fjalë. Me pjekjen e mëtejshme të vargut, me përkujdesjen ndaj gjuhës dhe me besimin gjithnjë e më të madh te zëri i saj i veçantë, ajo ka mundësinë të krijojë një profil poetik gjithnjë e më të dallueshëm.
Ndoshta urimi më i bukur për Shpresa Ramën është që emri i saj të bëhet edhe metaforë e poezisë që shkruan. Të ruajë gjithmonë një Shpresë përtej mjegullës, një dritë përtej humbjes dhe një strehë për shpirtin përmes fjalës. Vëllimi poetik “Strehëza ime” le të jetë jo vetëm streha e ndjenjave të poetes, por edhe një derë e hapur ku lexuesi të mund të gjejë diçka te vetja e vet. Dhe, duke e gjetur veten në vargjet e saj, të mos mbetet i njëjti pas leximit. Të kalojë përmes atij përjetimi transformues që vetëm poezia e ndier mund ta krijojë, kur fjala nuk mjaftohet të prekë emocionin, por zgjon vetëdijen, ndryshon mënyrën e të parit të gjërave dhe e bën njeriun të kthehet te vetja pak më i ndjeshëm, pak më i thellë dhe, ndoshta, pak më njerëzor.
