Rreth poezisë “Në udhën e pafund”
Poezia “Në udhën e pafund” e Mimoza Sinoimerit është një meditim filozofik mbi ekzistencën njerëzore, mbi misterin e krijimit, përvojën e dhimbjes dhe aftësinë e shpirtit për t’u transformuar. Në pak vargje, poetja përshkon një udhëtim të tërë jetësor, nga lindja deri te përballja me kohën dhe me mundësinë e rilindjes së brendshme.
“Prej balte e zjarri u krijove, / nga duart e skulptorit të vjetër.”
Që në fillim, njeriu paraqitet si një qenie e dyfishtë: baltë dhe zjarr, materie dhe shpirt, brishtësi dhe fuqi krijuese. Balta i kujton përkohshmërinë e trupit, ndërsa zjarri simbolizon energjinë e ndërgjegjes, dëshirën për të njohur dhe për të kapërcyer kufijtë e vetvetes. Figura e skulptorit të vjetër e lidh këtë përfytyrim me mitet e lashta të krijimit, kur njeriu përpiqej të kuptonte prejardhjen dhe vendin e tij në univers.
Por njeriu nuk formësohet vetëm në çastin e lindjes. Vijon të krijohet nga përvojat që kalon. Dashuria e përqafon, humbja e hedh në humnerë, ndërsa dhimbja ia gdhend zemrën “me gjuhë furtunash”. Kjo është një nga figurat më domethënëse të poezisë: dhimbja nuk shfaqet vetëm si plagë, por edhe si forcë që mund të thellojë vetëdijen. Përmes saj, njeriu zbulon se jeta nuk është thjesht një vazhdimësi ngjarjesh, por një proces i pandërprerë ndryshimi.
Mjaft goditëse është figura e kohës që e shkel njeriun “me këmbë zbathur”. Koha bëhet këtu simbol i përkohshmërisë dhe i një fati të cilit askush nuk mund t’i shpëtojë. Pas saj qëndron një nga shqetësimet më të thella antropologjike: vetëdija e njeriut për vdekjen. Pikërisht kjo vetëdije ka ushqyer ndër shekuj mitet, besimet, filozofinë dhe artin, si përpjekje për t’i dhënë kuptim një ekzistence që e njeh fundin e vet.
Në këtë pikë poezia merr një kthesë shpresëdhënëse: “Nga hiri yt, me krahë zjarri, / përtej vetes fluturoi shpirti.”
Figura të kujton Feniksin mitologjik, por kuptimi njerëzor i rilindjes është më i thellë se mrekullia e mitit. Njeriu nuk rilind në mënyrë magjike nga hiri. Ai mund të rilindë shpirtërisht, duke ndryshuar mënyrën e të menduarit, të ndierit dhe të jetuarit. Shprehja “përtej vetes” përmbledh pikërisht këtë mundësi vetëkapërcimi: të mos mbetesh përgjithmonë ai që ishe përpara dhimbjes dhe humbjes.
Kjo ide mund të lidhet me frymën kantiane. Njeriu rilind kur dhimbjen e shndërron në vetëdije, ndërsa lirinë e lidh me arsyen, dinjitetin dhe përgjegjësinë. Prandaj edhe “pema me frutat e shpresës” simbolizon vlerat që njeriu i transformuar mbjell për të tjerët, duke kontribuar në ndërtimin e një qytetërimi më njerëzor.
Titulli “Në udhën e pafund” nuk nënkupton pavdekësinë fizike, por vazhdimësinë e kërkimit njerëzor për kuptim. Njeriu mbetet “bir i ëndrrës, mister në krijim”, sepse gjithmonë ka diçka për të zbuluar dhe për të ndryshuar brenda vetes.
Fjala përmbyllëse, “Rilind”, është kulmi filozofik dhe emocional i poezisë. Ajo nuk premton shpëtim nga ligjet e natyrës, por sugjeron një fitore të mundshme të shpirtit.
Vlera e poezisë së Mimoza Sinoimerit qëndron pikërisht në këtë mesazh humanist: njeriu nuk përcaktohet vetëm nga ajo që i ndodh, por edhe nga mënyra se si arrin ta shndërrojë përvojën në vetëdije. Dhe kur poezia e ndihmon lexuesin ta shohë ndryshe dhimbjen, kohën dhe vetë jetën, ajo nuk mbetet thjesht kënaqësi estetike. Bëhet një përjetim transformues, një mundësi që edhe lexuesi me mendje të hapur, në kuptimin më të thellë njerëzor të fjalës, TË RILINDË.
NË UDHËN E PAFUND.
Prej balte e zjarri u
krijove,
nga duart e skulptorit
të vjetër.
Era të preku shpirtin,
u bëre melodi.
Dhimbja të gdhendi
zemrën
me gjuhë furtunash.
Nën simfoninë e yjeve
të përqafoi dashuria.
Në humnerën e ftohtë
të hodhi humbja,
me këmbë zbathur
të shkeli koha.
Nga hiri yt, me krahë
zjarri,
përtej vetes fluturoi
shpirti.
Aty ku lulëzojnë ëndrrat,
mbolli pemën me frutat
e shpresës.
Si kalimtar i rrugës
së pafund,
si bir i ëndrrës, mister
në krijim.
Kur koha tret gjurmët e
tua,
Rilind.
