Një takim për fjalën, dijen dhe ëndrrat në shkollën 9-vjeçare “28 Nëntori”, Laprakë
Nga Agim Lika
Poet, studiues dhe historian
Ka takime që mbyllen me një përshëndetje, një fotografi dhe disa kujtime që ruhen në mendje. Por ka edhe takime që lënë pas diçka më të çmuar: një mendim që të shoqëron gjatë, një emocion që mbetet në zemër dhe një dëshirë të re për të zbuluar botën. I tillë ishte takimi letrar i zhvilluar më 23 tetor 2026, në shkollën 9-vjeçare “28 Nëntori”, në Laprakë, ku libri u bë ura që bashkoi poetët, mësuesit dhe nxënësit në një bashkëbisedim të ngrohtë për letërsinë, dijen dhe magjinë e fjalës së shkruar.
Veprimtaria u organizua në kuadër të Muajit të Letërsisë, me synimin për të nxitur dashurinë për librin dhe leximin, për të afruar krijuesit me lexuesit e rinj dhe për të dëshmuar se letërsia mbetet një nga rrugët më të bukura drejt formimit kulturor, gjuhësor dhe shpirtëror të njeriut.
Në këtë takim morën pjesë poetët Yllka Mërkuri, Matilda Babo, Hajri Lamaj dhe Agim Lika. Të bashkuar nga dashuria për fjalën artistike, ata sollën para nxënësve jo vetëm krijimtarinë e tyre, por edhe përvojat, përjetimet dhe bindjen se libri është një mik i çmuar: nuk të braktis, të shoqëron në udhëtimin e jetës dhe të hap dritare drejt botëve që përndryshe mund të mbeteshin të panjohura.
Takimi u organizua me përkushtim nga mësueset e grup-lëndës së letërsisë, Enkelejda Merkaj, Suela Muzhaqi dhe Izmira Allka, në bashkëpunim me punonjësen e bibliotekës, Loreta Hasani, dhe me mbështetjen e mësuesve të tjerë të shkollës.
I pranishëm ishte edhe drejtori i shkollës, z. Shkëlqim Sirika, të cilit poetët i shprehën mirënjohjen për mbështetjen dhe mundësinë e krijuar për zhvillimin e veprimtarive letrare e kulturore. Nisma të tilla e pasurojnë jetën shkollore, krijojnë hapësira të reja komunikimi dhe e bëjnë procesin edukues më të afërt me botën shpirtërore të nxënësve.
Letërsia, një udhëtim drejt vetes dhe botës
Pas përshëndetjes së të pranishmëve, pata kënaqësinë të prezantoja poetët pjesëmarrës dhe të ndaja me nxënësit disa mendime për rolin e letërsisë në formimin e njeriut.
Në fjalën time u ndala te domethënia e Muajit të Letërsisë, i cili na fton të rikthehemi te libri, të vlerësojmë krijuesit dhe të kultivojmë te brezi i ri dëshirën për lexim e krijimtari. Tetori na sjell ndër mend edhe emra të shquar të letërsisë shqiptare, si Gjergj Fishta, Migjeni dhe Dritëro Agolli, krijimtaria e të cilëve përbën një pjesë të çmuar të trashëgimisë sonë kulturore dhe të pasurisë së gjuhës shqipe.
Theksova se, edhe në këtë epokë të zhvillimit të shpejtë teknologjik, kur informacioni na rrethon nga çdo anë dhe komunikimi bëhet gjithnjë e më i menjëhershëm, libri ruan një vlerë të pazëvendësueshme. Teknologjia na jep mundësinë të marrim informacion brenda pak çastesh, por leximi i thelluar na mëson të ndalemi, të reflektojmë, të dallojmë thelbin nga sipërfaqja dhe të formojmë mendimin tonë.
Libri nuk është thjesht një objekt që mbajmë në duar; është një botë që hapet brenda nesh. Në faqet e tij takojmë njerëz që nuk i kemi njohur kurrë, udhëtojmë në vende ku ndoshta nuk do të shkojmë, përjetojmë histori që na prekin dhe zbulojmë ndjenja për të cilat, ndonjëherë, nuk gjejmë dot fjalët e duhura.
Përmes letërsisë njohim të kaluarën, kuptojmë më mirë të tashmen dhe mësojmë të përfytyrojmë të ardhmen. Ajo na ndihmon të kapërcejmë kufijtë e përvojës sonë personale, të shohim botën edhe përmes syve të tjetrit dhe të zhvillojmë aftësinë për të menduar në mënyrë të pavarur.
U ndala gjithashtu te rëndësia e leximit që në fëmijëri. Një fëmijë që lexon pasuron fjalorin, përmirëson të shprehurit, zhvillon imagjinatën dhe mëson ta vështrojë botën me më shumë kureshtje. Por vlera e leximit nuk matet vetëm me numrin e librave që kemi përfunduar. Ajo matet edhe me gjurmët që librat lënë te ne: me ndjeshmërinë që na zgjojnë, me aftësinë për të kuptuar dhimbjen e tjetrit dhe me respektin që na mësojnë për dallimet njerëzore.
Leximi nuk duhet të mbetet vetëm një detyrë e dhënë nga mësuesi apo një mjet për të marrë një vlerësim të mirë. Ai duhet të shndërrohet në dëshirë, në kënaqësi dhe, dalëngadalë, në një zakon që e pasuron jetën.
Si poet, studiues dhe historian, ndava me nxënësit bindjen se dashuria për librin nuk lind gjithmonë vetvetiu. Ajo kultivohet përmes shembullit dhe përkushtimit: nga një mësues që di të frymëzojë, nga një prind që i lexon fëmijës, nga një këshillë e dhënë në kohën e duhur dhe nga një libër që mbërrin në duart e një lexuesi pikërisht atëherë kur ai ka nevojë për të.
Prandaj, familja, shkolla dhe shoqëria kanë një përgjegjësi të përbashkët: t’u krijojnë fëmijëve mundësinë të rriten pranë librit, të zbulojnë kënaqësinë e leximit dhe të kuptojnë se dija nuk është një cak ku mbërrijmë një herë e përgjithmonë, por një udhëtim që vazhdon gjatë gjithë jetës.
Poetët dhe nxënësit, në një dialog të gjallë
Pas fjalës hyrëse, krijimtarinë e tyre e prezantuan edhe poetët Matilda Babo, Hajri Lamaj dhe Yllka Mërkuri. Përmes bisedave dhe leximit të krijimeve poetike, ata ndanë me nxënësit përvoja të ndryshme të marrëdhënies me fjalën, me frymëzimin dhe me botën që merr formë përmes poezisë.
Por bukuria e takimit nuk qëndroi vetëm te fjalët e poetëve. Ajo u shfaq sidomos në reagimin e nxënësve, në pyetjet e shumta e interesante që ata drejtuan, në kureshtjen për të njohur më nga afër krijuesit dhe për të kuptuar se si lind një poezi, nga buron frymëzimi dhe çfarë përjeton autori kur një mendim shndërrohet në varg.
Disa nxënës interpretuan poezi të autorëve pjesëmarrës, duke i dhënë veprimtarisë një ngjyrim të veçantë emocional. Në zërat e tyre, fjala poetike mori jetë të re. Ajo nuk ishte më vetëm fjala e shkruar në faqe, por një ndjenjë e përcjellë te të tjerët, një përjetim i ndarë me të gjithë të pranishmit.
Sa kënaqësi është të gjendesh mes të rinjve, në një mjedis ku pyetjet për letërsinë ndërthuren me ato për jetën, ku kureshtja e moshës kapërcen kufijtë e një bisede të zakonshme dhe ku komunikimi zhvillohet natyrshëm, pa drojë e pa distancë!
Në çaste të tilla kupton se takimi mes krijuesit dhe lexuesit të ri nuk është thjesht një veprimtari e shënuar në kalendarin e shkollës. Është një mundësi për të krijuar afërsi, për të ndarë përvoja dhe për të zgjuar interesa që mund t’i shoqërojnë nxënësit edhe shumë kohë pas përfundimit të aktivitetit.
Më bëri veçanërisht përshtypje atmosfera e çiltër e komunikimit dhe gatishmëria e nxënësve për të pyetur, për të dëgjuar dhe për të shprehur mendimet e tyre. Për një krijues, kjo është një nga dhuratat më të bukura që mund të marrë nga publiku: të ndiejë se fjala e tij ka mbërritur te lexuesi, ka ngjallur interes dhe e ka nxitur atë të mendojë më tej.
Sepse letërsia nuk jeton vetëm në librat e botuar, në bibliotekat e pasura apo në studimet kritike. Ajo jeton edhe në zërin e një nxënësi që reciton një poezi, në pyetjen e një fëmije që kërkon të kuptojë dhe në emocionin e dikujt që zbulon, ndoshta për herë të parë, se edhe mendimet e tij mund të marrin formën e një krijimi.
Një libër mund të zgjojë një ëndërr. Një poezi mund të lindë një ndjenjë. Një takim mund të mbjellë dëshirën për të lexuar, për të shkruar dhe për ta parë botën me sy të rinj.
Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron një nga vlerat më të mëdha të takimeve letrare në shkolla: ato nuk u përcjellin nxënësve vetëm njohuri, por mund t’u zbulojnë prirje, t’u zgjojnë interesa dhe t’i nxisin të besojnë më shumë te fuqia e fjalës së tyre.
Një libër i dhuruar, një mundësi e re për të ëndërruar
Në përfundim të veprimtarisë, poetët i dhuruan bibliotekës së shkollës kopje të disa librave, ndër të cilët u përmendën “Ritimi i Jetës”, “Krenar për origjinën”, “Mos e lëndoni Jetimin”, “Ndjenjë e përzier”, “Për dashurinë dhe drejtësinë:, :Antigona, lulja e Lirisë, ” “Erdha:, “Të shpresojmë” dhe tituj të tjerë.
Ky gjest, sado i thjeshtë të duket, mbart një domethënie të veçantë. Dhurata e një libri nuk mbaron në çastin kur ai vendoset në raft. Ajo merr kuptim të vërtetë sa herë që dikush e hap, lexon faqet e tij, ndalet te një mendim, përjeton një emocion apo gjen një përgjigje për një pyetje që e mundon.
Librat e dhuruar do të pasurojnë bibliotekën e shkollës dhe do të presin lexues të rinj. Do të kalojnë nga një dorë në tjetrën dhe, në mënyrën e tyre të heshtur, do të vazhdojnë bisedën që nisi atë ditë mes poetëve dhe nxënësve.
Sepse një libër nuk është vetëm dhurata e çastit. Është një mundësi që vazhdon të jetojë edhe pasi dhuruesi është larguar. Është një ftesë për të zbuluar, për të menduar dhe për të përfytyruar horizonte të reja.
Takimi u mbyll me një fotografi të përbashkët, si dëshmi e një dite kur fjala, libri dhe miqësia krijuan një kujtim të bukur. Por vlera e vërtetë e atij takimi nuk qëndron te fotografia. Ajo gjendet te gjithçka që secili mori me vete: një mendim, një emocion, një njohje të re apo dëshirën për t’iu kthyer librit.
Mirënjohje për njerëzit që e mbajnë gjallë dashurinë për librin
Në përfundim të kësaj veprimtarie, më mbeti një ndjenjë e veçantë kënaqësie dhe mirënjohjeje. Është kënaqësi të gjendesh mes njerëzish të përkushtuar, mes të rinjsh që çmojnë librin, respektojnë shkollën dhe mësuesit dhe janë të gatshëm të dëgjojnë e të ndajnë mendimet e tyre. Në një mjedis të tillë, ku fjala pritet me interes dhe pyetja shihet si shenjë e dëshirës për të mësuar, kupton se përpjekjet për ta afruar brezin e ri me kulturën kanë vlerë të vërtetë.
Shkolla nuk është vetëm vendi ku përvetësohen njohuritë e programit mësimor. Ajo është edhe hapësira ku formohen karakteri, ndjeshmëria, respekti dhe dashuria për dijen. Kur në këtë mjedis gjejnë vend libri, poezia dhe bashkëbisedimi me krijuesit, edukimi fiton një dimension më të gjerë, më njerëzor dhe më frymëzues.
Për këtë arsye, shpreh mirënjohjen time për shkollën 9-vjeçare “28 Nëntori” në Laprakë, për drejtorin, z. Shkëlqim Sirika, për mësueset organizatore Enkelejda Merkaj, Suela Muzhaqi dhe Izmira Allka, për punonjësen e bibliotekës Loreta Hasani, si dhe për të gjithë mësuesit e nxënësit që kontribuuan në realizimin e kësaj veprimtarie.
Mirënjohje edhe për poetët Yllka Mërkuri, Matilda Babo dhe Hajri Lamaj, të cilët e pasuruan takimin me krijimtarinë dhe përvojën e tyre, duke dëshmuar se letërsia bëhet më e gjallë dhe më e fuqishme kur ndahet me të tjerët.
Muaji i Letërsisë do të kalojë dhe veprimtaritë e tij do të përfundojnë, por libri nuk duhet të largohet nga jeta jonë. Ai meriton të jetë pranë fëmijëve jo vetëm në ditë të veçanta, por gjatë gjithë vitit; jo vetëm si pjesë e detyrave shkollore, por si një mik i heshtur që zgjeron horizontet, pasuron gjuhën dhe u jep krahë ëndrrave.
Në fund të fundit, nuk ka rëndësi vetëm sa libra kemi në bibliotekë, por edhe sa prej tyre kemi hapur; nuk ka rëndësi vetëm sa faqe kemi lexuar, por edhe sa prej mendimeve të tyre kanë lënë gjurmë në mënyrën tonë të të menduarit dhe të të jetuarit.
Ndoshta ky është mesazhi më i bukur që na la takimi në shkollën “28 Nëntori”: libri nuk na ndihmon vetëm të njohim botën që na rrethon, por edhe të zbulojmë botën që mbartim brenda vetes.
Aty ku mbillet dashuria për librin, rritet dëshira për dije. Aty ku lexohet, zgjohet mendimi. Dhe aty ku letërsia bëhet pjesë e jetës së përditshme, ndërtohen ura mirëkuptimi mes njerëzve dhe brezave.
Sepse libri është një nga dhuratat më të çmuara që mund t’i bëjmë një fëmije, ndërsa dashuria për leximin është fara që, kur mbillet herët dhe ushqehet me kujdes, mund të japë fryte gjatë gjithë jetës.
Dhe nëse nga ky takim qoftë edhe një nxënës do të marrë në duar një libër me dëshirën për ta lexuar, qoftë edhe një fëmijë do të provojë të shkruajë vargun e tij të parë, atëherë fjala e thënë atë ditë nuk do të ketë mbetur vetëm një kujtim. Ajo do të jetë kthyer në një farë të hedhur në tokën e dijes, që nesër mund të mbijë si dashuri për librin, si dëshirë për krijimtari dhe si ëndërr për një të ardhme më të bukur.
Sepse libri nuk na hap vetëm dyert e botës. Ai na mëson edhe si të gjejmë çelësat e botës sonë të brendshme.
Tiranë, 23 tetor 2026
