Besnik Fishta
Historia nuk falsifikohet: E vërteta për çlirimin e Tiranës
Historia kombëtare, veçanërisht ajo e Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare, është një nga faqet më të rëndësishme të kujtesës sonë kolektive. Ajo u shkrua me gjak, sakrificë dhe vetmohim nga mijëra shqiptarë që luftuan për çlirimin e vendit. Prandaj, çdo përpjekje për ta deformuar këtë histori, për të tjetërsuar meritat apo për t’ia atribuar të tjerëve fitoren e arritur nga shqiptarët, meriton të kundërshtohet me fakte dhe dokumente.
Një shembull domethënës i kësaj përpjekjeje është një zarf me datë 18 nëntor 1944, i cili mbart një deklaratë në gjuhën angleze: “The capital of Albania, Tirana, was liberated by Yugoslav partisans” (Kryeqyteti i Shqipërisë, Tirana, u çlirua nga partizanët jugosllavë). Mesazhi shoqërohet me fotografinë e Titos, pranë një flamuri jugosllav të paraqitur në përmasa të mëdha, ndërsa flamuri shqiptar është vendosur në një cep, dukshëm i zvogëluar.
Ky zarf kërkon një interpretim të veçantë. Përtej pamjes së tij filatelike, ai përcjell një mesazh të qartë politik dhe propagandistik: përvetësimin e meritës së çlirimit të kryeqytetit shqiptar dhe zhvendosjen e rolit të shqiptarëve në plan të dytë. Data, teksti, fotografia dhe raporti simbolik ndërmjet dy flamujve nuk duken si elemente të rastësishme. Ato ndërtojnë një narrativë që synon ta paraqesë Jugosllavinë dhe Titon si protagonistë të çlirimit të Tiranës.
Nga këndvështrimi filatelik dhe historik, ky objekt nuk mund të pranohet automatikisht si dokument postar autentik. Pa prova për origjinën, qarkullimin postar dhe vërtetësinë e tij, ai duhet trajtuar si një objekt me pretendim dokumentar, por me përmbajtje të dyshimtë dhe karakter të theksuar propagandistik. Nëse vërtetohet se është prodhuar për këtë qëllim, vlera e tij nuk qëndron te dokumentimi i një ngjarjeje, por te dëshmia e një përpjekjeje për manipulimin e saj. Në këtë kuptim, zarfi nuk dëshmon se kush e çliroi Tiranën, por se si është tentuar të tjetërsohet kjo e vërtetë.
Përballë këtij mesazhi qëndron historia reale. Më 17 nëntor 1944, Tirana u çlirua nga forcat e Ushtrisë Nacionalçlirimtare Shqiptare, pas një beteje të ashpër që zgjati nga 29 tetori deri më 17 nëntor. Në operacion morën pjesë 11 brigada partizane shqiptare. Luftimet u zhvilluan në kushte të vështira, në rrugët dhe lagjet e kryeqytetit, ku partizanët luftuan me guxim e vendosmëri kundër forcave gjermane. Dhjetëra prej tyre ranë dëshmorë, duke dhënë jetën për lirinë e Tiranës.
Ata nuk luftuan për lavdi personale, por për një ideal kombëtar. Ishin bij e bija të këtij vendi, të cilët lanë familjet dhe jetën e zakonshme për t’u përballur me një pushtues shumë më të armatosur. Heroizmi dhe vetmohimi i tyre përbëjnë një meritë që nuk mund të tjetërsohet nga asnjë interpretim politik i mëvonshëm.
Kontributi i Ushtrisë Nacionalçlirimtare Shqiptare nuk përfundoi me çlirimin e Tiranës. Ajo kishte çliruar territorin shqiptar nga jugu në veri dhe nga lindja në perëndim, ndërsa njësitë e saj vazhduan luftën kundër nazizmit edhe përtej kufijve, deri në Vishegrad të Bosnjës, ku ranë mbi 600 luftëtarë shqiptarë, sipas të dhënave historike të kësaj fushate. Ky angazhim dëshmon se Shqipëria ishte pjesëmarrëse aktive në luftën e Koalicionit Antifashist dhe se çlirimi i saj ishte rezultat i rezistencës dhe i sakrificës së vetë popullit shqiptar.
Pikërisht këtu qëndron edhe domethënia e këtij zarfi. Ai duhet parë në kontekstin e një propagande jugosllave, e cila, veçanërisht në periudha të caktuara, synoi të zgjeronte ndikimin politik dhe historik të Jugosllavisë mbi Shqipërinë. Prirjet nacionaliste serbe që trashëguan dhe zhvilluan më vonë disa prej këtyre narrativave nuk mund të përdoren për të rishkruar historinë dhe për të përvetësuar sakrificat e një populli tjetër.
Natyrisht, vlerësimi i Luftës Nacionalçlirimtare nuk nënkupton miratimin e gjithçkaje që ndodhi pas saj. Përgjegjësitë politike të regjimit të vendosur pas çlirimit janë një çështje tjetër historike. Por ato nuk mund të përdoren si argument për të mohuar luftën antifashiste dhe heroizmin e atyre që çliruan vendin. 17 Nëntori 1944 mbetet një datë e lavdishme e historisë sonë kombëtare. Tirana u çlirua nga partizanët shqiptarë. Kjo është e vërteta historike, ndërsa çdo përpjekje për ta përvetësuar këtë meritë, sado e sofistikuar të jetë në paraqitjen e saj filatelike, nuk mund ta ndryshojë atë.
