Nga Çano Nora
E lindur në Dragot të Elbasanit ,Adelina Jaupi Pollo ,e zbuloi që herët lidhjen e saj shpirtërore me botën e librit.Që në bangat e shkollës u shqua për fashurinë ndaj letërsisë ,leximit dhe fjalës së shkruar,duke ndier një tërheqje të veçantë ndaj poezisë.Për të,libri nuk ishte thjesht një mjet dijesh ,por një dritare drejt botës së ndjenjave,mendimeve dhe përfytyrimeve njerëzore.
Kështu nis një udhëtim që, me kalimin e viteve ,do ta afronte gjithnjë e më shumë me krijimtarinë letrare .
Emigrimi,malli dhe kujtimet ,tri burime të poezisë së saj.
Në moshën 19 – vjeçare ,Adelina mori rrugën e emigrimit ,fillimisht drejt Greqisë e më pas drejt Shteteve të Bashkuara të Amerikës,së bashku me familjen.Ishte një udhëtim drejt një jete të re ,por edhe një largim që la pas gjurmë të thella në shpirtin e saj.Përvoja e emigrimit ,malli për vëndlindjen ,kujtimet e fëmijërisë ,familja,njerëzit e afërt dhe dashuria për atdheun u kthyen gradualisht në burime frymëzimi për krijimet e saj.Sepse njeriu mund të ndërtojë një jetë në vënd tjetër ,por rrënjët nuk i merr dot me vete.Ato mbeten aty ku nisi fëmijëria ,ku u dëgjua për herë të parë zëri i nënës dhe ku kujtimet marrin formën e përjetësisë.
Nga 600 poezi të shkruara ndër vite ,ajo ka përzgjedhur 96 prej tyre për t’i përfshirë në librin e saj”Loti në fshehtësi”.
“Loti në fshehtësi” ,96 poezi mbartin botën shpirtërore të autores Adelina Pollo.
Prej vitesh ,edhe pse larg vëndlindjes ,kjo poete ,nuk e ka ndërprerë lidhjen me fjalën poetike.Ajo vazhdon të jetojë në SHBA,por duket se një pjesë e shpirtit të saj ka mbetur gjithmonë në vëndin ku lindi dhe u rrit.Ndër vite ka shkruar mbi 600 poezi ,një tregues i përkushtimit dhe e nevojës së saj të vazhdueshme për të shprehur përmes vargut atë që ndien ,përjeton dhe ruan në vetvete.Nga kjo krijimtari e gjerë ,96 poezi kanë gjetur vënd në librin e saj me titullin domethënës”Loti në fshehtësi”.Vet titulli duket sikur fsheh brënda tij një botë të tërë emocionesh.Është ai loti që nuk shfaqet gjithmonë në sy ,por që jeton në heshtjen e njeriut ,është malli që nuk thuhet me zë ,kujtimi që nuk shuhet dhe dhimbja që shpesh vetëm poezia arrin ta përkthejë në fjalë.
Në vargjet e saj ,largësia nuk është vetëm gjeografike .Ajo është edhe një gjëndje shpirtërore, një dialog i vazhdushëm mes së shkuarës dhe të tashmes ,mes vëndlindjes ku ka ndërtuar jetën.
Një shpirt mes dy brigjeve ,por me zemrën në Shqipëri
Në vargjet e Adelinës gërshetohen ndjenjat më të bukura dhe më njerëzore: malli për mëmëdheun, dashuria për prindërit, familjen dhe jetën.Janë përjetime të një gruaje që,ndonëse prej vitesh jeton në SHBA ,nuk është shkëputur asnjëherë shpirtërisht nga Shqipëria.
Ajo ka ndërtuar jetën përtej oqeanit ,por mëndjen dhe ndjenjat i ka lënë të lidhura me vëndin e saj .Në poezinë e Adelinës,Shqipëria nuk është thjesht një emër gjeografik ,por një botë e tërë kujtimesh ,njerëzish të dashur,rrënjësh dhe emocionesh.
Vargjet e saj janë si letra të shkruara në heshtje ,ku fjala bëhet urë mes largësisë dhe mallit ,mes jetës së sotme dhe kujtimeve që nuk plaken kurrë.
Ndoshta pikërisht për këtë arsye libri titullohet ” Loti në fshehtësi”,sepse jo çdo dhimbje shprehet me fjalë dhe jo çdo mall mund të shihet në sy.
Njeriu mund të.emigrojë.,të ndërtojë një jetë në një tjetër kontinent ,por nuk mund të emigrojë nga kujtesa dhe dashuria për vëndin ku ka rrënjët.
Ajo vijon rrugëtimin e saj letrar,duke ndarë me lexuesit emocionet,ndjesitë dhe përjetimet e mbledhura përgjatë një jete të ndarë mes vëndlindjes dhe emigrimit.
Çdo poezi duket si një copëz e shpirtit të saj ,një kujtim i kthyer në varg,një mall i shndërruar në fjalë.Sepse largësia mund të ndajë njeriun nga vëndi i lindjes ,por nuk mund të shkëpus rrënjët.Adelina Jaupi Pollo, vazhdon të shkruaj ,të ëndërrojë ⁹e të komunikojë me lexuesit përmes poezisë ,duke treguar se dashuria për atdheun nuk matet me kilometrat që na ndajnë prej tij ,por me vëndin që ai zë në zemrën tonë.
Poezia me titull”Malli nuk m’u shua” që hap librin”Loti në fshehtësi” ,po shkëpusim këto vargje:
Nën tingujt e pianos që zënë e përhapen,
Në muzikën e shkruar ,vargjet belbëzoj,
Edhe tek një ëndërr e vetme unë kapem,
Në kujtimet e çdo ëndërre mallin zgjoj.
Këto vargje janë një hyrje domethënëse për librin ” Loti në fshehtësi” .Që në poezinë e parë me titull ” Malli nuk m’u shua” ,Adelina na zbulon botën e saj të brëndëshme ,ku muzika dhe poezia bashkohen për të sjellë në jetë mallin e pashuar Nën tingujt e pianos ,autorja duket sikur gjen gjuhën e shpirtit të saj.Vargjet që ende belbëzojnë nuk janë thjesht fjalë të hedhura në letër ,por ndjenja që kërkojnë të marrin formë poetike.Pianua bëhet shoqëruese e heshtur e emocioneve, ndërsa ëndërra shndërrohet në një strehë ku poetja mbështetet për të kapërcyer largësinë. Veçanërisht domethënës është vargu:
” Në kujtimet e çdo ëndrre mallin zgjoj”
Këtu kemi një ndërthurrje të bukur mes ëndrrës dhe kujtimeve.
Edhe kur ëndërron ,ajo nuk largohet nga malli ,përkundrazi,e rikthen atë në jetën e saj shpirtërore.Është malli i një emigranteje që ka ndërtuar jetën larg atdheut ,por që nuk e ka shkëputur zemrën nga vëndi i saj.Kështu, që në faqet e para të librit ,Adelina, na përcjell një mesazh të thjeshtë ,por të fuqishëm:ka malle që nuk i shuan as koha ,as largësia,sepse ato janë bërë pjesë e vet qënies sonë.
Te poezia” Vajza me siluetë” autorja shkruan:
Kur pashë siluetën tënde nën dritën e hënës,
Fillova të të pikturoj me ngjyrat e zemrës.
Dhe më tej ajo vazhdon:
Ndoshta ti s’e di,s’e di se ç’ndodh,
Kur më shfaqesh në mendime,
Si një hënë e fshehur pas një reje,
Që më lë pa fjalë e më zgjon rrahjet e zemrës sime.
Kjo poezi sjell një tjetër ngjyrim në botën krijuese të Adelinës Ndryshe nga malli për vëndlindjen dhe kujtimet e emigrantit te ” vajza me siluetë” shfaqet një ndjenjë më intime ,ku përfytyrimi,bukuria dhe emocionet ndërthuren ne njera – tjetrën.
“Vajza me siluetë” .Në këto vargje A.J.Pollo,ndërton një portret që nuk mbështetet tek tiparet e jashtme të një figure ,por te përshtypja që ajo lë në shpirtin e autores.Silueta ,e shfaqur nën dritën e hënës ,bëhet një imazh poetik që zgjon fantazinë dhe ndjenjat.Autorja nuk e pikturon me ngjyra të zakonshme ,por me ” ngjyrat e zemrës”, duke i dhënë figurës një dimension emocional.
“Që më lë pa fjalë e më zgjon rrahjet e zemrës sime” zbulojnë fuqinë e një imazhi që,edhe pa folur ,arrin të komunikojë thellë me botën e brëndshme të njeriut.Kjo poezi tregin se autorja nuk shkruan vetëm për mallin dhe kujtimet ,por edhe për bukurinë e çastit,për magjinë e përfytyrimet dhe për ato takime që ndonjëherë ndodhin vetëm në hapësirën e mendimit.Në fund,silueta
nuk mbetet thjeshtë një figurë e parë nën dritën e hënës:ajo shndërrohet në një tablo të pikturuar me emocionet e zemrës.Ndërsa te poezia “Letra e dashurisë” hapet me vargjet:
Në çdo mbrëmje rri e shkruaj,
Mallin për ty që më mungon,
Mungesën tënde në shpirt e vuaj,
Në çdo gërmë e përjetoj…
Dhe në fund poezia mbyllet:
Nëse ti do ishe yll,
E unë mbetur te një errësirë,
Për çdo natë ti do më vije,
Të ndriçoje çdo hapësirë…
Te poezia” letra e dashurisë” ,Adelina, na çon në një tjetër hapësirë të ndjenjave njerëzore: atë të mungesës ,pritjes dhe dashurisë së shprehur përmes fjalës së shkruar .Këtu letra nuk është thjeshtë një mjet komunikimi ,por bëhet një rrëfim intim, një mënyrë për të përballuar largësinë dhe për të mbajtur gjallë praninë e njeriut të dashur.
“Letra e dashurisë”.Në vargjet e para ndihet një vetmi e heshtur,ku mbrëmjet bëhen dëshmitare të një dialogu të pambaruar me dikë që mungon.Shkrimi shndërrohet në një formë çlirimi shpirtëror.Çdo shkronjë mbart një pjesë të mallit,çdo fjalë bëhet një përpjekje për të kapërcyer distancën mes dy njerëzve.Por bukuria poetike e kësaj poezie merr një dimension të veçantë në strofën përmbyllëse.
Nëse ti do ishe yll,
Dhe unë mbetur te një errësirë,
Për çdo natë ti do më vije,
Të ndriçoje çdo hapësirë…
Këtu poetja përdor një simbolikë të njohur,por gjithmonë emocionuse: yllin si shenjë të dashurisë ,shpresës dhe dritës,ndërsa errësirën si simbol të vetmisë dhe mungesës.Përballë errësirës ,prania e vetmisë e njeriut të dashur merr përmasat e një drite që ndriçon natën,por edhe hapësirat e brëndëshme të shpirtit.Është një metaforë që përcjell dëshirën për ta pasur gjithmonë pranë atë që zemra kërkon,edhe kur realiteti e mban larg.
Me këtë poezi autorja tregon se dashuria, kur nuk mund të shprehet përmes pranisë ,kërkon strehë te letra ,te fjala dhe vargu.Dhe ndonjëherë një shkronjë e shkruar me mall mund të mbajë më shumë dritë se sa një qiell i tërë me yje.
