ARMAND KIKINO – Studiues dhe historian i gastronomisë shqiptare .
“Ambasador i shijeve shqiptare”
Nga kuzhina te historia, nga shija te identiteti – një rrugëtim në mbrojtje dhe promovim të trashëgimisë gastronomike shqiptare
Nga Agim Lika Poet, studiues dhe historian
Në një kohë kur gastronomia po merr gjithnjë e më shumë rëndësi si pjesë e identitetit kulturor të një kombi, emri i Armand Kikinos lidhet me një qasje që e tejkalon konceptin tradicional të kuzhinës. Për të, një pjatë nuk është thjesht një kombinim përbërësish, një recetë nuk është vetëm një mënyrë përgatitjeje dhe një produkt tradicional nuk është thjesht një pasuri ekonomike. Pas tyre qëndrojnë historia, kujtesa, tradita, mënyra e jetesës dhe marrëdhënia e njeriut me vendin ku ka lindur dhe është zhvilluar.
Kjo filozofi e ka orientuar veprimtarinë e tij drejt një fushe ku ndërthuren gastronomia, historia, kërkimi dhe promovimi kulturor. Armand Kikino ka ndërtuar kështu një profil të veçantë, duke e parë kuzhinën shqiptare jo vetëm si art kulinar, por edhe si një dokument të gjallë të historisë dhe kulturës sonë. Gastronomia si pjesë e identitetit tonë kombëtar shqiptar: Kultura ushqimore është ndër format më të hershme të trashëgimisë që njerëzit kanë përcjellë nga një brez te tjetri. Përmes saj ruhen mënyra e jetesës, zakonet familjare, festat, ceremonitë, marrëdhëniet shoqërore dhe lidhja me territorin. Në këtë këndvështrim, gastronomia shqiptare përbën një mozaik të pasur krahinash, produktesh, recetash dhe traditash. Nga veriu në jug, nga zonat malore te ultësirat bregdetare, nga qytetet historike te fshatrat, çdo trevë ka krijuar identitetin e saj kulinar. Pikërisht kjo pasuri përbën një nga fushat e interesit të Armand Kikinos. Ai e sheh kuzhinën shqiptare si një “enciklopedi të gjallë”, ku çdo gatim mund të tregojë diçka për vendin, njerëzit dhe kohën në të cilën është krijuar.
Një recetë tradicionale, sipas kësaj qasjeje, nuk duhet parë vetëm përmes shijes. Ajo duhet studiuar edhe për historinë e saj, për përbërësit që përdor, për mënyrën se si është përcjellë dhe për lidhjen që ka me jetën e komunitetit. Nga profesioni te kërkimi dhe studimi i gastronomisë: Veçantia e profilit të Armand Kikinos qëndron pikërisht në ndërthurjen e praktikës me kërkimin. Formimi dhe përvoja profesionale në gastronomi i kanë dhënë mundësinë të njohë nga afër botën e kuzhinës, ndërsa interesi për historinë dhe trashëgiminë kulturore e ka shtyrë të shkojë më tej: të kërkojë origjinën, zhvillimin dhe kuptimin e traditave ushqimore. Kjo qasje e vendos gastronominë në një hapësirë më të gjerë studimore. Ushqimi bëhet një burim për të kuptuar shoqërinë; receta bëhet dëshmi e një tradite; produkti vendas bëhet pjesë e identitetit të një territori. Në këtë mënyrë, puna e tij nuk kufizohet vetëm në përgatitjen dhe prezantimin e ushqimit. Ajo lidhet edhe me dokumentimin, promovimin dhe ruajtjen e trashëgimisë kulinare shqiptare. Produktet tradicionale – pasuri e territorit:
Një nga aspektet e rëndësishme të kësaj veprimtarie është vëmendja ndaj produkteve tradicionale shqiptare. Në një kohë kur tregu global tenton të standardizojë shijet dhe mënyrat e konsumimit, ruajtja e produkteve lokale merr një rëndësi të veçantë. Çdo produkt tradicional lidhet me një territor, me klimën, tokën, mënyrën e prodhimit dhe, mbi të gjitha, me dijen e trashëguar të njerëzve. Për këtë arsye, promovimi dhe certifikimi i produkteve tradicionale nuk kanë vetëm rëndësi ekonomike. Ato kanë edhe një dimension kulturor. Të mbrosh një produkt tradicional do të thotë të mbrosh një pjesë të historisë së një komuniteti.
Në këtë kuadër, angazhimi i Armand Kikinos për promovimin e produkteve shqiptare merr një kuptim më të gjerë: nga mbrojtja e produktit te mbrojtja e kujtesës që ai mbart. Kuzhina shqiptare në ekran dhe në publik: Veprimtaria e tij është shtrirë edhe në hapësirat mediatike dhe publike, duke e sjellë gastronominë përpara një audience të gjerë. Pjesëmarrja në programe televizive si “MasterChef”, “MasterChef Junior” “Blind Taste” dhe “Gjyshet Milionere” ku krahas aktiviteteve të ndryshme gastronomike, panaireve, festivaleve dhe konferencave brenda e jashtë vendit, i ka krijuar mundësinë të komunikojë me publikun përtej hapësirës së kuzhinës profesionale. Televizioni dhe aktivitetet publike janë shndërruar kështu në një tjetër hapësirë promovimi. Nëpërmjet tyre, shijet shqiptare mund të prezantohen jo vetëm si produkte për konsum, por si pjesë e një kulture që ka histori dhe identitet. Në këtë aspekt, gastronomia bëhet edhe një formë komunikimi kulturor. Mund te shtosh ketu emisionin “ që lidhet direkt me traditen dhe transmetimin e dijebërjes nga brezi ne brez! Receta si dëshmi e kujtesës: Në traditën shqiptare, shumë receta janë përcjellë gojarisht. Ato kanë kaluar nga gjyshet te nënat, nga nënat te bijat e bijtë, nga një familje te tjetra dhe nga një brez te tjetri. Shpesh, receta nuk është shkruar askund. Ajo është ruajtur në kujtesë. Kjo e bën dokumentimin e saj veçanërisht të rëndësishëm. Me kalimin e kohës, ndryshimi i mënyrës së jetesës, migrimi, urbanizimi dhe transformimi i zakoneve ushqimore mund të bëjnë që disa prej këtyre traditave të zbehen ose të humbasin. Prandaj, studimi dhe evidentimi i gastronomisë tradicionale është njëkohësisht edhe një përpjekje për të ruajtur kujtesën kulturore.
Në këtë këndvështrim, puna e Armand Kikinos merr karakterin e një misioni dokumentues: të identifikojë vlerat, t’i evidentojë, t’i promovojë dhe t’ua përcjellë brezave të ardhshëm. Shqipëria e treguar përmes shijes Gastronomia ka edhe një dimension të rëndësishëm në promovimin e vendit. Një turist që shijon një produkt vendas nuk merr me vete vetëm një përvojë gastronomike. Ai njeh një pjesë të territorit, të traditës dhe të historisë së tij. Një pjatë tradicionale mund të tregojë për klimën e një zone, për pasuritë natyrore, për mënyrën e jetesës së banorëve dhe për marrëdhënien e tyre me tokën. Në këtë kuptim, gastronomia shqiptare mund të shërbejë si një ambasadore e kulturës kombëtare. Dhe pikërisht këtu qëndron një nga dimensionet më interesante të veprimtarisë së Armand Kikinos: ai nuk e sheh kuzhinën të shkëputur nga vendi ku ajo ka lindur. Përkundrazi, e sheh atë si një mënyrë për ta treguar Shqipërinë përmes shijeve të saj. Midis traditës dhe së ardhmes: Ruajtja e traditës nuk do të thotë të refuzosh zhvillimin. Përkundrazi, sfida e gastronomisë moderne është të gjejë ekuilibrin midis respektit për traditën dhe kërkesave të kohës. Recetat tradicionale mund të prezantohen në mënyra bashkëkohore, produktet vendase mund të promovohen në tregje të reja dhe kuzhina shqiptare mund të komunikojë me botën pa humbur identitetin e saj. Kjo kërkon profesionalizëm, kërkim dhe njohje të thellë të burimeve të trashëgimisë.
Në këtë proces, gastronomia shqiptare ka nevojë për njerëz që ta shohin atë jo vetëm si profesion, por edhe si kulturë, histori dhe përgjegjësi. Një urë lidhëse mes së kaluarës dhe së ardhmes: Armand Kikino përfaqëson një profil ku takohen disa fusha: kuzhina, historia, studimi, promovimi dhe komunikimi publik. Përmes këtij kombinimi, gastronomia shqiptare mund të shihet në një dimension më të gjerë. Ajo nuk është vetëm ajo që serviret në tryezë. Është edhe historia e njerëzve që e kanë krijuar, toka që ka prodhuar përbërësit, zakonet që e kanë ruajtur dhe kujtesa që e ka përcjellë. Në fund të fundit, një komb nuk ruan vetëm monumentet prej guri. Ai ruan edhe shijet, aromat, recetat dhe mënyrat e të ushqyerit që kanë shoqëruar jetën e njerëzve ndër breza. Kjo është arsyeja pse gastronomia meriton të trajtohet si pjesë e rëndësishme e trashëgimisë kulturore. Dhe në këtë rrugëtim, Armand Kikino ka zgjedhur ta shërbejë kulturën shqiptare përmes një prej gjuhëve më universale: gjuhës së shijes. Nga kuzhina te kërkimi, nga receta te historia, nga produkti te identiteti – veprimtaria e tij dëshmon se një pjatë shqiptare mund të jetë një rrëfim për Shqipërinë. “Ambasador i shijeve”: Nëse do të duhej të përmblidhej në një shprehje thelbi i këtij rrugëtimi, ajo do të ishte: “Ambasador i shijeve shqiptare.” Jo vetëm sepse përgatit dhe promovon ushqimin, por sepse përmes tij përcjell një mesazh më të gjerë: se tradita ka vlerë kur njihet, dokumentohet, respektohet dhe u përcillet brezave. Kuzhina shqiptare ka ende shumë histori për të treguar.
Dhe çdo recetë e ruajtur, çdo produkt i dokumentuar dhe çdo traditë e promovuar është një tjetër faqe e kësaj historie. Në këtë kuptim, rrugëtimi i Armand Kikinos nga profesioni i kuzhinës drejt studimit dhe promovimit të gastronomisë përbën një kontribut në një fushë ku shija, kujtesa dhe identiteti shqiptar takohen në të njëjtën tryezë.
