KOLONEL (P) ZAIM KUÇI
Piloti supersonik, diplomati ushtarak dhe publicisti shqiptar në institucionet strategjike evropiane
Nga Agim Lika
Studiues, historian
Ka njerëz që e përshkojnë jetën profesionale brenda kufijve të një profesioni, duke përmbushur me përkushtim detyrat që u ngarkohen. Por ka edhe personalitete që, falë formimit, përvojës dhe vizionit, arrijnë t’i kapërcejnë këta kufij dhe ta shndërrojnë veprimtarinë individuale në një kontribut më të gjerë për vendin dhe shoqërinë.
Kolonel (P) Zaim Kuçi është një prej figurave të karrierës ushtarake shqiptare, rrugëtimi profesional i të cilit ndërthur disa fusha me rëndësi të veçantë: aviacionin luftarak, drejtimin ushtarak, arsimin dhe formimin strategjik, diplomacinë ushtarake, si dhe publicistikën në hapësirën shqiptare dhe evropiane.
Interesi im për këtë figurë nuk lidhet vetëm me karrierën e tij në Forcat e Armatosura, por edhe me një dimension tjetër të veprimtarisë së tij, që meriton më shumë vëmendje në hapësirën publike shqiptare: përpjekjen për ta përfaqësuar Shqipërinë përmes dijes, argumentit dhe komunikimit strategjik në mjediset institucionale e intelektuale evropiane.
Në këtë këndvështrim, jeta e tij profesionale përbën një rrugëtim që nis në kabinën e avionit luftarak, kalon në auditorët akademikë dhe strukturat e larta të mbrojtjes, për të vijuar në mjediset diplomatike dhe forumet strategjike ndërkombëtare.
Nga shkolla ushtarake te aviacioni supersonik
Rrugëtimi profesional i Zaim Kuçit zë fill në Shkollën e Mesme Ushtarake “Skënderbej” në Tiranë, të cilën e ndoqi gjatë viteve 1971–1975. Aty mori formimin e parë ushtarak, duke hedhur themelet e një karriere që do të zhvillohej në një prej specialiteteve më kërkuese të Forcave të Armatosura.
Pas përfundimit të kësaj shkolle, vijoi studimet në Shkollën e Lartë të Aviacionit në Vlorë, gjatë viteve 1976–1979, ku u diplomua si pilot gjuajtës-bombardues.
Ky formim shënoi fillimin e një karriere në aviacionin luftarak shqiptar, një fushë që kërkon jo vetëm njohuri të thelluara profesionale, por edhe disiplinë, përgatitje të vazhdueshme, vendimmarrje të shpejtë dhe përgjegjësi të jashtëzakonshme.
Në vitet pas vitit 1990, ai e zgjeroi formimin e tij përmes studimeve në Akademinë e Mbrojtjes në Tiranë, të përfunduara në vitin 1992, ndërsa më pas ndoqi edhe studimet në Akademinë Diplomatike Shqiptare.
Një etapë e rëndësishme përbëjnë studimet pasuniversitare në Francë, në Kolegjin Gjitharmësh të Mbrojtjes në Paris, gjatë viteve 1998–1999, si dhe përgatitja në fushën e sigurisë ajrore dhe atë aeronautike.
Formimi i tij u plotësua me kurse të specializuara në fushën e doktrinës, strategjisë dhe çështjeve të mbrojtjes në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Holandë, Hungari, Gjermani dhe Kroaci.
Kështu, përgatitja profesionale e Kuçit mori një karakter të gjithanshëm, duke ndërthurur njohuritë e aviacionit, studimet ushtarake superiore dhe kulturën strategjike e diplomatike. Pikërisht kjo ndërthurje do të bëhej një prej veçorive dalluese të karrierës së tij.
Një karrierë e ndërtuar në shërbim të Forcave të Armatosura
Në jetën ushtarake, Zaim Kuçi e nisi karrierën në një prej fushave më kërkuese të profesionit: aviacionin luftarak.
Gjatë viteve 1979–1990 shërbeu si pilot gjuajtës-bombardues dhe komandant ekuipazhi në bazat ajrore të Kuçovës dhe Gjadrit. Më pas, përvoja e tij u zgjerua edhe në bazat dhe strukturat e tjera të aviacionit shqiptar.
Përvoja në fluturimet luftarake dhe njohja nga afër e realitetit operacional të aviacionit u pasuan nga detyra drejtuese, akademike dhe të planifikimit ushtarak.
Gjatë karrierës së tij ka ushtruar këto funksione:
- Shef i Stërvitjes Ajrore në strukturat e aviacionit;
- Shef i Shtabit të Bazës Ajrore Kuçovë;
- Zëvendëskomandant i Akademisë së Forcave Ajrore në Vlorë;
- Pedagog në Akademinë e Mbrojtjes në Tiranë;
- Shef i Sektorit të Strategjisë në Shtabin e Përgjithshëm të Forcave të Armatosura, pranë Ministrisë së Mbrojtjes.
Në vijim, ai ka ushtruar edhe funksione këshillimore pranë Ministrit të Mbrojtjes dhe Shefit të Shtabit të Përgjithshëm. Në këtë cilësi, ka shërbyer si këshilltar i tre shefave të Shtabit të Përgjithshëm.
Një tjetër detyrë me përgjegjësi të veçantë ka qenë ajo e këshilltarit ushtarak të Presidentit të Republikës.
Këto funksione dëshmojnë një karrierë që ka përshkuar disa nivele të sistemit të mbrojtjes shqiptare: nga shërbimi operacional në aviacionin luftarak, te drejtimi i strukturave ushtarake, formimi akademik, planifikimi strategjik dhe këshillimi në nivelet më të larta të institucioneve shtetërore.
Në këtë rrugëtim, përvoja e pilotit është ndërthurur me përgjegjësitë e drejtuesit, pedagogut dhe këshilltarit ushtarak, duke i dhënë profilit të tij një dimension të gjerë profesional.
Diplomacia ushtarake, një mision përtej kufijve të uniformës
Një kapitull i veçantë në karrierën e kolonel Kuçit është diplomacia ushtarake, ku përvoja e fituar në strukturat e Forcave të Armatosura u vu në shërbim të përfaqësimit të interesave të Shqipër
Gjatë misionit të tij diplomatik në Paris, kolonel Kuçi ndërmori një veprimtari lobimi me moton: “Shqipëria drejt rrugës në NATO dhe BE”. Kjo moto shprehte një synim që në atë periudhë kishte rëndësi të veçantë për vendin tonë: forcimin e mbështetjes ndërkombëtare për integrimin euroatlantik dhe njohjen më të mirë të realitetit shqiptar në qarqet politike, diplomatike dhe profesionale evropiane. Përmes artikujve, analizave dhe pjesëmarrjes në veprimtari publike, ai synonte të përcillte jo vetëm aspiratat e Shqipërisë, por edhe përpjekjet institucionale, sfidat dhe përgjegjësitë që shoqëronin procesin e integrimit.
Në këtë kontekst, veprimtaria e tij merr një kuptim më të gjerë: ajo përfaqëson përdorimin e argumentit profesional dhe të komunikimit publik si mjete të diplomacisë. Një episod që meriton vëmendje të veçantë lidhet me angazhimin e tij në diskutimet për dokumentin strategjik francez. Sipas dëshmisë së paraqitur, kolonel Kuçi kishte publikuar në shtyp komente dhe propozime lidhur me këtë dokument rreth gjashtë muaj përpara publikimit të tij zyrtar. Nëse kjo kronologji konfirmohet nga botimet përkatëse, kemi të bëjmë me një rast interesant të pjesëmarrjes paraprake në debatin strategjik francez. Një angazhim i tillë do të dëshmonte se përfaqësimi shqiptar mund të shkonte përtej përcjelljes së qëndrimeve zyrtare, duke marrë formën e kontributit me ide, analiza dhe propozime konkrete në diskutimet profesionale. Ky episod meriton të hulumtohet më tej, duke identifikuar dokumentin strategjik në fjalë, datat e publikimeve, organet e shtypit dhe përmbajtjen e komenteve të tij.
Vlerësimi në mjedisin evropian dhe mungesa e vëmendjes në Shqipëri Një tjetër element që e bën interesant këtë portret është përmendja e kolonel Kuçit në editorialet e revistës franceze “Défense”, të lidhur me mjedisin institucional të studimeve strategjike për mbrojtjen. Sipas materialit të paraqitur, Colin Cameron, në cilësinë e Presidentit të Asamblesë Evropiane, e ka falënderuar kolonel Kuçin në dy numra të kësaj reviste, përkatësisht gjatë viteve 2010 dhe 2011. Kopjet origjinale të revistës dhe tekstet përkatëse do të përbënin një dëshmi me interes për mënyrën se si veprimtaria e një ushtaraku shqiptar është vënë në dukje në një mjedis profesional ndërkombëtar. Por vlerësimi ndërkombëtar i karrierës së tij nuk kufizohet vetëm në këto dëshmi publicistike. Një nga vlerësimet më domethënëse është dekorimi nga Republika Franceze me Urdhrin Kombëtar të Meritës, në gradën Oficer (Officier de l’Ordre national du Mérite), një dekoratë shtetërore që përfaqëson njohjen e kontributeve të individëve në fusha të ndryshme të jetës publike dhe profesionale. Ky vlerësim merr rëndësi të veçantë në kontekstin e shërbimit të tij si diplomat ushtarak dhe të veprimtarisë së zhvilluar në mjediset institucionale e strategjike franceze. Në këtë pikë lindin disa pyetje të natyrshme: Sa është njohur Ministria e Mbrojtjes me veprimtarinë dhe vlerësimet e tij në institucionet strategjike franceze? Sa hapësirë i ka kushtuar shtypi shqiptar këtij kontributi? Dhe, mbi të gjitha, sa është bërë që përvoja të tilla të njihen nga brezat e rinj të ushtarakëve, diplomatëve dhe studiuesve shqiptarë? Nuk është fjala për të kërkuar lavdërime apo vlerësime formale për një individ.
Është fjala për një parim shumë më të rëndësishëm: kontributet që i shërbejnë vendit duhet të dokumentohen, të njihen dhe të përcillen si pjesë e përvojës sonë kombëtare. Një shtet që synon të ndërtojë institucione të qëndrueshme duhet të dijë të vlerësojë jo vetëm strukturat, por edhe njerëzit që kanë punuar brenda tyre, që kanë përfaqësuar vendin dhe kanë kontribuar në forcimin e marrëdhënieve ndërkombëtare. Berati e nderon, një vlerësim që vjen nga vendlindja shpirtërore Përtej karrierës ushtarake dhe diplomatike, një vlerësim i veçantë në jetën e kolonel Kuçit është edhe titulli “Qytetar Nderi” i Beratit, që iu akordua më 15 maj 2015 nga Bashkia e këtij qyteti.
Ky nderim përbën një dëshmi të vlerësimit që institucionet vendore i kanë bërë kontributit të tij në ushtri dhe diplomaci. Është domethënëse që një personalitet me një karrierë të zhvilluar në struktura kombëtare dhe ndërkombëtare të nderohet edhe në nivel vendor. Kjo tregon se vlerësimi i një njeriu nuk matet vetëm me funksionet që ka ushtruar apo me institucionet ku ka shërbyer, por edhe me gjurmën që ka lënë në kujtesën e komunitetit. Titulli “Qytetar Nderi” i Beratit, krahas dekoratës franceze, plotëson një tablo vlerësimesh që e vendosin karrierën e tij në një kontekst më të gjerë institucional dhe shoqëror. Përtej uniformës, shërbimi ndaj atdheut si përgjegjësi e përhershme Kur e sheh në tërësinë e vet, rrugëtimi i kolonel (P) Zaim Kuçit nuk mund të kufizohet në përshkrimin e një karriere ushtarake. Ai përmbledh disa dimensione të shërbimit publik: pilotin luftarak, pedagogun ushtarak, drejtuesin, studiuesin e çështjeve strategjike, këshilltarin institucional, diplomatin ushtarak dhe publicistin.
Secila prej këtyre etapave përfaqëson një përvojë më vete, por vlera e tyre qëndron edhe në mënyrën se si lidhen dhe plotësojnë njëra-tjetrën. Nga përvoja në aviacionin supersonik te përgjegjësitë në strukturat e larta të mbrojtjes; nga auditorët ushtarakë te përfaqësimi diplomatik në Paris e Lisbonë; nga marrëdhëniet institucionale te artikujt dhe analizat në shtypin shqiptar e evropian – në të gjitha këto etapa shfaqet një përpjekje për ta vënë dijen dhe përvojën profesionale në funksion të interesit të vendit. Ajo që meriton të theksohet në këtë rrugëtim është bindja se përfaqësimi i Shqipërisë nuk bëhet vetëm përmes funksionit zyrtar, uniformës apo pranisë në institucionet ndërkombëtare. Ai bëhet edhe përmes cilësisë së argumentit, nivelit të përgatitjes, aftësisë për të komunikuar dhe guximit për të marrë pjesë në debatet ku diskutohen çështje me rëndësi për të ardhmen e Evropës.
Në një periudhë kur Shqipëria përpiqej të konsolidonte pozicionin e saj në strukturat euroatlantike, një veprimtari e tillë merrte një rëndësi të veçantë. Për këtë arsye, përvoja e kolonel Kuçit meriton të njihet më gjerësisht, të dokumentohet me kujdes dhe të vlerësohet në raport me kontributin e tij profesional e institucional. Shoqëria shqiptare ka nevojë të njohë njerëzit që kanë shërbyer me përkushtim, që kanë përfaqësuar vendin në mjedise të rëndësishme ndërkombëtare dhe që, përtej detyrës së përditshme, kanë kërkuar të ndërtojnë ura komunikimi, bashkëpunimi dhe mirëkuptimi. Sepse shërbimi ndaj atdheut nuk përfundon me heqjen e uniformës. Ai vazhdon përmes dijes, përvojës, mendimit, përgjegjësisë dhe gjurmës që njeriu lë në jetën institucionale e shoqërore. Kolonel (P) Zaim Kuçi përfaqëson një profil të veçantë të ushtarakut shqiptar: një profesionist që nisi rrugëtimin në aviacionin luftarak, e zgjeroi atë në drejtimin dhe studimin strategjik, e vijoi në diplomacinë ushtarake dhe e pasuroi përmes publicistikës e komunikimit ndërkombëtar.
Karriera e tij, e shoqëruar me dekorimin francez “Oficer i Urdhrit Kombëtar të Meritës” dhe titullin “Qytetar Nderi” të Beratit, përbën një pjesë të historisë së përfaqësimit ushtarak e diplomatik shqiptar, e cila meriton të dokumentohet dhe të përcillet te brezat e ardhshëm. Të njohim njerëzit tanë, të dokumentojmë kontributet e tyre dhe t’ua përcjellim brezave të ardhshëm! Sepse kujtesa e një kombi nuk ndërtohet vetëm mbi ngjarjet e mëdha, por edhe mbi veprën e njerëzve që kanë ditur t’i shërbejnë vendit me dije, përkushtim dhe dinjitet.
