Nga Agim Lika Poet, studiues dhe historian
Portret letrar, historiko-biografik Ka njerëz që jetën e tyre e ndërtojnë mbi një profesion, por ka edhe të tillë që përvojën profesionale, formimin dhe përkushtimin i shndërrojnë në një mision më të gjerë njerëzor e shoqëror. Rrugëtimi i Nazmi Çelës i përket kësaj kategorie. Nga Zabërzani i Skraparit, ku hodhi hapat e parë të jetës, te bankat e shkollave ushtarake, shërbimi shumëvjeçar në strukturat shtetërore dhe, më pas, veprimtaria publicistike e monografike, ai ka ndjekur një rrugë që ndërthur tri përmasa të rëndësishme: dashurinë për vendlindjen, përgjegjësinë ndaj atdheut dhe detyrimin moral për të ruajtur kujtesën. Jeta e tij dëshmon se shërbimi ndaj vendit nuk përfundon me mbylljen e karrierës institucionale dhe largimin nga uniforma. Ai mund të vazhdojë në forma të tjera, përmes fjalës së shkruar, kërkimit, dokumentimit dhe përpjekjes për t’u dhënë jetë kujtimeve e figurave që meritojnë të mos harrohen.
RRËNJËT E MIA , ATJE KU NIS HISTORIA E NJERIUT
Nazmi Çela lindi më 2 qershor 1953, në Zabërzan të Çepanit, në krahinën e Skraparit, një trevë me tradita të njohura atdhetare, me histori të përcjellë brez pas brezi dhe me njerëz të lidhur fort me tokën, familjen dhe nderin. Në këtë mjedis hodhi hapat e parë të jetës dhe mori mësimet e para për botën që e rrethonte. Arsimin fillor e kreu në shkollën “Dajlan Liçollari”, në vendlindje, ndërsa arsimin tetëvjeçar në shkollën “Hysen Zyka”, në Çepan. Që në bankat e shkollës, Nazmiu u dallua për rezultatet e larta dhe përkushtimin ndaj dijes. Në të gjitha nivelet e arsimit të përfunduara ka qenë nxënës shumë i mirë. Një vlerësim i veçantë në këtë rrugëtim ishte shpallja e tij “Nxënësi i Shekullit”, në kuadër të periudhës 1953–2013, titull që lidhet me shkollimin e tij tetëvjeçar dhe me vlerësimin e figurës së tij arsimore. Fëmijëria në Zabërzan nuk mbeti thjesht një periudhë e largët e jetës së tij. Ajo u shndërrua në një pikë referimi, në një burim kujtimesh dhe në një lidhje të përhershme me familjen, njerëzit dhe historinë e vendlindjes. Pikërisht kjo lidhje do të shfaqej më vonë edhe në veprimtarinë e tij publicistike, përmes motivit domethënës “Rrënjët e mia”. Për të, rrënjët nuk janë vetëm prejardhja familjare apo vendi ku njeriu ka lindur. Ato janë kujtesa e të parëve, trashëgimia e vlerave, edukata e marrë në familje dhe përgjegjësia për t’ua përcjellë brezave atë që koha nuk duhet ta fshijë. Nderi, besa, puna dhe respekti për njerëzit përbëjnë pjesë të kësaj trashëgimie shpirtërore. Janë vlera që e shoqërojnë njeriun në çdo etapë të jetës, pavarësisht detyrave dhe përgjegjësive që merr përsipër. Edhe pse jeta e çoi larg vendlindjes, lidhja me Zabërzanin mbeti e gjallë. Në Tiranë, pranë Liqenit të Farkës, ai ndërtoi jetën e tij familjare. I martuar dhe baba i dy fëmijëve, një vajze dhe një djali, Nazmiu e ka parë familjen si një nga shtyllat themelore të jetës, aty ku trashëgimia e brezave merr kuptim dhe vlerat përcillen natyrshëm nga prindërit te fëmijët.
UNIFORMA, SHKOLLA E PËRGJEGJËSISË DHE E SHËRBIMIT
Dëshira për t’i shërbyer vendit e drejtoi Nazmi Çelën drejt Shkollës së Mesme të Përgjithshme Ushtarake “Skënderbej”. Ky institucion, i njohur për traditën e tij në formimin e kuadrove ushtarake, do të shënonte një kthesë të rëndësishme në jetën e tij. Pas përfundimit të kësaj shkolle, ai vijoi studimet në Akademinë Ushtarake “Skënderbej”, në Fakultetin Gjitharmësh, me specialitetin e zbulimit. Më tej, përgatitjen profesionale e plotësoi në Akademinë e Mbrojtjes të Shtabit të Përgjithshëm. Kështu, formimi i tij kaloi nga edukimi i përgjithshëm ushtarak te përgatitja e specializuar dhe, më pas, te njohuritë e nivelit të lartë për drejtimin dhe organizimin ushtarak. Por formimi i tij nuk u kufizua vetëm në këto institucione. Gjatë viteve, ai ndoqi edhe kualifikime të ndryshme pasuniversitare, duke zgjeruar njohuritë në filozofi, gjuhë të huaja dhe në fushën e sistemit të drejtësisë, krahas përgatitjeve të tjera profesionale. Ky formim plotësues dëshmon interesimin për zgjerimin e horizontit intelektual dhe përshtatjen me kërkesat e detyrave të ndryshme. Shërbimi në Forcat e Armatosura kërkonte më shumë se njohuri teorike. Ai kërkonte disiplinë, aftësi për të marrë vendime, përgjegjësi në drejtimin e njerëzve dhe përkushtim në përmbushjen e detyrës. Një pjesë e rëndësishme e karrierës së tij u zhvillua në zonën verilindore të vendit, ku përballja me detyra dhe përgjegjësi të ndryshme profesionale përbënte një përvojë të rëndësishme në formimin e tij si ushtarak. Gjatë viteve të shërbimit, ai kreu detyra të ndryshme në njësi dhe reparte të Ministrisë së Mbrojtjes, duke përfshirë edhe përgjegjësi drejtuese e organizative. Përvoja e fituar në strukturat ushtarake u bë pjesë e formimit të tij profesional dhe e identitetit që do ta shoqëronte edhe në etapat e mëvonshme të jetës. Karriera e tij vijoi edhe në strukturat e Ministrisë së Drejtësisë, pranë Drejtorisë së Përgjithshme të Burgjeve. Ky angazhim përbënte një tjetër përvojë institucionale, ku njohuritë, korrektësia dhe përgjegjësia profesionale merrnin një rëndësi të veçantë. Në tërësinë e saj, karriera e Nazmi Çelës përfaqëson një rrugëtim shumëvjeçar në shërbim të institucioneve të shtetit shqiptar. Ajo dëshmon një jetë të lidhur me detyrën, disiplinën dhe përgjegjësinë publike.
KOMANDANT HASANI, KUJTESA FAMILJARE QË U BË DËSHMI E SHKRUAR
Në jetën e çdo njeriu ka figura që nuk mbeten vetëm brenda kujtimeve familjare. Ato bëhen pjesë e identitetit të tij, e mënyrës se si e kupton historinë dhe e përgjegjësisë që ndien për ta ruajtur atë. Për Nazmi Çelën, një figurë e tillë është vëllai i tij, Komandant Hasani. Lidhja vëllazërore, kujtimet dhe respekti për figurën e tij përbëjnë një dimension të veçantë të botës shpirtërore të autorit. Përkushtimi për ta sjellë në vëmendje këtë figurë përmes një botimi është një përpjekje për ta nxjerrë kujtimin nga kufijtë e familjes dhe për t’ia përcjellë atë lexuesit. Në këtë kuptim, libri kushtuar Komandant Hasanit nuk është vetëm një dëshmi e lidhjes së gjakut. Ai shpreh edhe vlerësimin për një figurë të lidhur me historinë, sakrificën dhe kujtesën e një brezi. Kur njeriu shkruan për të afërmit e tij, përballet me një përgjegjësi të dyfishtë: të ruajë ndjenjën personale dhe, njëkohësisht, të paraqesë me dinjitet të vërtetën historike. Pikërisht këtu qëndron rëndësia e dokumentimit të kujtimeve familjare, të cilat, kur mbështeten në dëshmi dhe fakte, bëhen pjesë e trashëgimisë së përbashkët. Për Nazmiun, kjo përpjekje është edhe një mënyrë për të nderuar kujtimin e vëllait dhe për të ruajtur një pjesë të historisë që nuk duhet të humbasë me kalimin e kohës.
IZET DASHI, NJË JETË PUNE E KTHYER NË MONOGRAFI
Një tjetër drejtim i rëndësishëm i veprimtarisë së Nazmi Çelës është dokumentimi i figurave që kanë lënë gjurmë në jetën e vendlindjes dhe në historinë shoqërore. Në këtë kuadër merr rëndësi të veçantë monografia “Heroi i Punës Izet Dashi”, e realizuar në bashkëpunim me Ilmi Qazimin. Me 276 faqe, kjo vepër përfaqëson një punë të përqendruar në dokumentimin e jetës dhe veprimtarisë së bashkëfshatarit të tyre, Izet Dashit, nga Zabërzani, i cili mbante titullin “Hero i Punës Socialiste”. Zgjedhja e kësaj figure nuk është e rastësishme. Ajo lidhet me interesimin e autorëve për historinë e njerëzve të vendlindjes dhe për kontributin që individë të veçantë kanë dhënë në zhvillimin e shoqërisë. Përmes kësaj monografie, Izet Dashi vjen përpara lexuesit si një figurë e lidhur me punën, përpjekjen dhe jetën e një brezi. Vëmendja ndaj origjinës së tij, mjedisit ku u formua dhe veprimtarisë që zhvilloi i jep librit edhe një dimension vendor e dokumentues. Kjo vepër ka rëndësi jo vetëm për kujtimin e një individi, por edhe për historinë e Zabërzanit dhe të njerëzve të tij. Sepse historia e një vendi nuk ndërtohet vetëm nga ngjarjet e mëdha dhe figurat që përfshihen në librat e përgjithshëm të historisë. Ajo përbëhet edhe nga jeta e përditshme, nga puna, sakrificat dhe përpjekjet e njerëzve që kanë lënë gjurmë në komunitetin ku kanë jetuar. Në këtë këndvështrim, monografia për Izet Dashin është një dëshmi e lidhjes së autorëve me vendlindjen dhe e dëshirës për ta ruajtur të shkruar kujtesën e saj.
VLERËSIMET DHE MIRËNJOHJET, DËSHMI E ANGAZHIMIT SHOQËROR
Përtej formimit arsimor dhe karrierës institucionale, rrugëtimi i Nazmi Çelës përfshin edhe vlerësime e mirënjohje që lidhen me veprimtarinë e tij shoqërore, atdhetare dhe familjare. Ndër vlerësimet e përmendura në jetëshkrimin e tij është titulli “Misionar i Paqes”, dhënë nga Misioni Diplomatik për Paqe dhe Prosperitet Global, si dhe vlerësimi “Pasardhës Veterani”, që lidhet me trashëgiminë familjare dhe kujtesën e kontributit të brezave të mëparshëm. Një tjetër dëshmi mirënjohjeje është certifikata e marrë si përfaqësues i familjes Çela për Luftën Antifashiste Nacionalçlirimtare, nga Komiteti Kombëtar i Organizatës së Veteranëve dhe Pasardhësve të LANÇ-it “Nderi i Kombit”. Në këtë kuadër përmendet edhe certifikata e lëshuar nga Shtabi i UÇK-së, në vlerësim të kontributit të tij. Këto dokumente dhe vlerësime përbëjnë pjesë të historikut të tij personal dhe familjar. Ato pasqyrojnë dimensione të ndryshme të angazhimit dhe të lidhjes me kujtesën historike, me trashëgiminë atdhetare dhe me vlerat e paqes. Vlerësimet marrin kuptimin e tyre të plotë kur shihen në kontekstin e një jete të lidhur me shërbimin, formimin dhe përgjegjësinë ndaj shoqërisë.
NGA UNIFORMA TE PENA, NJË MISION QË VAZHDON
Përfundimi i karrierës aktive nuk shënoi largimin e Nazmi Çelës nga angazhimi shoqëror. Përkundrazi, ai hapi një etapë tjetër të jetës, në të cilën përvoja e grumbulluar ndër vite gjeti një mënyrë të re shprehjeje. Publicistika u bë një nga hapësirat ku ai mund të vijonte të kontribuonte. Përmes artikujve të botuar në gazetën “Telegraf”, ai ka trajtuar tema që lidhen me historinë, njerëzit, vlerat dhe kujtesën shoqërore. Në këtë veprimtari, pena merr një domethënie të veçantë. Ajo bëhet mjet për të dokumentuar, për të vlerësuar dhe për të përcjellë te brezat e rinj përvojat e njerëzve që kanë dhënë kontribut në kohën e tyre. Ka një vijimësi domethënëse ndërmjet dy etapave të jetës së tij. Dikur uniforma përfaqësonte detyrën dhe përgjegjësinë institucionale; sot fjala e shkruar përfaqëson përpjekjen për të ruajtur kujtesën dhe për të vlerësuar trashëgiminë njerëzore e historike. Kjo nuk do të thotë se uniforma dhe pena janë dy botë të ndara. Përkundrazi, ato bashkohen në një pikë të përbashkët: në përgjegjësinë ndaj shoqërisë dhe në dëshirën për të lënë pas një kontribut të dobishëm. Nëse dikur ai përpiqej të përmbushte detyrën përmes uniformës, sot e vijon këtë angazhim përmes publicistikës, dokumentimit dhe ruajtjes së kujtesës. Ndryshon forma e shërbimit, por mbetet i njëjti orientim: të jesh i dobishëm për vendin dhe njerëzit.
NJË JETË QË LIDH TË KALUARËN ME TË ARDHMEN.
Rrugëtimi i Nazmi Çelës është një histori që nis në një fshat të Skraparit dhe shtrihet në disa fusha të jetës publike. Ai është formuar në traditat familjare të Zabërzanit, është arsimuar në institucionet ushtarake, ka shërbyer për shumë vite në strukturat e shtetit dhe, më pas, e ka orientuar përvojën e tij drejt publicistikës dhe dokumentimit të historisë. Në këto etapa gjejmë një fill të përbashkët: lidhjen me njerëzit dhe me vlerat që meritojnë të ruhen. Botimet për Komandant Hasanin dhe Izet Dashin, së bashku me shkrimet publicistike, përbëjnë pjesë të një përpjekjeje për ta kthyer kujtesën në dëshmi të shkruar. Kjo është një punë që kërkon durim, përgjegjësi dhe vetëdijen se çdo brez ka detyrimin të ruajë atë që trashëgon. Formimi i tij arsimor, kualifikimet e mëtejshme, përvoja shumëvjeçare në institucionet shtetërore dhe vlerësimet e marra përbëjnë pjesë të një jetëshkrimi që nuk kufizohet vetëm te karriera profesionale. Ato pasqyrojnë edhe përpjekjen për të zgjeruar njohuritë, për të ruajtur lidhjet me historinë familjare dhe për të kontribuar në jetën shoqërore. Në fund të fundit, vlera e një jete nuk matet vetëm me vitet e shërbimit, me detyrat e kryera apo me pozicionet e mbajtura. Ajo matet edhe me gjurmët që njeriu lë në familje, në komunitet dhe në kujtesën e kohës së vet. Nazmi Çela vazhdon ta mbajë të gjallë lidhjen me rrënjët e tij dhe ta shprehë këtë lidhje përmes fjalës së shkruar. Nga Zabërzani te uniforma, nga shërbimi institucional te publicistika, rrugëtimi i tij dëshmon se njeriu mund t’i shërbejë atdheut në forma të ndryshme dhe në etapa të ndryshme të jetës. Sepse rrënjët i japin njeriut identitetin, shërbimi i jep jetës përgjegjësi, ndërsa pena i jep kujtesës mundësinë të jetojë përtej kohës.
