Besnik Gjonbrataj
1:04 MD
Duze Bajrami, ose “Nënë Duzja”, siç u njoh me respekt në Labëri e më gjerë, mbetet një nga figurat e shquara të gruas antifashiste shqiptare, deputete në tri legjislatura të Kuvendit Popullor dhe nëna e “Heroit të Popullit”, Mumin Selami nga Kallarati.
Ajo lindi më 15 gusht 1890 në Bolenë, në familjen e Mingajve, dhe u martua në Kallarat me Selam Bajramin. Jeta e saj u lidh ngushtë me hallet, qëndresën dhe historinë e njerëzve të thjeshtë të Labërisë. Ngjarjet e mëdha që përjetoi Kurveleshi dhe gjithë Shqipëria, sidomos pushtimi fashist i vendit, ndikuan fuqishëm në formimin e saj atdhetar. Bisedat me të birin, Muminin, gjimnazistin e Tiranës, gjatë kohës kur ai ishte i internuar në Kallarat, ia forcuan bindjen se fashizmi ishte një e keqe e madhe për vendin dhe duhej luftuar me çdo sakrificë. Vrasja e të birit, Mumin Selamit në betejën e Topanasë, si dhe humbja e djalit tjetër, Hasanit, me studime në Egjipt, ishin plagë të rënda për zemrën e një nëne. Por Nënë Duzja nuk u thye. Dhimbjen e ktheu në forcë, lotin në qëndresë dhe humbjen në betim për liri.
Ajo u bë simbol i nënës labe që nuk mendonte vetëm për fatin e shtëpisë së saj, por për fatin e Shqipërisë. Me fjalën e saj të zjarrtë, me karakterin e fortë dhe me shembullin personal, Nënë Duzja përshkoi fshatra të shumta të Zonës së Parë Operative Vlorë–Gjirokastër, duke frymëzuar nënat, gratë dhe popullin për të mbështetur Luftën Antifashiste Nacionalçlirimtare. Ajo dinte të fliste thjesht, por me zemër; dinte të jepte kurajë në çaste të vështira dhe të ngrinte moralin e njerëzve edhe atëherë kur lufta kërkonte sakrifica të mëdha.
Figura e saj u bë e njohur jo vetëm si nëna e një heroi, por edhe si një grua me shpirt të madh, me besë, guxim, dinjitet dhe dashuri të pakufishme për atdheun. Ajo mishëronte virtytet më të mira të gruas labe: qëndresën, mençurinë, fisnikërinë, fjalën e peshuar dhe zemrën e fortë përballë dhimbjes. Në tetor 1944, në Kongresin e Parë të Bashkimit të Gruas Antifashiste Shqiptare në Berat, Nënë Duzja mori pjesë si delegate e ish-qarkut të Gjirokastrës dhe u zgjodh anëtare e Këshillit të Përgjithshëm të BGASH-it. Ky ishte një vlerësim për kontributin e saj dhe për besimin që gëzonte ndër gratë dhe nënat shqiptare. Edhe pas Çlirimit, ajo nuk u tërhoq nga jeta shoqërore.
Ndonëse në moshë, ajo mori pjesë në rindërtimin e vendit, në aksione kombëtare dhe u bë shembull i përkushtimit qytetar. Në vitin 1950, kur u zgjodh deputete në legjislaturën e dytë të Kuvendit Popullor, ndodhej vullnetare në hekurudhën Peqin–Elbasan, duke dëshmuar se për të fjala “atdhe” nuk ishte vetëm ndjenjë, por edhe punë, mund dhe sakrificë.
Nënë Duzja përfaqësoi me dinjitet gruan shqiptare dhe nënat e dëshmorëve edhe në delegacione jashtë vendit. Për veprimtarinë e saj atdhetare u nderua me dekorata e medalje nga Presidiumi i Kuvendit Popullor. Ajo u nda nga jeta më 31 maj 1961, duke lënë pas emrin e një gruaje burrëneshe, të fortë, të urtë e fisnike; një nëne që sakrifikoi shumë, por nuk u përkul; një atdhetareje që e deshi Shqipërinë me zemër dhe me vepra. Në nderim të figurës së saj, në qytetin e Vlorës sot një rrugë mban emrin “Duze Bajrami”, si shenjë kujtese dhe respekti për jetën, veprën dhe virtytet e kësaj nëne të madhe labe.
Shfrytëzuar librin “Enciklopedia e Kurveleshit” dhe “Historiku i Kallaratit”
