Një histori dashurie historike e shkruar nga “vëllazëria dhe gjaku” që gjeografia nuk e fshiu dot!
Abdel Latif Moubarak
shkrimtar nga Egjypti
Midis Egjiptit dhe Shqipërisë ka distanca që ndahen nga dete, por historia ka gjithmonë një busull të veçantë që nuk njeh kufij gjeografikë. Nëse pyesni një kalimtar në rrugët e Kajros për Shqipërinë, ai mund të buzëqeshë dhe t’ju flasë menjëherë për “Mehmet Ali Pashën”, themeluesin e Egjiptit modern. Dhe nëse pyesni një qytetar në Tiranë për Egjiptin, ai do t’ju flasë me krenari për tokën e Nilit që strehoi familjet e tyre dhe ishte një far ndriçues i shkencës dhe kulturës, i lëvduar nga shkrimtarët e tyre më të mëdhenj.
Marrëdhënia mes popullit egjiptian dhe atij shqiptar nuk është thjesht një sërë marrëveshjesh diplomatike të ftohta, por është një histori e një shkrirjeje unike njerëzore ku gjakrat u përzien, identiteti u nda dhe mbi bazën e saj u ndërtua rilindja e shteteve.
Fillimi nga zemra e betejës: Kur gjaku shqiptar u përzie me tokën e Egjiptit
Historia nuk filloi në sallat e konferencave, por në fushat e mbrojtjes së tokës. Në fund të shekullit të XVIII-të, pikërisht në vitin 1801, në brigjet egjiptiane mbërriti një repart ushtarak shqiptar në radhët e ushtrisë osmane për të dëbuar fushatën franceze. Këta ushtarë nuk erdhën si pushtues, por u integruan shpejt në indin e shoqërisë egjiptiane dhe mbrojtën tokën e saj.
Mes këtyre ushtarëve, spikati emri i një djaloshi inteligjent dhe ambicioz që ndryshoi rrjedhën e të gjithë historisë Lindore: Mehmet Ali Pasha. Populli egjiptian dhe liderët e tij u mblodhën rreth këtij udhëheqësi shqiptar dhe e zgjodhën atë si guvernator (Vali) të tyre në vitin 1805. Nga ai moment, marrëdhënia u shndërrua nga një fqinjësi e thjeshtë rajonale në një lidhje gjaku dhe fati; Dinastia e Mehmet Aliut (me origjinë shqiptare) sundoi Egjiptin për më shumë se një shekull e gjysmë dhe formësoi Rilindjen e tij Moderne.
Tirana dhe Kajro: Një urë kulturore përmes letërsisë dhe politikës
Gjatë shekullit të XIX-të dhe gjysmës së parë të shekullit të XX-të, Egjipti u shndërrua në një “oaz të sigurt” dhe një strehë kulturore e politike për komunitetin shqiptar. Ndërsa Shqipëria luftonte për pavarësinë dhe identitetin e saj kombëtar kundër osmanizmit dhe pushtimeve, Kajro, Mansura dhe Aleksandria ishin djepet ku intelektualët shqiptarë themeluan shtypshkronjat, gazetat dhe shoqatat e tyre kulturore.
Fakt historik: Rilindja Kombëtare Shqiptare lindi në një pjesë të madhe të saj në Egjipt. Shkrimtarë dhe patriotë të mëdhenj si Andon Zako Çajupi, Thimi Mitko apo Filip Shiroka jetuan në Egjipt dhe shkruan disa nga poezitë e tyre më të bukura patriotike, të frymëzuar nga netët e Kajros dhe brigjet e Nilit.
Edhe pas përfundimit të epokës mbretërore në Egjipt, fijet e miqësisë nuk u këputën. Egjipti, përmes universitetit prestigjioz të “Al-Azhar-it”, mbeti destinacioni kryesor për mijëra studentë shqiptarë që erdhën për të studiuar shkencat islame dhe gjuhën arabe, për t’u kthyer më pas në vendin e tyre si ambasadorë të moderimit dhe kulturës egjiptiane në zemër të Ballkanit.
Afërsia popullore: Ngjashmëria e shpirtrave para zakoneve
Nëse vizitoni Egjiptin apo Shqipërinë sot, do të ndjeni një lloj “afërsie magjike” që syri nuk mund ta anashkalojë. Ka një ngjashmëri të jashtëzakonshme në karakterin e dy popujve; mikpritja ballkanike ndërthuret fort me bujarinë dhe “xhindllëkun” (bujarinë dhe trimërinë) egjiptiane. Komuniteti shqiptar (i njohur në referencat egjiptiane si “Arnautët”) gëzonte një pozitë të lartë në zemrat e egjiptianëve, duke u njohur për ndershmërinë, guximin dhe integrimin e plotë, saqë shumë familje egjiptiane sot e kësaj dite e kanë origjinën prej andej dhe krenohen me këtë përzierje.
Sot, të dy vendet po kapërcejnë trashëgiminë e së kaluarës për të ndërtuar një të ardhme të përbashkët, ku lidhjet e vjetra po përkthehen në partneritete ekonomike, gjallërim të turizmit dhe koordinim të vazhdueshëm politik. Por thelbi i këtyre marrëdhënieve mbetet “njeriu”; ai afinitet natyror dhe ajo dashuri e ndërsjellë mes dy popujve që vendosën që nga agimi i historisë të ishin më shumë se thjesht miq… Ata vendosën të ishin vëllezër në histori dhe qytetërim.
