SOT NË HISTORI – 📅 21 Korrik 2018 🌐 Vendi Portugalia – Artikull i revistës Expresso: Intervistë me Lartmadhërinë e Tij, Aga Khanin në Lisbonë. Ai ka një jetë të përkushtuar ndaj komunitetit, i cili e ndjek atë si Imam, dhe nuk ka dështuar kurrë të analizojë botën për të mirën e ithtarëve të tij. Në sytë e tij, feja është një parakusht për paqe, por edhe për mirëqenie, njohuri dhe zhvillim ekonomik. “të gjitha shoqëritë e civilizuara duhet të kenë një kornizë etike. Përndryshe, shoqëria civile nuk mund të funksionojë në një mënyrë serioze dhe të planifikuar.
AGA KHAN
Pasardhësi i Profetit Muhamed festoi në Lisbonë 60 vjetorin si udhëheqës i Ismailitëve. Një intervistë ekskluzive me udhëheqësen shpirtërore më të pasur në botë
Nga Alexandra Carita
Fotografi nga Tiago Miranda
[Intervistë]
“Ky është një besim i arsyes”
Ai është një nga njerëzit më të pasur në botë dhe së shpejti do të jetojë në Portugali. Ai ka një jetë të përkushtuar ndaj komunitetit, i cili e ndjek atë si Imam, dhe nuk ka dështuar kurrë të analizojë botën për të mirën e ithtarëve të tij. Në sytë e tij, feja është një parakusht për paqe, por edhe për mirëqenie, dije dhe zhvillim ekonomik.
Ai është pasardhës i Profetit Muhamed dhe udhëheqës shpirtëror i 15 milionë ndjekësve myslimanë, dhjetë mijë prej të cilëve jetojnë në Portugali. Ai është përpjekur ta transformojë botën në mënyrën e tij dhe në atë të Islamit. Ai është gati të jetojë në Lisbonë. Ai është Princi Karim Aga Khan IV. Por ai thirret si Lartësia e Tij. Titulli iu atribua nga Elizabeth II, Mbretëresha e Anglisë, pak pasi [Aga Khan] mori rolin e Imamit, Imami i 49-të i Ismailitëve Shiitë, në moshën 20 vjeç. Një javë më parë ai festoi në kryeqytetin e vendit tonë Jubileun e tij të Diamantit, 60 vjet si udhëheqës i komunitetit, të cilin e konsideron si burimin e tij të madh të lumturisë. Ai ka zgjedhur arsimin, kujdesin shëndetësor dhe zhvillimin ekonomik si pikat e tij kryesore të veprimit dhe ka shtrirë pushtetin e tij kongregacional në të gjithë botën. Ai solli pothuajse 50 mijë njerëz në Lisbonë, me të cilët festoi përkujtimet. Më parë, në një mëngjes me diell, ai foli me Expresso-n për fillimin e mandatit të tij dhe kohët e sotme, për fenë dhe politikën, për komunitetin dhe veten e tij, në një strehë të veçantë ku, me ngrohtësinë që e ka karakterizuar gjithmonë, na la të flisnim, i mbajtur nga një fllad i ngrohtë. Ishte një bisedë e gjatë dhe e dendur, me një njeri inteligjent që është njëkohësisht udhëheqës i shpirtit dhe i mendjes, një mendimtar dhe një mjeshtër i vërtetë i shekullit të 21-të.
Ishit shumë i ri kur morët titullin Imam i popullit Ismaili. Çfarë shqetësimesh kishit në atë kohë dhe çfarë shqetësimesh keni tani?
Aga Khan: Epo, për t’u kthyer në atë moment, duhet ta vendosim veten në atë që ishte një kohë shumë stresuese, globalisht. Kishte dy gjëra që ndodhnin në të njëjtën kohë, njëkohësisht. Njëra ishte dekolonizimi dhe tjetra ishte Lufta e Ftohtë. Këto dy fenomene po ndodhnin pak a shumë në të njëjtën kohë, kështu që kishte një trazirë të mbivendosur. Pjesa më e madhe e asaj bote ishte dhe është vendi ku jetonte dhe jetonte komuniteti im. Ishte një situatë kalimtare midis statusit kolonial dhe lirisë, por liri brenda Luftës së Ftohtë. Pra, ajo ishte një kohë jashtëzakonisht e ndjeshme për t’u përpjekur dhe për t’u siguruar që komuniteti Ismaili të ruante vlerat e duhura, në një kohë transformimi. Se ato ishin vlerat e lëvizjeve të pavarësisë, sepse ne donim që komuniteti ynë të shihej si një komunitet qytetarësh të këtyre vendeve, dhe për këtë arsye të ishte në gjendje të merrte pjesë në jetën publike, përfshirë jetën politike.
Çfarë lloj pune përfshinte e gjithë kjo?
Aga Khan: Planifikim i kujdesshëm i bërë në një kohë që na kërkonte të analizonim trendet dhe rrugët që do të ndiqeshin dhe të dinim se ku do të qëndronin ata, anëtarët e këtij komuniteti, ose nëse do të ishin, siç thonë në frëngjisht, passagues [udhëtarë]. A do të largoheshin dhe nuk do të qëndronin në vendet e tyre të origjinës? Ishte një kohë respekti, një kohë për të folur me sa më shumë njerëz të ishte e mundur, për të kuptuar se cilat ishin qëllimet e tyre brenda situatës kombëtare në të cilën ndodheshin. I kalova ato kohë, veçanërisht vitet gjashtëdhjetë, pa menduar për një traumë tjetër të madhe. Kishte vende që zgjodhën atë që unë do ta quaja Blloku Lindor, dhe kishte vende që ruajtën pavarësinë e tyre përballë politikës globale ndërkombëtare dhe donin të kishin dhe të krijonin drejtimin e tyre, dhe ne u përshtatëm me këto situata sipas asaj që ishte e mundur të arrihej. Dhe ne ishim me fat. Ne u pranuam mirë si një komunitet që ka institucionet e veta. Ne zgjodhëm të vazhdonim të ndërtonim këto institucione në fushat e arsimit, mjekësisë dhe kujdesit shëndetësor, në zhvillimin ekonomik. Kishte një kohë kur situatat më të ndërlikuara koloniale ishin të shumta, veçanërisht në kolonitë britanike, ku komuniteti inkurajohej të mbante institucionet e veta. Pas pavarësisë, lëvizja e këtyre institucioneve kishte për qëllim të përballonte nacionalizmat në vend që të përmbushte komunitetin. Si rezultat, shumë nga institucionet tona shkuan përtej kontekstit të komunitetit dhe iu afruan kontekstit kombëtar. Dhe ja ku jemi sot.
Çfarë do të thotë për ju ky Jubile i Diamantit?
Aga Khan: Ky është një rast i rëndësishëm. Ne vendosim objektiva që duam të arrijmë dhe një numër gjërash që do të donim të shihnim të rriteshin, veçanërisht në vende si Taxhikistani, i cili vetëm kohët e fundit u bë pjesë e fushës sonë të veprimit. Ne po punojmë në vende ku, në fakt, nuk kemi strukturat që kemi tashmë në pjesë të tjera të botës. Për shembull, kemi struktura shumë më të forta në Afrikën Lindore sepse kemi punuar atje për një kohë të gjatë. Ende duhet të krijojmë të njëjtat struktura në Taxhikistan ose Kirgistan ose në vende të tjera në atë zonë. Prandaj, do të duhet të ndërtojmë këto institucione. Mendoj se ajo që do të bëjmë është të përpiqemi të investojmë në veprime që na ndihmojnë të ndërtojmë të ardhmen. Ndërtimi i së ardhmes është i rëndësishëm. Dhe ne e bëjmë këtë përmes institucioneve të forta dhe të forta në fushat e arsimit, kujdesit shëndetësor dhe zhvillimit ekonomik. Dhe ato nuk janë institucione për komunitetin, e përsëris. Ato janë institucione që veprojnë në nivel ndërkombëtar. Ndoshta filluan si institucione komunitare, por u rritën që andej. Ne gjithmonë jemi përpjekur të rritemi në këtë kuptim ose të paktën në nivel rajonal. Për shembull, ne po merremi me arsimin e lartë në nivel rajonal, jo në bazë kombëtare.
Një nga shqetësimet tuaja kryesore ka qenë gjithmonë arsimi. Pse është kaq i rëndësishëm për ju?
Aga Khan: Unë besoj se shumë nga këto vende duhet të krijojnë dhe të rrisin të gjitha nivelet e arsimit, në mënyrë që ai të bëhet një aset ose burim kombëtar dhe jo vetëm lokal. Dhe unë besoj fuqimisht në një marrëdhënie publik-privat në atë që ka të bëjë me këtë çështje. Shumë nga vendet që ju i njihni, që unë njoh, të cilat tani janë vende të industrializuara dhe shumë të suksesshme, kanë një pluralizëm në fushat e shëndetësisë dhe arsimit. Dhe unë besoj se kjo është rruga që duhet të ndjekim. Nuk mendoj se Shteti mund ose duhet të jetë gjithçka për të gjithë vazhdimisht. Mendoj se sektori privat duhet, le të themi, të jetë i angazhuar, i përkushtuar. Ka fusha ku sektori privat komandon, udhëheq, kaq shpesh në kërkim, për shembull. Kjo është më shumë një fushë e sektorit privat sesa e sektorit publik në vendet ku ne kemi punuar për vite me radhë. Prandaj, nëse duam që shoqëria të përfshihet dhe të zhvillohet, ne duhet të mobilizojmë sektorin privat, jo vetëm sektorin publik. E dini, aty ku ka pasur një përpjekje për të mobilizuar vetëm sektorin publik – dhe mendoj se shumë prej nesh do të thoshin të njëjtën gjë, është e qartë – se mobilizimi ka dështuar. Të paktën ky është këndvështrimi im nga përvoja që kam pasur. Dhe mendoj se të dy sektorët mund të bashkëjetojnë, nuk është e thënë të jenë armiq. Në fakt, është shumë më mirë kur bashkëjetojnë.
Duke u kthyer te Jubileu i Diamantit. Si do të dëshironit që ky vit të mbahet mend nga komuniteti Ismaili dhe nga bota?
Aga Khan: Epo, mendoj se është një nga ato raste kur kemi një afat për të punuar dhe për të përfunduar iniciativa të caktuara, dhe një kohë kur do të donim të fillonim të tjera. Pikërisht për këtë arsye, e shoh Jubileun e Diamantit si një mundësi për të përshpejtuar ndryshimet shoqërore dhe ekonomike. Dhe kjo është ajo që do të doja të përpiqesha të bëja dhe të arrija së bashku me udhëheqësit e komunitetit Ismaili, por padyshim që ata duhet të jenë në krye, në të menduarit dhe reflektimin rreth këtyre çështjeve.
E di që kjo nuk është një pyetje e lehtë, por doja që të më shpjegonit rolin e fesë në botën e sotme.
Aga Khan: Do të filloj duke ju thënë se të gjitha shoqëritë e civilizuara duhet të kenë një kornizë etike. Përndryshe, shoqëria civile nuk mund të funksionojë në një mënyrë serioze dhe të planifikuar. Nëse shoqëria civile dëshiron të jetë një forcë e madhe në nivel kombëtar, kështu e shoh unë që bota e zhvilluar ta pranojë atë. Dhe kështu, shoqëria civile duhet të jetë e ankoruar në një sërë premisash etike. Mendoj se këto premisa etike shpesh janë të ankoruara në besim, në fe. Pra, mendoj se kjo është marrëdhënia që do të krijoja dhe të cilën e konsideroj shumë, shumë të rëndësishme. Megjithatë, në lidhje me këtë çështje, ne jemi padyshim të interesuar në vendet që kanë qëndrime pluraliste ndaj besimit, në lidhje me shoqërinë, etj. Dhe Portugalia i ka ato. Jemi shumë, shumë të nderuar dhe mirënjohës që kemi qenë në gjendje të krijojmë institucionet tona fetare në Portugali, të cilat, në fakt, kanë një qëllim global, sepse kjo është ajo që lejon dhe inkurajon ligji portugez. Përveç kësaj, ne do të vazhdojmë të përdorim shoqërinë civile portugeze për të qenë në gjendje të zhvillojmë institucionet tona në botën e zhvilluar.
“Ajo që bëri qeveria ishte të shqyrtonte këtë marrëdhënie midis fesë dhe qeverisjes. Portugezët filluan ta bënin këtë me Konkordatin e nënshkruar me Vatikanin”
A do të funksionojë Imamati në Portugali?
Aga Khan: Kjo nuk do të thotë që nuk punojmë edhe në vende të tjera. Do të punojmë. Sidomos, sepse komuniteti ynë është shumë pluralist. Nuk është i bazuar në një pjesë të botës, as në ndonjë gjuhë apo diçka të tillë. Duhet të jemi sa më fleksibël të jetë e mundur për të përmbushur nevojat kudo që ato kërkojnë. Dhe si çdo komunitet që është global, nuk mund t’i trajtojmë të gjitha këto çështje në të njëjtën kohë. Duhet të identifikojmë prioritetet; duhet të përpiqemi t’u përgjigjemi nevojave që lindin. Por kjo është në thelb e ankoruar në kapacitetin institucional, jo në kapacitetin individual. Ne po shqyrtojmë, për shembull, rolin e arsimit të lartë. Dhe aty ku ekziston arsimi i lartë, a është i kënaqshëm? Ku nevojiten investime? Ku është e nevojshme të mendohet më gjerësisht në terminologjinë gjeografike, sepse shpesh arsimi i lartë është i kufizuar në një zonë gjeografike? Ne po përpiqemi ta bëjmë globalizimin në institucionet tona një realitet në mënyrë që të mund t’u shërbejmë komuniteteve, kudo që të jenë. Por është një proces. Nuk arrijmë kurrë një rezultat të plotë. Kjo nuk është realiste.
Sa i përket parimeve të fesë ismailite. Si përputhen ato me parimet e tjera islame në përgjithësi?
Aga Khan: Do të thoja shumë mirë. Ne nuk kemi probleme të kësaj natyre. Ne jemi myslimanë shiitë dhe për këtë arsye komuniteti ka një imam, emërimi i të cilit është i trashëgueshëm. Por në përgjithësi, mendoj se ne shihemi si një aset në shumicën e vendeve ku jetojmë. Dhe ne inkurajohemi të zgjerojmë institucionet tona, të transformojmë institucionet e komunitetit në institucione kombëtare. Ne e kemi bërë këtë me institucionet tona ekonomike, arsimore dhe të kujdesit shëndetësor. Këto institucione duhet të kenë filluar në vitet 1950 si institucione të komunitetit, siç e kam përmendur. Dhe nëse mendojmë për vitet 1950 dhe 1960, në kolonitë britanike, për shembull, do të na kujtohet se komunitetet u inkurajuan të krijonin institucionet e tyre. Sot, kjo është harruar plotësisht, nuk ekziston. Në ditët e sotme, qëllimet janë të krijohen institucione kombëtare për t’i shërbyer të gjithëve. Kjo nënkuptonte ndryshimin e dinamikës dhe shkallës së asaj që po bënim. Dhe kjo do të thotë ripozicionimin e institucioneve në mënyrë që ato të kenë një pozicion logjik në të ardhmen e secilit vend. Dhe ne jemi përpjekur të jemi në atë që unë mund ta quaj, fusha e teknologjisë së lartë e aplikuar në secilën fushë të cilës i jemi përkushtuar.
A mund të na jepni një shembull?
Aga Khan Për shembull, në mjekësi, ne jemi të interesuar në kujdesin terciar. Ne nuk jemi një organizatë e shërbimit publik që mund të ofrojë ndihmën e parë në të gjithë vendin. Ky nuk është roli ynë. Kjo është arsyeja pse ne përqendrohemi në shërbimin terciar. A ka përparësi në këtë fushë? Po, ka përparësi. Kardiologji dhe Onkologji. Ne jemi specialistë në kardiologji dhe onkologji sepse mendojmë se ky është roli i institucioneve tona të kujdesit shëndetësor. Dhe ne po investojmë në kërkim; ne po investojmë në partneritete me institucione jashtë botës perëndimore sepse mendojmë se ato mund të na sjellin njohuri të reja. Dhe në këmbim, ne u ofrojmë atyre kërkimin që ata nuk e kanë. Kjo është arsyeja pse ata janë shumë të lumtur të punojnë me ne në institucionet tona; ata mund të bëjnë kërkimin që nuk janë në gjendje ta bëjnë në vendet e tyre të origjinës. Ne po i zgjerojmë marrëdhëniet tona globale në fushat teknike në mënyrë shumë të fortë. Disa nga institucionet tona financiare janë rritur dhe tani janë kombëtare. Për shembull, mendoj se Banka Habib mund të konsiderohet banka më e rëndësishme në Pakistan, sot. Kompania e Sigurimeve Jubilee është një nga kompanitë kryesore të sigurimeve në vend. Prandaj, midis vitit 1957 dhe sot, institucionet tona janë bërë institucione kombëtare ose rajonale, që është pozicionimi i duhur. Ideja që komunitetet e vogla mund të zhvillojnë kapacitete institucionale, sinqerisht, nuk është realiste.
A është kjo detyrë e fesë?
Aga Khan, mendoj se është shumë më tepër se kaq. Dhe nuk është vetëm feja. Është ajo që përfaqësojnë nevojat kombëtare. Nëse keni kapacitetin ose mjetet për të zhvilluar atë kapacitet, mendoj se është detyrë e një institucioni kombëtar të shfrytëzojë mundësitë dhe t’i zhvillojë ato, nëse keni burimet për ta bërë këtë, gatishmërinë për ta bërë këtë dhe aftësinë për ta bërë këtë. Dhe ne e masim performancën tonë kundrejt standardeve globale në shëndetësi, arsim dhe ekonomi. Ne vazhdimisht e vlerësojmë veten. Dhe qëllimi është të kemi më shumë praktikë, më shumë aftësi për të performuar. Është t’ia çojmë çdo komuniteti, çdo vendi, çdo rajoni praktikën më të mirë, në çfarëdo që bëjmë.
Ia ke kushtuar jetën tënde përpjekjeve për t’i dhënë fund varfërisë dhe pabarazisë. Çfarë mendon për tensionet politike dhe sociale që po përjetojmë? Po flas për migrimin, për armët bërthamore, për dhunën, për klimën, për papunësinë…
Aga Khan Unë filloj me premisën se shoqëria nuk mund të zhvillohet vetë nëse nuk jeton në paqe. Dhe mendoj se paqja është premisa kryesore për të gjithë ne. Por ose ndodheni në një vend ku ka konflikte të brendshme, ose ndodheni aty ku ka një konflikt rajonal. Dhe kjo, sipas mendimit tim, është fundi i zhvillimit. Prandaj, premisa numër një është konsensusi mbi qëllimet kombëtare. Cilat janë qëllimet kombëtare? A janë ato konsensuale? A janë egalitare dhe të drejta? A kemi burimet e duhura për t’i bërë ato të funksionojnë? Unë e shoh shoqërinë si një sërë aftësish që duhet të zhvillohen së bashku në mënyrë që shuma të jetë më e madhe se shtimi i numrave të vegjël. Dhe mendoj se po fillojmë ta shohim këtë. Kthehem në vitet pesëdhjetë dhe gjashtëdhjetë, kur ende ekzistonte ajo që unë e quaj trashëgimi koloniale. Kjo formë qasjeje ndaj një konsensusi kombëtar nuk ishte shumë e fortë. Shumë nga kolonitë janë zhvilluar përmes ndarjes së njerëzve dhe jo përmes unitetit të tyre rreth një qëllimi të përbashkët. Mendoj se kjo nuk ekziston më sot. Mos harroni se në ato dekada patëm një situatë të jashtëzakonshme sepse procesi i dekolonizimit ndodhi njëkohësisht me Luftën e Ftohtë. Dhe Lufta e Ftohtë ishte shumë, shumë agresive. Lëvizjet e pavarësisë dhe politikat kombëtare u panë jo vetëm në dritën e çështjeve kombëtare, por edhe përballë Luftës së Ftohtë. Kjo nuk ekziston më. Pra, midis asaj kohe dhe sot, një burim i madh tensioni është zhdukur. Kjo ka ndryshuar dinamikën e botës. Nëse mendojmë për situatën e Afrikës atëherë, ajo domosdoshmërisht pasqyron efektet e asaj Lufte. Regjimet dhe udhëheqësit politikë duhej të zgjidhnin midis Perëndimit dhe Lindjes. Sot ata nuk kanë pse ta bëjnë këtë. Sot këto lëvizje lidhen me dinamikën e tyre. Mendoj se sot nocioni i performancës është ndoshta nxitësi më i madh i të menduarit politik. Cilat regjime performojnë mirë dhe ndërtojnë kapacitetin e tyre për t’u marrë me popullatat dhe për t’i pasur ato nën kontroll? Është shumë interesante të shohësh se si ka ndryshuar gjithçka.
Do të doja që tani të flisnit për Portugalinë.
Aga Khan: Sigurisht.
Çfarë do t’i sjellë Selia e Imamatit Portugalisë?
Aga Khan Duhet t’i pyesësh portugezët. Nuk mund t’i përgjigjem kësaj pyetjeje!
Do të doja gjithashtu t’ju pyesja se çfarë mund të presin portugezët duke pasur selinë e Imamatit Ismailit në Lisbonë?
Epo… konteksti është midis marrëdhënies midis institucioneve fetare dhe qeverisjes moderne. Ky është konteksti i vërtetë. Një kontekst në të cilin institucionet fetare përmirësohen në atë që bëjnë, domethënë, ato kanë nevojë për një mjedis të sigurt për t’i mundësuar funksionimin e tyre. Këto institucione, siç janë institucionet humanitare, kanë marrë përsipër objektiva të caktuara dhe kanë zhvilluar kapacitetin e tyre të shoqërisë civile. Dhe është shumë e rëndësishme që ligjet e vendit të lejojnë që institucionet fetare të lulëzojnë, pasi është edhe në interesin kombëtar. Dhe Portugalia është vendi ideal për këtë marrëdhënie dhe ka qenë jashtëzakonisht e kujdesshme ndaj meje, si Imam. Mendoj se vendi ka qenë shumë inteligjent, në atë që ka të bëjë me ndërtimin e urave në mënyrë që fetë të funksionojnë mirë dhe gjithmonë me një rezultat që është me interes kombëtar. Kur lindin probleme, dhe ato nuk janë këtu, por lindin në vende të tjera, është kur institucionet fetare dhe qëllimet kombëtare nuk janë të pajtueshme. Atëherë kemi probleme. Megjithatë, Portugalia ka qenë shumë e zgjuar në bashkëpunimin me institucionet fetare. Ne nuk jemi e vetmja fe me të cilën punon Qeveria. Ekziston një precedent shumë, shumë i fortë kombëtar që kjo marrëdhënie të funksionojë. Si fe, ne po punojmë në një fushë që është tashmë shumë e pozicionuar mirë që të dyja palët të punojnë së bashku dhe siç duhet të jetë. Jemi shumë mirënjohës dhe të nderuar për këtë.
A ju ka dhënë qeveria portugeze shumë privilegje?
Unë nuk do t’i quaja privilegje. Ajo që bëri qeveria ishte të shqyrtonte këtë marrëdhënie midis fesë dhe qeverisjes. Portugezët filluan ta bënin këtë me Konkordatin e nënshkruar me Vatikanin. Ky ishte domeni i parë me të cilin ata punuan dhe ata punuan shumë mirë. Kjo është arsyeja pse përvoja e Konkordatit ishte trampolina për marrëdhënien tonë dhe ka qenë një marrëdhënie shumë, shumë e lumtur. Ne kemi përfituar si fe nga ky precedent i quajtur Konkordat. Konkordati ishte një hap shumë i rëndësishëm në formimin e vendit tuaj në aspektin politik dhe na u ofrua nga Qeveria. Portugalia po merret me probleme të vështira në një mënyrë shumë efikase. Portugezët janë të fortë në bindjet e tyre, është mendimi i përgjithshëm kur flas me miqtë e mi dhe krahasojmë atë që po ndodh në pjesë të ndryshme të botës. Portugalia ka bërë zgjedhje shumë të rëndësishme në historinë moderne, vendime të guximshme. Prandaj është një vend që të gjithë e admirojmë.
Dhe a nuk po fitojmë asgjë me themelimin e Imamatit këtu?
Ah po! Do të krijojmë disa institucione këtu, por me objektiva ndërkombëtare. Por do të vazhdojmë të bashkëpunojmë me njëri-tjetrin mbi një bazë të fortë miqësie. Do të ketë ndihmë, siç do të ketë për vende si Mozambiku dhe për vendet që flasin portugalisht. Do të jetë një marrëdhënie shumë mbështetëse. Dhe shpresoj se mund të ndajmë interesat e Portugalisë, jo vetëm këtu, por edhe jashtë vendit. Kemi një sërë interesash të përbashkëta.
Dhe a do të zhvendosesh këtu?
Nuk e di. Por e di që do të vij shumë më shpesh. Ende po mendoj nëse do të zhvendosem apo jo. Do të më shohësh më shpesh, jam i sigurt për këtë.
A ke menduar ndonjëherë se si mund të kishte qenë jeta jote nëse nuk do të ishe emëruar Imam kur ishe 20 vjeç?
Unë ndoshta do të kisha qenë një akademik mediokër!
A keni kohë për të shijuar jetën, për t’u kujdesur për punët tuaja, apo jo?
E vërteta është se unë përfaqësoj një institucion dhe ky institucion nuk vjen e ikën. Ja ku është gjithë koha dhe lumturia ime, duke punuar brenda atij institucioni. Atje vjen lumturia ime. Jam shumë, shumë i privilegjuar sepse nuk isha unë ai që zgjodhi të isha Imami i 49-të. Gjyshi im e bëri këtë zgjedhje në vitin 1955 ose më vonë, dhe unë nuk isha në dijeni të kësaj. Mendoj se çdo individ që ka mundësinë të kontribuojë në cilësinë e jetës është një individ i lumtur. Ke një qëllim, e kupton? Mendoj se më e keqja nga fatkeqësitë është të kesh një jetë pa qëllim. Mendoj se është një ide e tmerrshme.
Cili ishte momenti më i rëndësishëm i jetës suaj, si udhëheqës fetar dhe si njeri?
Mendoj se atëherë u bëra i vetëdijshëm për dëshirat e gjyshit tim kur ai ndërroi jetë. Kjo sepse vendimet e tij padyshim që ma ndryshuan jetën. Isha në universitet në atë kohë. Isha në Harvard. Dhe më duhej të përpiqesha të gjeja një orientim të ri akademik, sepse duhej t’i mbaroja studimet më shpejt sesa do të kisha bërë në një situatë tjetër. Isha ende student, por me një asistente personale dhe dy sekretare, gjë që ishte e padëgjuar! Ka pasur një numër gjërash unike. Por funksionoi. Dhe e dini? Nuk e kisha sekretaren time të mbante shënime në orët e kolegjit!
A pendohesh për ndonjë gjë në jetë?
Jo, nuk mendoj kështu… E di, nuk është kështu siç mendoj unë.
Je një person shumë pozitiv.
Unë nuk mendoj në atë mënyrë. Përgjigja është jo.
A mund të na tregoni si është jeta juaj e përditshme?
Në thelb është jeta e institucionit dhe ajo që kërkon institucioni, manifestimet e tij dhe nëse këto manifestime janë ato që duhet të jenë, apo nëse duhet t’i bëjmë gjërat ndryshe nga ajo që bëjmë. Ne kemi bërë shumë punë në fushën e historisë sepse duam të sigurohemi që e kuptojmë evolucionin e mendimit ismailit në të kaluarën. Është një fe e trurit, një fe e mendjes. Nuk është vetëm një fe e shpirtit. Është një besim i arsyes. Dhe kështu duam të përpiqemi të sigurohemi që filozofitë e së kaluarës të kuptohen mirë dhe të kenë hapësirë të mjaftueshme në jetën moderne. Ekziston një kontekst i tërë sepse është një fe historike. Ne kemi një akumulim historie që është shumë i rëndësishëm dhe jashtëzakonisht pluralist. U formua nga pjesë të ndryshme të botës dhe nga gjuhë të ndryshme. Dhe sot, të gjitha këto komunitete janë, në një farë mënyre, të bashkuara në një dritë të vetme, me besime të ndryshme, dhe këto besime po mbushin boshllëqet në këto vende ku boshllëqet nuk janë plotësuar ekonomikisht, në nivelin arsimor për sa i përket zhvillimit të hershëm të fëmijërisë, për shembull.
Në aspektin e zhvillimit të fëmijës!?
Po, kjo është një fushë që është zgjeruar jashtëzakonisht shumë në dekadën e fundit, në një shkallë masive. Ajo që dimë sot për Zhvillimin e Fëmijërisë së Hershme (ZHFH) është krejtësisht e ndryshme nga ajo që dinim 20 vjet më parë. Kjo është arsyeja pse edhe prioritetet tona janë dashur të ndryshojnë. ZHFH, për shembull, tani është një nga prioritetet tona kryesore. Dhe ajo që kërkojmë është të sigurohemi që çdo fëmijë Ismaili të ketë mundësinë dhe qasjen në programet e ZHFH-së. Kjo do të kërkojë kohë. Do të kërkojë burime. Megjithatë, është një qëllim racional i bazuar në cilësinë e mirë të shkencës. Disa dekada më parë mund të flisnim për nevojën për arsim të lartë, universitet, pasuniversitar dhe të gjitha këto gjëra. Sot, jemi tërësisht të përqendruar në ZHFH-në. Sepse është bërë baza e njohur për një shoqëri të arsimuar. E dini, ne mësojmë nga të tjerët.
A mendoni ndonjëherë për trashëgimtarin tuaj?
Jo! Jo. Përgjigja e sinqertë është padyshim që po, por nuk dua të flas për këtë!
Intervistë Autori Karita, Aleksandra
Gjuha-Anglisht.
AGA KHAN
The descendant of Prophet Muhammad celebrated in Lisbon, the 60 years as leader of the Ismailis. An exclusive interview with the wealthiest spiritual leader in the world
By Alexandra Carita
Photographs by Tiago Miranda
[Interview]
“This is a faith of reason”
He is one of the wealthiest men in the world and is about to live in Portugal. He has a life of commitment to the community, which follows him as Imam, and has never failed to analyse the world for the benefit of his followers. In his eyes, religion is for a premise of peace, but also of wellbeing, knowledge and economic development.
He is a descendant of Prophet Muhammad and spiritual leader of 15 million Muslim followers, ten thousand of whom live in Portugal. He has been trying to transform the world in his own way and in that of Islam. He is about to live in Lisbon. He is Prince Karim Aga Khan IV. But he is addressed as His Highness. The title was attributed by Elizabeth II, Queen of England, shortly after [the Aga Khan] took on the role of Imam, the 49th Imam of the Shia Ismailis, at the age of 20. A week ago he celebrated in our country’s capital his Diamond Jubilee, 60 years as leader of the community, which he considers to be his great source of happiness. He has elected education, healthcare and economic development as his main points of action and has taken his congregational power across the world. He brought almost 50 thousand people to Lisbon, with whom he celebrated the commemorations. Before, on a sunny morning, he spoke with Expresso about the beginning of his mandate and the present times, about religion and politics, about the community and himself, in a singular refuge where, with the warmth that has always characterised him, he let us talk, carried by a warm breeze. It was a long, dense conversation, with an intelligent man who is both a leader of the spirit and the mind, a thinker and a true master of the 21st century.
You were very young when you received the title of Imam of the Ismaili people. What concerns did you have at the time and what concerns do you have now?
Aga Khan: Well, to go back to that moment, we have to put ourselves in what was a very stressful time, globally. There were two things happening at the same time, simultaneously. One was decolonisation and the other was the Cold War. These two phenomena were happening more or less at the same time, so there was an overlapping agitation. Much of that world was and is where my community lives and used to live. It was a transitional situation between colonial status and freedom, but freedom within the Cold War. So that was an extremely sensitive time to try and make sure that the Ismaili community maintained the right values, in a time of transformation. That those were the values of independence movements, because we wanted our community to be seen as a community of citizens of these countries, and therefore able to participate in public life, including political life.
What kind of work did all this entail?
Aga Khan: Careful planning done in a time that required us to analyse the trends and the paths that would be taken and to know where they, the members of this community, would stay, or if they would be, as they say in French, passager [travellers]. Would they leave and not stay in their countries of origin? It was a time of observance, a time to talk to as many people as possible, to understand what their goals were within the national situation they were in. I went through those times, especially the sixties, without thinking of another major trauma. There were countries that opted for what I would call the Eastern Block, and there were countries that maintained their independence vis-à-vis global international politics and wanted to have and create their own direction, and we adapted ourselves to these situations according to what it was possible to achieve. And we were fortunate. We were well accepted as a community that has its own institutions. We chose to continue to build these institutions in the areas of education, medicine and healthcare, in economic development. There was a time when the most complicated colonial situations were many, especially in the British colonies, where the community was encouraged to maintain its own institutions. After the independence, the movement of these institutions was to meet nationalisms instead of meeting the community. As a result, many of our institutions went beyond the context of the community and drew closer to the national context. And that is where we are today.
What does this Diamond Jubilee mean to you?
Aga Khan: This is an important occasion. We set goals that we want to achieve and a number of things that we would like to see grow, especially in countries like Tajikistan, which only recently became part of our area of action. We are working in countries where, in fact, we do not have the structures we already have in other parts of the world. For example, we have much stronger structures in East Africa because we have been working there for a long time. We still have to create the same structures in Tajikistan or Kyrgyzstan or other countries in that area. Therefore, we will have to build these institutions. I think what we are going to do is try to invest in actions that help us build the future. Building the future is important. And we do it through strong and solid institutions in the fields of education, healthcare and economic development. And they are not institutions for the community, I repeat. They are institutions that operate at an international level. Maybe they started as community institutions but they grew from there. We have always tried to grow in this sense or at least at the regional level. For example, we are dealing with higher education at a regional level, not on a national basis.
One of your main concerns has always been education. Why is it so important to you?
Aga Khan: I believe that many of these countries need to create and increase all levels of education, so that it becomes a national and not just a local asset or resource. And I firmly believe in a public-private relationship in what concerns this matter. Many of the countries that you know, that I know, which are now industrialised and highly successful countries, have a pluralism in the fields of health and education. And I believe that this is the way we should go. I do not think that the State can or should be everything for everyone continuously. I think the private sector has to, let’s say, be engaged, committed. There are fields where the private sector commands, leads, so often in research, for example. This is more a domain of the private sector than of the public sector in the countries where we have been working for years. Therefore, if we want society to be involved and to be developed, we must mobilise the private sector, not just the public sector. You know, where there has been an effort to mobilise only the public sector – and I think many of us would say the same, it is evident – that mobilisation has failed. At least this is my point of view from the experience that I have had. And, I think the two sectors can coexist, they do not have to be enemies. In fact, it is much better when they coexist.
Coming back to the Diamond Jubilee. How would you like this year to be remembered by the Ismaili community and by the world?
Aga Khan: Well, I think it is one of those cases where we have a deadline to work towards and to complete certain initiatives, and a time when we would like to start others. For this very reason, I see the Diamond Jubilee as an opportunity to accelerate social and economic change. And this is what I would like to try to do and to achieve together with the leaders of the Ismaili community, but obviously they have to be in the lead, in the thinking and reflection about these matters.
I know this is not an easy question, but I wanted you to explain to me the role of religion in today’s world.
Aga Khan: I will begin by saying to you, that all civilized societies need to have an ethical framework. Otherwise, civil society cannot function in a serious and planned way. If civil society wants to be a major force at the national level, this is how I see the developed world accepting it. And so, civil society needs to be anchored in a set of ethical premises. I think these ethical premises are often anchored in faith, in religion. So I think this is the relationship I would establish and which I consider to be very, very important. However, with regard to this issue, we are obviously interested in countries that have pluralist attitudes towards faith, in relation to society, etc. And Portugal has them. We are very, very honoured and grateful to have been able to establish our religious institutions in Portugal, which, in fact, have a global goal, because this is what Portuguese law allows and encourages. In addition, we will continue to use Portuguese civil society to be able to develop our institutions in the developed world.
“What the government did was look at this relationship between religion and governance. The Portuguese began doing this with the Concordat signed with the Vatican”
Is the Imamat going to work in Portugal?
Aga Khan: This does not mean that we do not work in other countries as well. We will. Particularly, because our community is a very pluralistic one. It is not based in a part of the world, nor in any language or anything of the sorts. We have to be as flexible as possible to meet needs wherever they require. And like any community that is global, we cannot handle all of these issues at the same time. We have to identify priorities; we have to try to respond to the needs that occur. But this is essentially anchored in institutional capacity, not in individual capacity. We are looking, for example, at the role of higher education. And where higher education does exist, is it satisfactory? Where is investment needed? Where is it necessary to think more broadly in geographical terminology, because often higher education is limited to a geographical area? We are trying to make globalisation in our institutions a reality so that we can serve the communities, wherever they may be. But it is a process. We never reach a full result. That is not realistic.
And as for the principles of the Ismaili religion. How do they align with other Islamic principles in general?
Aga Khan: I would say very well. We do not have issues of this nature. We are Shia Muslims and therefore the community has an Imam, whose appointment is hereditary. But broadly speaking, I think we are seen as an asset in most of the countries where we live. And we are encouraged to extend our institutions, to transform community institutions into national institutions. We have done this with our economic, educational and healthcare institutions. These institutions must have begun in the 1950s as community institutions, as I have mentioned. And if we think of the 1950s and 1960s, in the British colonies, for example, we will be reminded that communities were encouraged to create their own institutions. Today, this is completely forgotten, it does not exist. Nowadays, the goals are to create national institutions to serve everyone. This implied changing the dynamics and the scale of what we were doing. And that means repositioning institutions so that they have a logical position in the future of each country. And we have tried to be in what I can call, the field of high technology applied to each area to which we are dedicated.
Can you give us an example?
Aga Khan For example, in medicine, we are interested in tertiary care. We are not a public service organisation that can provide first aid throughout the country. That is not our role. That is why we focus on the tertiary service. Are there priorities in this field? Yes, there are priorities. Cardiology and Oncology. We are specialists in cardiology and oncology because we think this is the role of our healthcare institutions. And we are investing in research; we are investing in partnerships with institutions outside the Western world because we think they can bring us new insights. And in return, we provide them with the research they do not have. That is why they are very happy to work with us in our institutions; they can do the research that they are unable to do in their countries of origin. We are expanding our global relationships in the technical fields very solidly. Some of our financial institutions have grown and are now national. For example, I think Habib Bank may be considered the most important bank in Pakistan, today. The Jubilee Insurance Company is one of the top insurance companies in the country. Therefore, between 1957 and today, our institutions have become national or regional institutions, which is the right positioning. The idea that small communities can develop institutional capacities is frankly not realistic.
Is that the duty of religion?
Aga Khan I think it is much more than that. And it is not just religion. It is what national needs represent. If you have the capacity or the means to develop that capacity, I think it is the duty of a national institution to seize opportunities and develop them, if you have the resources to do so, the willingness to do so and the ability to do so. And we measure our performance against global standards in health, education, and the economy. We are continually evaluating ourselves. And the goal is to have more practice, more ability to perform. It is to take to each community, each country, each region, the best practice, in whatever we are doing.
You have dedicated your life to trying to end poverty and inequality. What do you think about the political and social tensions we are experiencing? I am talking about migration, of nuclear weapons, of violence, of the climate, of unemployment…
Aga Khan I begin with the premise that society cannot develop itself if it does not live in peace. And I think peace is the premier premise for all of us. But either you are in a country where there are internal conflicts, or you are where there is a regional conflict. And that, in my opinion, is the end of development. Hence the number one premise is the consensus on national goals. What are the national goals? Are they consensual? Are they egalitarian and just? Do we have the right resources to make them work? I look at society as a set of capabilities that need to be developed together so that the sum is greater than the addition of small numbers. And I think we are beginning to see that. I go back to the fifties and sixties, when there was still what I call a colonial heritage. That form of approach to a national consensus was not very strong. Many of the colonies have been developed through the division of people rather than through their unity around a common goal. I think this no longer exists today. Do not forget that in those decades we had an extraordinary situation because the process of decolonisation happened simultaneously with the Cold War. And the Cold War was very, very aggressive. Movements of independence and national policies were seen not only in the light of national issues, but also in the face of the Cold War. That no longer exists. So between that time and today, a great source of tension has disappeared. This has changed the dynamics of the world. If we think about Africa’s situation then, it necessarily reflects the effects of that War. Regimes and political leaders had to choose between the West and the East. Today they do not have to do so. Today these movements are related to their own dynamics. I think today the notion of performance is probably the greatest driver of political thinking. Which regimes perform well and build their capacity to deal with populations and have them under control? It is very interesting to see how everything has changed.
I would like you to talk about Portugal now.
Aga Khan: Certainly.
What will the Seat of the Imamat bring to Portugal?
Aga Khan You have to ask the Portuguese. I cannot answer that question!
I would also like to ask you what the Portuguese can expect, by having the Seat of the Ismaili Imamat in Lisbon?
Well… the context is between the relationship between religious institutions and modern governance. This is the real context. A context in which religious institutions are improved in what they do, that is, they need a safe environment to enable them to function. These institutions, such as humanitarian institutions, have taken on certain objectives and developed their civil society capacity. And it is very important that country laws allow religious institutions to thrive, as it is even in the national interest. And Portugal is the ideal country for this relationship and has been extremely considerate to me, as Imam. I think the country has been very intelligent, in what concerns the building of bridges so that religions work well and always with a result that is of national interest. When problems arise, and they are not here, but they arise in other countries, it is when religious institutions and national goals are not compatible. That is when we have trouble. However, Portugal has been very smart to work with religious institutions. We are not the only religion with which the Government works. There is a very, very strong national precedent for this relationship to work. As a religion, we are working in the domain that is already very well positioned for the two sides to work together and as it should be. We are very grateful and honoured for that.
Has the Portuguese Government awarded you many privileges?
I would not call them privileges. What the Government did was look at this relationship between religion and governance. The Portuguese began doing this with the Concordat signed with the Vatican. This was the first domain with which they worked, and they worked very well. That is why the experience of the Concordat was the springboard for our relationship and it has been a very, very happy relationship. We have benefited as a religion from this precedent called Concordat. The Concordat was a very important step in the formation of your country in political terms and was extended to us by the Government. Portugal is dealing with difficult problems in a very efficient way. The Portuguese are strong in their convictions, it is the general opinion when I talk to my friends and we compare what is happening in various parts of the world. Portugal has made very important choices in modern history, courageous decisions. It is therefore a country we all admire.
And are we not gaining anything, with the establishment of the Imamat here?
Ah yes! We are going to create several institutions here but with international objectives. But we will continue to deal with each other under a great basis of friendship. There will be aid as there will be for countries like Mozambique and for Portuguese-speaking countries. It will be a very supportive relationship. And I hope we can share the interests of Portugal, not only here but also abroad. We have a set of common interests.
And are you moving here?
I do not know. But I know I will come much more often. I’m still contemplating if I will move or not. You will see me more often, I am sure of that.
Have you ever thought about what your life could have been if you had not been appointed Imam when you were 20 years old?
I would probably have been a mediocre academic!
Do you have time to enjoy life, to take care of your own businesses, or not?
The truth is that I represent an institution and this institution does not come and go. There, is where all my time and my happiness is, working within that institution. That is where my happiness comes from. I am very, very privileged because I was not the one who chose to be the 49th Imam. My grandfather made that choice in 1955 or so, and I was not aware of it. I think that every individual who has the possibility to contribute to the quality of life is a happy individual. You have a purpose, you see? I think the worst of disasters is having a life without purpose. I think it is a horrible idea.
What was the most important moment of your life, as a religious leader and as a man?
I think that was when I became aware of my grandfather’s wishes when he passed away. This is because his decisions obviously changed my life. I was in University at the time. I was at Harvard. And I had to try to find a new academic orientation, because I had to finish my studies faster than I would have done in another situation. I was still an undergraduate but with a personal assistant and two secretaries, which was unheard of! There have been a number of unique things. But it worked out. And you know? I did not have my secretary take notes in college classes!
Do you regret anything in life?
No, I don’t think so… You know, it is not the way I think.
You are a very positive person.
I do not think in those terms. The answer is no.
Can you tell us what your day-to-day is like?
It is essentially the life of the institution and what the institution requires, its manifestations and whether those manifestations are what they should be, or whether we should be doing things differently from what we do. We have already done a lot of work in the field of history because we want to make sure that we understand the evolution of the Ismaili thought, in the past. It is a religion of the brain, a religion of the mind. It is not just a religion of the soul. It is a faith of reason. And so we want to try to make sure that the philosophies of the past are well understood and can have adequate space in modern life. There is a whole context because it is a historical religion. We have an accumulation of history that is very important, and extremely pluralistic. It was formed from various parts of the world and from different languages. And today, all these communities are, in a certain sense, united in a single light, with different creeds, and these creeds are filling gaps in these countries where the gaps are not filled economically, at the educational level in terms of early childhood development, for example.
In terms of child development!?
Yes, this is an area that has expanded enormously in the last decade, on a massive scale. What we know today about Early Childhood Development (ECD) is totally different from what we knew 20 years ago. That is why our priorities have also had to change. ECD, for example, is now one of our top priorities. And what we are seeking is to make sure every Ismaili child has the opportunity and access to ECD programmes. That will take time. It will take resources. However, it is a rational goal based on the good quality of science. A few decades ago we could be talking about the need for higher education, university, postgraduate and all those sorts of things. Today, we are completely focused on ECD. Because it has become the recognised basis for an educated society. You know, we learn from others.
Do you ever think about your heir?
No! No. The honest answer is obviously that I do, but I do not want to talk about it!
general
Interview
Author
Carita, Alexandra
Language
English
