Nga Agim Lika
 Poet, historian dhe studiues

Letërsia shqipe e diasporës po zë një vend gjithnjë e më të rëndësishëm në hartën e kulturës sonë kombëtare. Ajo nuk është më thjesht jehona e mallit për atdheun, por një hapësirë ku kujtesa, identiteti dhe përvoja e mërgimit shndërrohen në vlera universale artistike. Shkrimtarët shqiptarë që krijojnë jashtë kufijve të vendit janë ruajtës të gjuhës amtare dhe njëherazi ura që lidhin kulturën shqiptare me qytetërimin europian. Në këtë galeri zërash të spikatur renditet me dinjitet edhe poetja dhe prozatorja Rudina Muharremi (Beja), e cila prej vitesh jeton dhe krijon në Itali, duke ndërtuar një profil letrar të veçantë e të konsoliduar.

Në krijimtarinë e saj bashkëjetojnë natyrshëm përvoja personale, trashëgimia kulturore shqiptare dhe përsiatja filozofike mbi fatin njerëzor. Kujtesa, identiteti, dashuria, malli për vendlindjen dhe kërkimi i pandërprerë i dritës së brendshme përbëjnë boshtin rreth të cilit rrotullohet universi i saj poetik. Fjala artistike nuk mbetet peng i përjetimit individual, por ngrihet në një ligjërim që flet për njeriun në çdo kohë dhe në çdo hapësirë.

Me një krijimtari të pasur dhe artistikisht të pjekur, Rudina Muharremi ka ndërtuar një zë të dallueshëm, që kapërcen kufijtë gjeografikë e kulturorë. Vepra e saj dëshmon se letërsia nuk është vetëm strehë e identitetit kombëtar, por edhe një dialog i hapur mes kulturave, ku fjala bëhet urë mirëkuptimi dhe ndjeshmërie njerëzore.

E lindur në Lalëz të Ishmit në vitin 1976, ajo u diplomua për mësuese dhe e ushtroi këtë profesion deri në vitin 2001, kur u vendos në Rovereto të Italisë. Megjithëse larg vendlindjes, nuk u shkëput kurrë nga gjuha dhe letërsia shqipe. Përkundrazi, mërgimi u shndërrua në një burim të ri frymëzimi, duke pasuruar botën e saj krijuese me horizonte të reja shpirtërore dhe artistike.

Në një hark kohor relativisht të shkurtër, autorja ka botuar katërmbëdhjetë libra: dhjetë vëllime poetike, dy libra në prozë dhe dy botime dygjuhëshe shqip–italisht. Së shpejti këtij fondi do t’i shtohen edhe një roman dhe një vëllim i ri poetik. Ky ritëm krijues nuk dëshmon vetëm për përkushtim ndaj artit të fjalës, por edhe për një evolucion të vazhdueshëm estetik, ku çdo libër zgjeron më tej hapësirën e universit të saj letrar.

Rrugëtimi krijues nis me librin memorialistik “Im atë, mjeku i të gjithëve” (2019), ku figura e babait ngrihet në simbol të humanizmit, fisnikërisë dhe përkushtimit ndaj jetës. Më pas autorja i kushtohet kryesisht poezisë, duke sjellë vëllime si: Hojet e zemrës, Lutje lulesh, Valsi vallëzon vetëm, Orët e Tokës, Hënë mbi kodra, Kur ndërronte fustanet, Strehë malli, Me gjuhën e tyre, Volevo scrivere, Kandil i shpirtit, Perdet e shpirtit, Shteg drite dhe Egoja e errësirës. Këto vepra përbëjnë hallka të një mozaiku poetik, ku secila shton një ngjyrë të re në peizazhin e mendimit dhe ndjeshmërisë së autores.

Boshti themelor i poezisë së saj është njeriu me gjithë përmasën e tij shpirtërore. Kujtesa, vendlindja, identiteti, malli, dashuria, vetmia, koha dhe shpresa ndërthuren në një ligjërim poetik të qetë, meditativ dhe emocional. Lalëzi dhe Ishmi nuk mbeten vetëm vende në hartë; ato shndërrohen në metafora të rrënjëve, të përkatësisë dhe të kujtesës, ndërsa përvoja e emigrimit e zgjeron këtë botë në një dimension universal.

Në planin estetik, poezia e Rudina Muharremit dallohet për vargun e lirë, gjuhën e pastër, figuracionin e natyrshëm dhe simbolikën e pasur. Drita dhe errësira, deti, era, hëna, rruga apo stinët nuk janë elemente dekorative, por metafora që zbulojnë udhëtimin e shpirtit, dramën e kohës dhe kërkimin e pandërprerë të së vërtetës.

Kam pasur kënaqësinë t’i kushtoj jetës dhe krijimtarisë së Rudina Muharremit një vend të veçantë edhe në librin tim “Fjalë zemre për vendlindjen”, ku ndalem veçanërisht te vëllimi poetik “Egoja e errësirës”, të cilin e konsideroj një nga kulmet e krijimtarisë së saj. Në këtë libër, simboli, mendimi filozofik dhe emocioni poetik shkrihen në një harmoni të rrallë, duke ndërtuar një univers artistik ku përballja ndërmjet dritës dhe errësirës bëhet metaforë e përhershme e betejës së njeriut për të vërtetën, dinjitetin dhe paqen e brendshme. Përmes një gjuhe të pasur dhe një ndjeshmërie të hollë artistike, autorja e ngre përvojën personale në një mesazh me frymëmarrje universale.

Ky vëllim nuk është vetëm dëshmi e pjekurisë së saj krijuese, por edhe një kontribut me vlerë në poezinë bashkëkohore shqipe, ku fjala bëhet njëherazi reflektim estetik, dëshmi shpirtërore dhe udhëtim drejt thelbit të qenies njerëzore.

Edhe proza e saj ruan të njëjtën ndjeshmëri artistike. Me një gjuhë të përmbajtur, depërtim psikologjik dhe finesë rrëfimtare, ajo ndërton histori ku emocionet lindin natyrshëm nga marrëdhëniet njerëzore dhe nga përditshmëria.

Veprat e Rudina Muharremit janë botuar në revista dhe antologji letrare në Shqipëri, Itali dhe vende të tjera, ndërsa një pjesë e tyre është përkthyer në gjuhë të huaja. Ajo është nderuar me çmime letrare, ndër të cilat spikat Çmimi i Dytë në konkursin poetik të Lidhjes së Shkrimtarëve Shqiptarë në Itali, si edhe titulli “Ambasadore për Paqe”, për kontributin e saj në promovimin e kulturës shqiptare.

Në planin estetik e tematik, krijimtaria e saj krijon afri me disa prej emrave më të rëndësishëm të poezisë bashkëkohore shqiptare. Lirizmi intim dhe meditativ sjell ndër mend ndjeshmërinë poetike të Fatos Arapit; dialogu me kujtesën dhe vendlindjen krijon pika takimi me universin e Visar Zhitit, ndërsa reflektimi mbi kohën dhe ekzistencën ngjan me jehonat filozofike të Xhevahir Spahiut. Megjithatë, këto afri nuk e zbehin individualitetin e autores. Përkundrazi, ato e nxjerrin më qartë origjinalitetin e poetikës së saj.

Rudina Muharremi ka ndërtuar një botë krijuese ku përvoja e emigrimit, kujtesa e vendlindjes, simbolika e dritës dhe errësirës, si edhe dialogu i pandërprerë mes kulturës shqiptare dhe asaj italiane, i japin veprës një identitet të veçantë artistik. Pikërisht kjo aftësi për të ndërthurur traditën me ndjeshmërinë bashkëkohore e rendit atë ndër zërat më të rëndësishëm të letërsisë shqipe të diasporës.

Krijimtaria e Rudina Muharremit dëshmon një pjekuri të qëndrueshme estetike dhe një zhvillim të pandërprerë artistik. Poezia e saj ngrihet mbi vlera si kujtesa, identiteti, dashuria, humanizmi dhe shpresa, duke i shndërruar ato në shtyllat themelore të ligjërimit poetik. Përmes një gjuhe të kthjellët, simbolikës së pasur dhe reflektimit filozofik, ajo arrin ta ngrejë përvojën individuale në një përjetim me përmasa universale.

Në një kohë kur letërsia kërkon të ruajë ekuilibrin mes traditës dhe modernitetit, Rudina Muharremi (Beja) e dëshmon se fjala artistike mbetet drita më e sigurt përballë errësirës së kohës. Prandaj krijimtaria e saj nuk është vetëm një pasuri e letërsisë së diasporës, por një pjesë organike e fondit të letërsisë bashkëkohore shqiptare, një urë që bashkon atdheun me mërgimin, kujtesën me të ardhmen dhe njeriun me dritën që ai kërkon brenda vetes.

Në një hark kohor relativisht të shkurtër, Rudina Muharremi (Beja) ka ndërtuar një opus të pasur letrar, me katërmbëdhjetë libra të botuar: dhjetë vëllime poetike, dy libra në prozë dhe dy botime dygjuhëshe shqip–italisht. Krijimtaria e saj vazhdon të jetë në zhvillim, pasi autorja është duke përgatitur për botim një roman dhe një vëllim të ri poetik dygjuhësh, shqip–italisht. Ky ritëm krijues nuk dëshmon vetëm për përkushtimin e saj të palëkundur ndaj letërsisë, por edhe për një evolucion të vazhdueshëm estetik, ku çdo vepër zgjeron universin e saj artistik dhe konsolidon profilin e saj si një zë i rëndësishëm të letërsisë bashkëkohore shqipe në diasporë.