Nga fëmijëria në Patos te Artileria Bregdetare, nga pozicioni i zjarrit në Shkafanë e Ishmit te detyrat e shtabit – një jetë e lidhur me uniformën, disiplinën, dijen dhe shërbimin
Nga Nënkolonel (R) Behar Gjoni
Më 24 shtator 2026, Vladimir Rako Duda mbush 75 vjeç. Shtatëdhjetë e pesë vite janë një kohë e gjatë për një njeri, por edhe një hapësirë e mjaftueshme për të parë pas vetes dhe për të kuptuar se çfarë ka mbetur nga rruga e përshkuar. Jeta e tij nuk mund të përmblidhet vetëm në një varg datash, gradash apo detyrash. Ajo është një rrugëtim që nis në Patos, në një familje të thjeshtë me kujtesë lufte dhe kulturë pune; vazhdon në bankat e shkollës dhe të Shkollës së Bashkuar të Oficerëve; merr formë të plotë në uniformën e Artilerisë Bregdetare dhe në komandën e baterisë në Shkafanë e Ishmit; e më pas vijon në detyrat e zbulimit, të shtabit dhe në veprimtarinë studimore profesionale.
Është historia e një brezi që e lidhi jetën me punën, disiplinën, arsimin dhe shërbimin. Një familje që ka kontribuar në luftë: Vladimir Rako Duda u lind më 24 shtator 1951, në Vlorë. Prindërit e tij, Rako Nikoll Duda dhe Fanije Jorgji Dano, vinin nga familje të thjeshta fshatare. Familjet e tyre kishin kaluar vitet e luftës me sakrifica dhe përfshirje në mbështetje të Luftës Nacionalçlirimtare. Nga familja e babait morën pjesë katër persona, ndër ta edhe Rako Duda. Fillimisht ai u rreshtua në Grupin e Tretë të Mallakastrës, ndërsa më pas shërbeu në Brigadën e 11-të Sulmuese, të krijuar më 18 tetor 1944 në Fier. Pas përfundimit të luftës, Rako Duda vijoi shërbimin në Ushtrinë Popullore si oficer i Artilerisë Tokësore. Në vitin 1948 kreu një kurs njëvjeçar, ndërsa gjatë viteve 1952–1954 përfundoi Shkollën e Bashkuar të Oficerëve në Tiranë. Në vitin 1949 u martua me Fanije Jorgji Danon, nga zona e Fierit. Në vitin 1955, në kuadër të reformave në Ushtri, Rako Duda u lirua nga shërbimi ushtarak. Me kërkesën e tij, familja u vendos në Patos, qyteti që po ndërtonte identitetin e vet mbi industrinë e naftës. Aty nisi një tjetër kapitull. Rako Duda kreu kursin për traktorist dhe, në vitin 1956, filloi punën në Ndërmarrjen e Prodhimit në Patos, ku qëndroi deri në pension. Për kontributin e tij u nderua me urdhra dhe medalje. Nëna, Fanije Dano, punoi në sektorë të ndryshëm të Fermës “Çlirimi” në Patos deri në pension. Kjo ishte bota familjare në të cilën u rrit Vladimir Duda: një familje e thjeshtë, me kujtesën e luftës, me respektin për punën dhe me bindjen se detyra duhej përmbushur me seriozitet. Patosi, shkolla dhe vitet e formimit të tij: Vladimir Duda kreu arsimin shtatëvjeçar në shkollën “Mustafa Matohiti”, sot “Meleq Gosnishti”. Që në moshë të re u përfshi në veprimtaritë e organizatës së pionierit. Gjatë viteve 1964–1965 shërbeu si komandant i çetës së pionierit të shkollës. Më pas vijoi studimet në shkollën e mesme të përgjithshme “Muhamet Shehu” në Patos, gjatë viteve 1965–1969. Edhe në këtë periudhë u dallua për aktivizëm në jetën e shkollës dhe të rinisë, duke u zgjedhur deri në detyrën e zëvendëssekretarit të Komitetit të Rinisë. Por vitet e rinisë nuk u kufizuan vetëm te bankat e shkollës.
Ai mori pjesë në tri aksione kombëtare. Në vitin 1966 mori pjesë në aksionin njëmujor në ndihmë të bujqësisë në Fier. Në prill–maj 1967 ishte pjesë e aksionit për ndërtimin e hekurudhës Rrogozhinë–Fier, në sektorin e Gradishtës, ku shërbeu si zëvendëskomandant i Brigadës “Muhamet Shehu”. Më pas, në aksionin për ndërtimin e rrugës së Malësisë së Madhe, mori detyrën e komandantit të brigadës. Për rezultatet e arritura, brigada u dekorua me Urdhrin e Punës të Klasit III. Këto përvoja të hershme do të bëheshin pjesë e formimit të tij dhe do të ndikonin në zgjedhjen e rrugës së ardhshme. Kur uniforma bëhet profesion dhe mision për të: Në gusht 1969, Vladimir Duda hyri në Shkollën e Bashkuar të Oficerëve, në specialitetin e Artilerisë Bregdetare. Më 28 dhjetor 1971 përfundoi studimet me rezultate të larta. Pak ditë më vonë, më 6 janar 1972, u emërua në Shkollën e Instruksionit të Artilerisë Bregdetare në Plepa të Durrësit. Më 15 dhjetor 1973 nisi një nga etapat më të rëndësishme të karrierës së tij: u emërua komandant i baterisë bregdetare me aparaturë 130 mm, me tërheqje mekanike, me pozicion kryesor zjarri në Shkafanë e Ishmit. Aty do të qëndronte deri në mars 1988. Për një oficer, komanda nuk është thjesht një funksion. Ajo është përgjegjësi ndaj njerëzve, ndaj detyrës dhe ndaj misionit. Kërkon përgatitje, disiplinë, vendimmarrje dhe aftësi drejtuese. Vitet në Shkafanë mbetën në kujtesën e tij si një periudhë intensive pune, stërvitjeje dhe përgjegjësie. Për rezultatet në përgatitjen luftarake, disiplinën dhe gatishmërinë, në vitin 1984, Vladimir Duda dhe bateria që ai komandonte u nderuan me Urdhrin e Shërbimit Ushtarak të Klasit III. Shkafanja e Ishmit, për rrjedhojë, nuk ishte vetëm një vend shërbimi. Ajo u bë një nga pikat më të rëndësishme të jetës së tij ushtarake. Oficeri që kërkonte edhe dijen: Karriera e Vladimir Dudës nuk u kufizua vetëm në komandën e njësive. Që nga viti 1982, ai ishte pjesëtar i një grupi shkencor pranë Ministrisë së Mbrojtjes Popullore. Në këtë kuadër kontribuoi në hartimin e teksteve për stërvitjen e zjarrit të Artilerisë Bregdetare dhe në përgatitjen e materialeve të tjera profesionale. Në vitin 1990 realizoi një studim mbi ndikimin e kushteve atmosferike në qitjet e artilerisë, duke trajtuar ndryshimet e kushteve të pamjes dhe të motit gjatë stinëve të ndryshme dhe në situata të ndryshme atmosferike. Ky dimension i veprimtarisë së tij është domethënës. Ai dëshmon se përvoja e terrenit shoqërohej me interesin për studimin, analizën dhe përmirësimin profesional. Në këtë kuptim, Vladimir Duda nuk ishte vetëm një oficer që zbatonte detyrën, por edhe një profesionist që kërkonte ta kuptonte dhe ta pasuronte atë përmes dijes. Nga detyra komanduese në shtabin e njësisë: Në mars 1988, pas një periudhe të gjatë në komandën e baterisë, Vladimir Duda u emërua shef i zbulimit të Regjimentit të 4-t të Artilerisë Bregdetare në Durrës. Në fillim të vitit 1992 mori detyrën e shefit të shtabit të regjimentit. Ishte një periudhë ndryshimesh të mëdha në Shqipëri dhe në institucionet e saj, përfshirë edhe Forcat e Armatosura. Në shtator 1993 u lirua nga detyra e shefit të shtabit dhe u emërua shef operativ. Në dhjetor 1995, në kuadër të reformës së përgjithshme në Ushtri, doli në lirim me urdhër të Ministrisë së Mbrojtjes. Me këtë akt përfundoi karriera e tij aktive ushtarake, por jo lidhja me uniformën, shërbimin dhe komunitetin e ushtarakëve. Një kapitull mbyllet, kujtesa mbetet e gjallë: Në vitin 2016, pasi mbushi moshën 65 vjeç, Vladimir Rako Duda doli në pension pleqërie. Por pensioni nuk nënkuptoi shkëputje nga jeta shoqërore. Ai vijoi të merrte pjesë në veprimtarinë e organizatës së veteranëve të Luftës Nacionalçlirimtare, si pasardhës veterani, si dhe në organizatën e ushtarakëve të liruar. Kështu, uniforma u hoq, por nuk u zhduk kujtesa e viteve të shërbimit. Përkundrazi, me kalimin e kohës, kujtimet e shërbimit, bashkëpunëtorët, njësitë, vendet ku kishte shërbyer dhe përvojat e një karriere të gjatë u kthyen në pjesë të identitetit të tij shoqëror. 75 vite në gjurmët e një jete: Në 75 vite jetë, Vladimir Rako Duda ka kaluar nëpër shumë etapa: fëmijërinë dhe rininë në Patos, vitet e shkollës, aksionet kombëtare, bankat e Shkollës së Bashkuar të Oficerëve, komandën e një baterie në Shkafanë e Ishmit, detyrat e zbulimit dhe të shtabit, angazhimin në studime profesionale dhe më pas jetën si pensionist e pjesëtar aktiv i komunitetit të veteranëve dhe ushtarakëve në lirim e pension. Në një kuptim më të gjerë, historia e tij është edhe një fragment i historisë së një brezi shqiptarësh që e lidhën jetën e tyre me arsimin, punën, uniformën dhe shërbimin. Sot, në 75-vjetorin e lindjes, ai e sheh jetën pas vetes jo thjesht si një varg datash dhe detyrash, por si një rrugëtim ku çdo etapë ka lënë gjurmën e vet. Nga Patosi te Shkafanja e Ishmit. Nga banka e shkollës te komandanti i baterisë. Nga pozicioni i zjarrit te detyrat e shtabit. Nga uniforma aktive te kujtesa e një jete në shërbim. Shtatëdhjetë e pesë vite janë shumë për t’u numëruar, por edhe më shumë për t’u kujtuar. Gëzuar 75-vjetorin e lindjes, miku ynë z. Vladimir Rako Duda! Në emër të Shoqatës Kombëtare të Ushtarakëve, Dega Durrës, ju urojmë përzemërsisht jetë të gjatë, shëndet dhe mbarësi, pranë familjes, miqve dhe bashkëudhëtarëve të jetës. Urojmë që vitet që vijnë t’ju gjejnë me tënjëjtën qetësi, dinjitet dhe respekt për shërbimin që kanë karakterizuar rrugëtimin tuaj. Jeta kalon, detyrat ndryshojnë, uniforma hiqet, por kujtesa e shërbimit mbetet. Ajo jeton në kujtesën e njerëzve, të bashkëluftëtarëve, të bashkëpunëtorëve dhe të organizatës së ushtarakëve në lirim e pension. Edhe 100 vite, Vladimir Rako Duda!
Ajo u bë një nga pikat më të rëndësishme të jetës së tij ushtarake. Oficeri që kërkonte edhe dijen: Karriera e Vladimir Dudës nuk u kufizua vetëm në komandën e njësive. Që nga viti 1982, ai ishte pjesëtar i një grupi shkencor pranë Ministrisë së Mbrojtjes Popullore. Në këtë kuadër kontribuoi në hartimin e teksteve për stërvitjen e zjarrit të Artilerisë Bregdetare dhe në përgatitjen e materialeve të tjera profesionale. Në vitin 1990 realizoi një studim mbi ndikimin e kushteve atmosferike në qitjet e artilerisë, duke trajtuar ndryshimet e kushteve të pamjes dhe të motit gjatë stinëve të ndryshme dhe në situata të ndryshme atmosferike. Ky dimension i veprimtarisë së tij është domethënës. Ai dëshmon se përvoja e terrenit shoqërohej me interesin për studimin, analizën dhe përmirësimin profesional. Në këtë kuptim, Vladimir Duda nuk ishte vetëm një oficer që zbatonte detyrën, por edhe një profesionist që kërkonte ta kuptonte dhe ta pasuronte atë përmes dijes. Nga detyra komanduese në shtabin e njësisë: Në mars 1988, pas një periudhe të gjatë në komandën e baterisë, Vladimir Duda u emërua shef i zbulimit të Regjimentit të 4-t të Artilerisë Bregdetare në Durrës. Në fillim të vitit 1992 mori detyrën e shefit të shtabit të regjimentit. Ishte një periudhë ndryshimesh të mëdha në Shqipëri dhe në institucionet e saj, përfshirë edhe Forcat e Armatosura. Në shtator 1993 u lirua nga detyra e shefit të shtabit dhe u emërua shef operativ. Në dhjetor 1995, në kuadër të reformës së përgjithshme në Ushtri, doli në lirim me urdhër të Ministrisë së Mbrojtjes. Me këtë akt përfundoi karriera e tij aktive ushtarake, por jo lidhja me uniformën, shërbimin dhe komunitetin e ushtarakëve. Një kapitull mbyllet, kujtesa mbetet e gjallë: Në vitin 2016, pasi mbushi moshën 65 vjeç, Vladimir Rako Duda doli në pension pleqërie. Por pensioni nuk nënkuptoi shkëputje nga jeta shoqërore. Ai vijoi të merrte pjesë në veprimtarinë e organizatës së veteranëve të Luftës Nacionalçlirimtare, si pasardhës veterani, si dhe në organizatën e ushtarakëve të liruar. Kështu, uniforma u hoq, por nuk u zhduk kujtesa e viteve të shërbimit. Përkundrazi, me kalimin e kohës, kujtimet e shërbimit, bashkëpunëtorët, njësitë, vendet ku kishte shërbyer dhe përvojat e një karriere të gjatë u kthyen në pjesë të identitetit të tij shoqëror. 75 vite në gjurmët e një jete: Në 75 vite jetë, Vladimir Rako Duda ka kaluar nëpër shumë etapa: fëmijërinë dhe rininë në Patos, vitet e shkollës, aksionet kombëtare, bankat e Shkollës së Bashkuar të Oficerëve, komandën e një baterie në Shkafanë e Ishmit, detyrat e zbulimit dhe të shtabit, angazhimin në studime profesionale dhe më pas jetën si pensionist e pjesëtar aktiv i komunitetit të veteranëve dhe ushtarakëve në lirim e pension. Në një kuptim më të gjerë, historia e tij është edhe një fragment i historisë së një brezi shqiptarësh që e lidhën jetën e tyre me arsimin, punën, uniformën dhe shërbimin. Sot, në 75-vjetorin e lindjes, ai e sheh jetën pas vetes jo thjesht si një varg datash dhe detyrash, por si një rrugëtim ku çdo etapë ka lënë gjurmën e vet. Nga Patosi te Shkafanja e Ishmit. Nga banka e shkollës te komandanti i baterisë. Nga pozicioni i zjarrit te detyrat e shtabit. Nga uniforma aktive te kujtesa e një jete në shërbim. Shtatëdhjetë e pesë vite janë shumë për t’u numëruar, por edhe më shumë për t’u kujtuar. Gëzuar 75-vjetorin e lindjes, miku ynë z. Vladimir Rako Duda! Në emër të Shoqatës Kombëtare të Ushtarakëve, Dega Durrës, ju urojmë përzemërsisht jetë të gjatë, shëndet dhe mbarësi, pranë familjes, miqve dhe bashkëudhëtarëve të jetës. Urojmë që vitet që vijnë t’ju gjejnë me tënjëjtën qetësi, dinjitet dhe respekt për shërbimin që kanë karakterizuar rrugëtimin tuaj. Jeta kalon, detyrat ndryshojnë, uniforma hiqet, por kujtesa e shërbimit mbetet. Ajo jeton në kujtesën e njerëzve, të bashkëluftëtarëve, të bashkëpunëtorëve dhe të organizatës së ushtarakëve në lirim e pension. Edhe 100 vite, Vladimir Rako Duda!
