“Historia na mëson se mungesa e provave nuk është provë e mungesës”
- Giuseppe Catapano (1914–2001) ka mbrojtur një tezë mjaft të guximshme: se Atlantida e përmendur nga Platoni nuk ishte thjesht një rrëfim mitologjik, por lidhej me një qytetërim shumë të lashtë, të cilin ai e lidh me Pellazgët dhe Ilirët. Sipas kësaj pikëpamjeje, një katastrofë e madhe natyrore dhe përmbytja që pasoi do të kishte shkatërruar qendrën e këtij qytetërimi, ndërsa të mbijetuarit do të ishin shpërndarë në vende të ndryshme të botës së lashtë.
Në interpretimin e Catapanos, këta njerëz nuk u zhdukën plotësisht. Ata morën me vete njohuri, tradita, besime dhe elemente të një kulture të lashtë, duke ndikuar në formimin e qytetërimeve që më vonë u zhvilluan në hapësirat e Evropës, Afrikës së Veriut dhe Azisë së Vogël. Në këtë kuadër, Pellazgët dhe Ilirët nuk shihen thjesht si popullsi të veçuara të Ballkanit, por si pjesë e një historie shumë më të gjerë të qytetërimeve të lashta.
Është një ide që tërheq vëmendjen, veçanërisht për këdo që interesohet për origjinën e popujve të Ballkanit dhe për misteret e qytetërimeve të hershme. Por këtu duhet bërë një dallim i domosdoshëm: një tezë interesante nuk është automatikisht një fakt historik.
Platoni e vendos Atlantidën përtej “Shtyllave të Herkulit”, të cilat zakonisht identifikohen me Ngushticën e Gjibraltarit. Ai thotë se, përtej kësaj ngushtice, ndodhej një ishull i madh në Oqeanin Atlantik.
Deri më sot, arkeologjia nuk ka gjetur prova që të identifikojnë Atlantidën e Platonit si një qytetërim real të zhdukur, aq më pak prova që ta lidhin atë drejtpërdrejt me Pellazgët ose Ilirët. Po kështu, nuk kemi dëshmi të mjaftueshme që të vërtetojnë se të mbijetuarit e një katastrofe të tillë kanë qenë bartësit e drejtpërdrejtë të qytetërimeve të mëvonshme.
Kjo nuk do të thotë se pyetjet që ngre Catapano janë pa interes. Përkundrazi, historia përparon edhe duke shqyrtuar hipoteza të guximshme, por ato duhet të përballen me provat arkeologjike, gjuhësore, antropologjike dhe dokumentare. Pikërisht këtu qëndron kufiri midis një hipoteze interesante dhe një të vërtete të provuar.
Prandaj, lidhja Atlantidë–Pellazgë–Ilirë duhet të trajtohet sot si një tezë alternative dhe e debatueshme, jo si një fakt i konsoliduar shkencor.
Dhe ndoshta pikërisht kjo e bën çështjen edhe më interesante: sa prej këtyre rrëfenjave janë vetëm mite dhe sa prej tyre mund të ruajnë, të transformuara nga koha, kujtesën e ndonjë ngjarjeje reale të lashtësisë?
- Nga Abedin Kaja
