Nga: Agim Lika
Dr. Jaup Hamza Zenuni – intelektuali që bashkon dijen, pedagogjinë dhe poezinë
Në panoramën e kulturës shqiptare bashkëkohore, figura të veçanta janë ato personalitete që arrijnë të ndërthurin në mënyrë harmonike dijen shkencore, misionin pedagogjik dhe krijimtarinë artistike. Një prej tyre është Dr. Jaup Hamza Zenuni, studiues, pedagog, përkthyes dhe poet, i cili gjatë gjithë jetës së tij i ka shërbyer arsimit, shkencës dhe letërsisë. I lindur më 20 dhjetor 1954 në Tunjë të Gramshit, Zenuni ndërtoi një formim të gjerë akademik, duke nisur nga Shkolla e Mesme e Gjuhëve të Huaja “Asim Vokshi” dhe Fakulteti i Gjuhëve të Huaja, dega Anglisht. Më pas ai u specializua në fushën e didaktikës së gjuhëve të huaja, duke fituar gradën shkencore “Doktor” me një studim të fokusuar në testimin gjuhësor. Rrugëtimi i tij profesional përfshin disa fusha të rëndësishme: mësues në arsimin parauniversitar, drejtues shkolle, pedagog universitar, përkthyes në misione ndërkombëtare dhe drejtues institucionesh akademike. Një kapitull i rëndësishëm i veprimtarisë së tij lidhet me Akademinë Ushtarake “Skënderbej”, ku për shumë vite kontribuoi në përgatitjen gjuhësore dhe profesionale të brezave të rinj të Forcave të Armatosura. Krahas veprimtarisë shkencore dhe pedagogjike, Dr. Zenuni ka ndërtuar edhe një profil të spikatur letrar.
Poezinë e ka kultivuar që në moshë të re, duke botuar krijimet e para në shtypin kulturor dhe letrar të kohës. Vëllimet poetike “Zogu i Shpresës”, “Kohë Paradoksesh”, “My Word” dhe veçanërisht “Hojet e Vargut” dëshmojnë një krijimtari ku ndërthuren reflektimi filozofik, ndjeshmëria njerëzore dhe kultura e gjerë gjuhësore. “Hojet e Vargut” – një univers poetik i mendimit dhe ndjenjës Vëllimi poetik “Hojet e Vargut” përfaqëson një nga arritjet më të rëndësishme të krijimtarisë së tij. Vetë titulli mbart një metaforë të fuqishme: ashtu si bleta mbledh nektarin nga lulet për ta shndërruar në mjaltë, edhe poeti mbledh përvojat, kujtimet, emocionet dhe mendimet e jetës për t’i kthyer në art. Poezia e Zenunit është një poezi e mendimit, ku emocioni bashkëjeton me reflektimin. Temat kryesore të saj janë koha, kujtesa, dashuria, atdheu, shpresa, vetmia dhe kërkimi i kuptimit të ekzistencës njerëzore. Në qendër të këtij universi poetik qëndron njeriu, me brishtësinë dhe forcën e tij, me dhimbjet dhe ëndrrat që e shoqërojnë në udhëtimin e jetës. Një veçori e rëndësishme e poezisë së tij është përdorimi i figuracionit artistik me masë dhe funksion estetik. Metafora, simboli dhe personifikimi nuk shërbejnë thjesht si zbukurime gjuhësore, por si mjete për të zbuluar kuptime më të thella. Drita, rruga, koha, natyra dhe kujtesa shndërrohen në simbole të gjendjeve shpirtërore dhe të përvojës njerëzore. Stili poetik – qartësi, urtësi dhe humanizëm Individualiteti krijues i Jaup Zenunit ndërtohet mbi një ekuilibër të veçantë mes thjeshtësisë së shprehjes dhe thellësisë së mendimit. Ai nuk kërkon efekt përmes fjalëve të ndërlikuara, por përmes saktësisë së tyre. Formimi i tij si studiues i gjuhës dhe pedagog i jep poezisë një disiplinë të veçantë, ndërsa përvoja jetësore i siguron ngrohtësinë emocionale. Në vargjet e tij ndihet një filozofi humaniste, një besim i qëndrueshëm te dija, edukimi dhe vlerat morale. Poezia nuk shfaqet vetëm si art, por si një përgjegjësi ndaj shoqërisë, një mënyrë për të ruajtur kujtesën dhe për të afirmuar dinjitetin njerëzor. Një vepër që pasuron kulturën shqiptare Përveç krijimtarisë poetike, Dr. Jaup Hamza Zenuni është autor i shumë veprave në fushat e didaktikës, komunikimit ndërkombëtar, diplomacisë, administrimit dhe studimeve biografike. Veprimtaria e tij shkencore plotësohet me artikuj të botuar në revista brenda dhe jashtë vendit. Për kontributet në arsim, shkencë dhe kulturë është nderuar me Urdhrin “Naim Frashëri” të Klasit III, Medaljen e Punës dhe vlerësime të tjera institucionale. Në përfundim, figura e Dr. Jaup Hamza Zenunit përfaqëson modelin e intelektualit që nuk i ndan dijen nga arti, por i bashkon ato në një mision të vetëm: shërbimin ndaj njeriut dhe kulturës. “Hojet e Vargut” mbetet dëshmi e një krijimtari të pjekur, ku fjala poetike mbart përvojën e jetës, urtësinë e dijes dhe bukurinë e shpirtit krijues.
…
Jaup Hamza Zenuni – portreti i poetit dhe intelektualit Në historinë e letërsisë, janë të paktë ata autorë tek të cilët jeta profesionale dhe krijimtaria artistike bashkëjetojnë në një harmoni kaq të natyrshme sa te Dr. Jaup Hamza Zenuni. Ai përfaqëson figurën e intelektualit të plotë, ku pedagogu, studiuesi, përkthyesi, drejtuesi akademik dhe poeti nuk janë identitete të ndara, por dimensione të së njëjtës botë shpirtërore. Ky fakt shpjegon edhe natyrën e veçantë të poezisë së tij. Vargu i poetit nuk lind nga një frymëzim i çastit apo nga një emocion kalimtar. Ai është rezultat i një procesi të gjatë përsiatjeje, i ushqyer nga përvoja e jetës, nga studimi, nga komunikimi me njerëzit dhe nga një kulturë e gjerë gjuhësore e letrare.
Poezia e tij nuk është arratisje nga realiteti; ajo është një mënyrë për ta kuptuar më thellë atë. Poeti që vjen nga bota e dijes Formimi akademik i autorit ka lënë gjurmë të dukshme në krijimtarinë e tij. Si studiues i didaktikës së gjuhëve të huaja dhe i komunikimit, ai e njeh në mënyrë të shkëlqyer fuqinë e fjalës. Prandaj, në poezinë e tij nuk gjejmë asnjë fjalë të tepërt. Çdo varg është ndërtuar me vetëdijen se gjuha nuk është vetëm mjet shprehjeje, por edhe bartëse e kulturës, kujtesës dhe identitetit. Ky formim nuk e akademizon poezinë. Përkundrazi, ai i jep asaj disiplinë, qartësi dhe një ndjenjë të lartë përgjegjësie artistike. Kjo është arsyeja pse lexuesi ndien se pas çdo poezie qëndron jo vetëm një poet, por edhe një mendimtar. Përvoja njerëzore si burim krijimi Jeta profesionale e Jaup Hamza Zenunit ka kaluar nëpër mjedise të ndryshme: arsimi parauniversitar, arsimi universitar, administrata publike, misionet ndërkombëtare, institucionet ushtarake dhe kërkimi shkencor. Kjo larmi përvojash e ka pasuruar botën e tij krijuese. Në vend që ta fragmentarizojë vizionin e tij, kjo përvojë e ka bërë më gjithëpërfshirës. Në poezinë e tij ndihen njëkohësisht ndjeshmëria e mësuesit, saktësia e studiuesit, kultura e përkthyesit dhe përgjegjësia e qytetarit. Këto dimensione nuk konkurrojnë me njëri-tjetrin; ato bashkëpunojnë për të ndërtuar një zë poetik të ekuilibruar. Humanizmi si filozofi jetësore Në qendër të botëkuptimit të Zenunit qëndron njeriu. Ai beson te forca e edukimit, te vlera e dijes dhe te rëndësia e komunikimit ndërmjet njerëzve.
Kjo filozofi humaniste përshkon të gjithë krijimtarinë e tij. Poezia e tij nuk ndërton mite të paarritshme, por flet për njeriun e zakonshëm, me dobësitë, dilemat dhe shpresat e tij. Pikërisht kjo e bën universin poetik të autorit të afërt dhe të besueshëm. Lexuesi nuk ndien distancë; ai gjen në vargje pjesë të përvojës së vet. Marrëdhënia me gjuhën Një nga tiparet më të spikatura të autorit është respekti ndaj gjuhës shqipe. Duke qenë njohës i disa gjuhëve të huaja, ai e vlerëson edhe më shumë pasurinë shprehëse të gjuhës amtare. Në poezinë e tij, shqipja përdoret me pastërti, maturi dhe ndjenjë estetike. Ky respekt ndaj gjuhës nuk është vetëm çështje stili. Ai është edhe qëndrim kulturor. Për Zenunin, gjuha është vendi ku ruhen kujtesa dhe identiteti i një kombi. Prandaj fjala poetike trajtohet me kujdes, si një pasuri që duhet ruajtur dhe fisnikëruar. Krijimtaria si mision Nëse do të përkufizonim me një fjalë marrëdhënien e Jaup Hamza Zenunit me letërsinë, ajo do të ishte misioni. Ai nuk shkruan për të shtuar numrin e botimeve dhe as për të ndjekur suksesin e çastit. Krijimtaria e tij është vazhdim i natyrshëm i misionit të edukatorit: të zgjojë mendimin, të kultivojë ndjeshmërinë dhe të forcojë besimin te vlerat njerëzore. Pikërisht për këtë arsye, poezia e tij mbetet larg çdo forme retorike apo vetëkënaqësie.
Ajo është e përulur përballë jetës, por njëkohësisht e vendosur në mbrojtje të së vërtetës, të dinjitetit dhe të bukurisë. Një figurë që lidh dijen me artin Në panoramën e kulturës shqiptare, Dr. Jaup Hamza Zenuni përfaqëson modelin e intelektualit që nuk i ndan disiplinat, por i bashkon ato. Te ai, studimi ushqen poezinë, ndërsa poezia i jep studimit dimension njerëzor. Kjo ndërthurje është një nga arsyet pse krijimtaria e tij fiton autenticitet dhe qëndrueshmëri. Në këtë dritë, “Hojet e Vargut” nuk është vetëm libri i një poeti, por fryti i një jete të ndërtuar mbi dijen, përvojën dhe përgjegjësinë morale. Ai dëshmon se arti më i mirë lind kur talenti mbështetet mbi kulturën dhe kur fjala poetike është shprehje e një karakteri të formuar. Kështu, portreti i Jaup Hamza Zenunit shfaqet si ai i një krijuesi që i ka shërbyer me të njëjtin përkushtim arsimit, shkencës dhe letërsisë. Kjo e bën veprën e tij jo vetëm një pasuri artistike, por edhe një dëshmi të rolit që intelektuali mund të luajë në formësimin kulturor dhe moral të shoqërisë.
