Nga Agim Lika Poet, historian dhe studiues
Në historinë e arsimit dhe të kulturës së Krahinës së Ishmit, emri i Hashim Kërtushës zë një vend të veçantë. Ai i përket atij brezi mësuesish që e shndërruan profesionin në mision, duke edukuar breza të tërë nxënësish, ndërsa pas daljes në pension vijoi t’i shërbejë shoqërisë përmes krijimtarisë letrare dhe studimore. Hashim Kërtusha lindi në vitin 1946, në fshatin Kërtushaj të Ishmit. Arsimin fillor dhe shtatëvjeçar e kreu në vendlindje, ndërsa në vitet 1960–1964 ndoqi me bursë shteti Shkollën e Mesme Pedagogjike në Elbasan, duke u përgatitur për profesionin fisnik të mësuesit. Karrierën e nisi në vitin 1964 si mësues në shkollën fillore të Kuratënit. Më pas shërbeu në shkollat e Ishmit, Shetajt, Kapedanajt dhe Lalëzit, duke kaluar më shumë se katër dekada në shërbim të arsimit. Gjatë këtyre 43 viteve ai u dallua për profesionalizmin, përkushtimin dhe nivelin e lartë pedagogjik. Për rreth trembëdhjetë vjet ai shërbeu si sekretar i rinisë për të gjitha fshatrat e Krahinës së Ishmit, duke dhënë një kontribut të vyer në organizimin dhe edukimin e rinisë. Më pas, për tre vjet, ushtroi detyrën e instruktorit në Komitetin e Rinisë së Rrethit të Durrësit, ku u dallua për aftësitë organizative, përkushtimin dhe frymën e përgjegjësisë në drejtimin e veprimtarive rinore. Veprimtaria e tij nuk u kufizua vetëm në fushën e arsimit dhe të organizimit rinor. Ai ishte një promotor i rëndësishëm i jetës artistike dhe kulturore në shkollat e Ishmit, duke krijuar dhe drejtuar grupe artistike, duke interpretuar si aktor dhe duke vënë në skenë shfaqje teatrale me karakter edukativ e kulturor. Për afro trembëdhjetë vjet ai drejtoi grupet e estradës së Ishmit, duke lënë gjurmë të rëndësishme në zhvillimin e jetës kulturore të krahinës dhe në formimin estetik e qytetar të disa brezave. Puna e tij shumëvjeçare u vlerësua me titullin “Mësues i dalluar”, me medaljen dhe Urdhrin “Naim Frashëri” të klasit të dytë. Në vitin 2008 u shpall “Mësuesi i Vitit” nga Drejtoria Arsimore Rajonale e Durrësit. Akademia e Artit, Shkencës dhe Letrave “Mirdita” e nderoi me titullin “Yjet e Arbërit”, duke vlerësuar kontributin e tij në arsim dhe në botimet historike, kulturore e letrare. Pas pensionimit, Hashim Kërtusha nuk e ndali aktivitetin krijues. Përkundrazi, ai iu përkushtua plotësisht letërsisë, duke botuar rreth 35 libra, si dhe disa jetëshkrime, çka e rendit ndër autorët më prodhimtarë të trevës së Ishmit. Krijimtaria e tij përfshin poezi, romane, tregime, kujtime, retrospektiva, opinione dhe jetëshkrime. Ndër veprat më të njohura spikasin: Miq, mirë se ju gjeta, Trevë me jetë sa vetë njerëzimi, Due caffe, per favore, Skllav i familjes, Durrësakja nga Praga, Dashuri dhe lot, Seidea, Në gjurmët e ekzistencës, Rrugë të gjata, Në mezhdat e vendlindjes, Një jetë në vargje, Nga shqiponjat te pulëbardhat, Celulari i Skënderbeut, Ishmi, trevë në brigjet e Adriatikut, Hyjnesha e oborrit tim, O, sa mirë me qenë shqiptarë, Jetë në dy gadishuj dhe shumë tituj të tjerë. Veçanërisht romani “Durrësakja nga Praga” është vlerësuar nga Lidhja e Shkrimtarëve të Durrësit si romani më i mirë dhe është pritur me interes nga lexuesit në Ishëm, Durrës dhe më gjerë. Edhe romanet e tij më të fundit dëshmojnë aftësinë për të ndërtuar personazhe bindëse, për të përshkruar peizazhe të gjalla dhe për të trajtuar me ndjeshmëri marrëdhëniet njerëzore. Njohja ime me poetin dhe shkrimtarin Hashim Kërtusha lidhet me miqësinë që ai kishte me babanë tim të ndjerë. Sa herë takohemi, ai më drejtohet me përzemërsi: “Djali i shokut tim të mirë.” Kjo më ka dhënë mundësinë ta njoh jo vetëm si autor, por edhe si njeri me karakter fisnik, i thjeshtë, i dashur dhe gjithmonë i gatshëm të inkurajojë krijuesit e rinj. Nëse gjatë katër dekadave ai ndërtoi me përkushtim dijen e brezave, me librat e tij po ndërton kujtesën kulturore të Ishmit. Veprat e Hashim Kërtushës janë një pasuri që dokumentojnë jetën, historinë, traditat dhe shpirtin e kësaj treve, duke mbetur një dëshmi e çmuar për brezat që do të vijnë. Hashim Kërtusha mbetet një personalitet që ka ditur të bashkojë në një jetë të vetme misionin e mësuesit, pasionin e shkrimtarit dhe përgjegjësinë e intelektualit ndaj vendlindjes. Për këtë arsye, ai gëzon respektin dhe mirënjohjen e komunitetit, ndërsa emri i tij është tashmë pjesë e historisë së arsimit dhe e letërsisë së Krahinës së Ishmit.
Një analizë kritiko-letrare e veprës së Hashim Kërtushës Vepra e Hashim Kërtushës përfaqëson një korpus të gjerë krijues, ku ndërthuren natyrshëm letërsia artistike, kujtesa historike dhe përvoja pedagogjike. Duke qenë një autor me formim të gjatë në arsim dhe me një lidhje të pandërprerë me vendlindjen, ai e ndërton universin e tij letrar mbi tri shtylla themelore: njeriun, vendlindjen dhe kohën. Në poezinë e tij mbizotëron lirizmi refleksiv. Autori nuk synon figuracion të stërngarkuar apo eksperimente formale, por zgjedh komunikimin e drejtpërdrejtë me lexuesin. Vargu i tij është i rrjedhshëm, melodioz dhe i mbështetur mbi përjetimin e sinqertë. Poezia lind nga kujtesa, nga malli për vendlindjen, nga dashuria për atdheun dhe nga respekti për njeriun e zakonshëm. Kjo e bën krijimtarinë poetike të Hashim Kërtushës të afërt me traditën më të mirë të poezisë realiste shqiptare. Një vend të rëndësishëm zë peizazhi. Deti Adriatik, kodrat e Ishmit, fusha, lumenjtë dhe natyra nuk paraqiten vetëm si elemente dekorative, por si simbole të identitetit dhe të kujtesës kolektive. Vendlindja në poezinë e tij nuk është thjesht një hapësirë gjeografike; ajo shndërrohet në një univers shpirtëror, ku ruhen rrënjët, traditat dhe dinjiteti njerëzor. Në romanet e tij autori trajton temat e dashurisë, emigracionit, marrëdhënieve familjare, sakrificës dhe sfidave të tranzicionit shqiptar. Personazhet janë të besueshëm psikologjikisht dhe ndërtohen mbi përvoja reale jetësore. Konfliktet nuk krijohen artificialisht, por burojnë nga përplasja ndërmjet idealeve, moralit dhe realitetit shoqëror. Kjo i jep veprës një frymë realizmi dhe e afron lexuesin me fatin e personazheve. Romani “Durrësakja nga Praga”, i vlerësuar nga Lidhja e Shkrimtarëve të Durrësit, dëshmon pjekurinë artistike të autorit. Ai ndërton një subjekt të qëndrueshëm, me ritëm të mirë narrativ, dialogë të natyrshëm dhe përshkrime që krijojnë atmosferë. Përmes këtij romani autori trajton jo vetëm historinë individuale të personazheve, por edhe ndryshimet shoqërore e kulturore që kanë shoqëruar shqiptarët në dekadat e fundit. Një dimension tjetër i rëndësishëm është ai dokumentar. Në kujtimet, jetëshkrimet dhe librat me karakter retrospektiv, Hashim Kërtusha shfaqet si kronikan i kohës së vet. Ai dokumenton jetën e njerëzve, ngjarjet dhe traditat e Krahinës së Ishmit me një përgjegjësi të admirueshme, duke krijuar një arkiv të vyer për studiuesit e historisë lokale dhe të kulturës shqiptare. Nga pikëpamja stilistike, gjuha e tij karakterizohet nga qartësia, natyrshmëria dhe pasuria leksikore. Ai përdor një shqipe të pastër, të mbështetur mbi normën letrare, por të pasuruar me nuanca të ligjërimit popullor, çka u jep veprave autenticitet dhe ngjyrim lokal. Figura letrare përdoren me masë dhe në funksion të idesë artistike, pa rënë në artific. Në krijimtarinë e Hashim Kërtushës vihet re edhe ndikimi pozitiv i profesionit të mësuesit. Fryma edukative nuk paraqitet si moralizim, por si përpjekje për të përcjellë vlera universale: ndershmërinë, punën, dashurinë për familjen, respektin për dijen dhe përgjegjësinë qytetare. Pikërisht ky dimension humanist e bën veprën e tij të dobishme jo vetëm artistikisht, por edhe edukativisht. Në planin e letërsisë krahinore shqiptare, Hashim Kërtusha zë një vend të rëndësishëm. Ai është ndër autorët që ka dokumentuar më gjerësisht jetën, kulturën dhe psikologjinë e banorëve të Ishmit, duke i dhënë kësaj treve një zë të veçantë në letërsinë bashkëkohore shqiptare. Veprat e tij janë njëherazi krijime artistike dhe dëshmi të kujtesës kolektive. Në përfundim, Hashim Kërtusha mund të vlerësohet si një autor realist me prirje lirike, një rrëfimtar i kujdesshëm dhe një poet i vendlindjes. Krijimtaria e tij nuk synon të ndjekë moda letrare kalimtare, por të mbetet besnike ndaj njeriut, së vërtetës dhe identitetit kombëtar. Pikërisht kjo e bën veprën e tij të qëndrueshme në kohë dhe të denjë për t’u studiuar si pjesë e letërsisë bashkëkohore shqiptare, veçanërisht në kontekstin e autorëve që kanë ruajtur dhe pasuruar trashëgiminë kulturore të trevave shqiptare.
