Nga Agim Lika Poet, Studiues Dhe historian
“Kur ndryshon mënyrën se si i sheh gjërat, ndryshojnë edhe gjërat që sheh.” Kjo fjali e thjeshtë mbart një të vërtetë të thellë filozofike mbi mënyrën se si njeriu e përjeton jetën. Shpesh mendojmë se realiteti është diçka e pandryshueshme dhe se ne jemi vetëm dëshmitarë të tij. Mendojmë se lumturia apo trishtimi, suksesi apo dështimi, dashuria apo zhgënjimi përcaktohen vetëm nga ajo që na ndodh. Por, në të vërtetë, midis asaj që ndodh dhe mënyrës se si e përjetojmë atë ekziston një hapësirë e madhe: perceptimi ynë. Ne nuk jetojmë vetëm në botën e ngjarjeve. Jetojmë edhe në botën e kuptimeve që u japim atyre. E njëjta ngjarje mund të përjetohet krejt ndryshe nga dy njerëz. Njëri mund ta shohë një vështirësi si një dënim të fatit, ndërsa tjetri si një sprovë që do ta bëjë më të fortë. Njëri mund ta shohë një humbje si fundin e gjithçkaje, ndërsa tjetri si një kapitull të dhimbshëm, por të domosdoshëm, drejt një fillimi të ri. Atëherë, ku qëndron ndryshimi? Shpesh, jo te ngjarja, por te kuptimi që i japim ngjarjes. Perceptimi është dritarja përmes së cilës shohim jetën Çdo njeri e shikon botën përmes një “dritareje” të krijuar nga formimi, përvojat, kujtimet, bindjet, frikërat, shpresat dhe plagët e tij. Kjo dritare nuk është e njëjtë për të gjithë. Një njeri që është zhgënjyer shumë mund ta shohë edhe një dorë të sinqertë me dyshim.
Një njeri që ka përjetuar dashuri mund të shohë mundësi për dashuri edhe aty ku një tjetër sheh vetëm rrezik. Një njeri që është mësuar me dështimin mund të heqë dorë përpara se të provojë, ndërsa një tjetër, pikërisht për shkak të dështimeve të mëparshme, mund të ketë mësuar të ngrihet përsëri. Kjo na tregon se njeriu nuk sheh vetëm me sytë e tij. Ai sheh edhe me historinë e tij. E kaluara shpesh bëhet një palë syze përmes të cilave shohim të tashmen. Dhe, nëse nuk jemi të vetëdijshëm për këtë, mund të fillojmë ta gjykojmë të tashmen me plagët e së kaluarës. Kështu lindin frikërat që nuk i përkasin më së tashmes, por që vazhdojnë të ndikojnë në të. Një njeri na ka lënduar dhe ne fillojmë të mos u besojmë të gjithëve. Një derë na është mbyllur dhe ne bindemi se të gjitha dyert do të mbyllen. Një ëndërr nuk është realizuar dhe ne fillojmë të besojmë se nuk jemi të aftë të realizojmë asnjë ëndërr tjetër. Por jeta nuk është e detyruar të përsërisë historinë tonë. E kaluara është pjesë e jona, por nuk duhet të bëhet burg për të ardhmen.
Mendimet me të cilat ushqejmë veten Mendja është si një tokë. Ajo që mbjellim në të, herët a vonë, fillon të japë frytet e veta. Nëse çdo ditë e ushqejmë mendjen me frikë, urrejtje, zili, dyshim dhe negativitet, nuk mund të presim që brenda nesh të rritet qetësia. Nëse e ushqejmë me mirënjohje, dije, dashuri, shpresë dhe mirëkuptim, krijojmë një botë të brendshme më të pasur dhe më të qetë. Prandaj dëgjojmë shpesh njerëz të thonë: “Dua të qëndroj pranë këtij njeriu, sepse më jep pozitivitet.” Ose, përkundrazi: “Nuk më pëlqen të qëndroj pranë atij njeriu, sepse negativiteti i tij më rëndon.” Njerëzit, shpesh pa e kuptuar, transmetojnë te njëri-tjetri mënyrën e tyre të të menduarit. Një fjalë mund të ngrejë një njeri, por një tjetër mund ta rrëzojë. Një buzëqeshje mund të sjellë shpresë, ndërsa një qëndrim i vazhdueshëm negativ mund të zbehë edhe dritën e dikujt tjetër. Kjo nuk do të thotë se duhet të mendojmë gjithmonë pozitivisht. Jeta nuk është përrallë dhe njeriu nuk mund të jetë i lumtur në çdo çast. Ka momente kur duhet të qajmë, të pranojmë dhimbjen, të përballemi me humbjen dhe të pranojmë se disa gjëra na kanë plagosur. Problemi nuk është të ndiejmë dhimbje. Problemi është kur e ushqejmë dhimbjen derisa ajo të bëhet mënyrë jetese. Një mendim i përsëritur mund të shndërrohet në bindje. Bindja bëhet qëndrim. Qëndrimi bëhet sjellje. Sjellja përsëritet dhe, me kalimin e kohës, fillon të formësojë jetën tonë. Prandaj duhet të jemi të kujdesshëm me atë që lejojmë të banojë në mendjen tonë. Jo çdo mendim që na vjen meriton të besohet. Jo çdo frikë është paralajmërim. Jo çdo dyshim është e vërtetë. Jo çdo humbje është fund. Jo çdo vonesë është dështim. Dhe jo çdo heshtje është braktisje. Kur ndryshon këndvështrimi, ndryshon edhe kuptimi Mund të ndodhë që për vite të tëra ta shohim një ngjarje të jetës si fatkeqësinë më të madhe që na ka ndodhur. Pastaj, një ditë, kur kemi fituar më shumë përvojë dhe qetësi, e shohim ndryshe. Kuptojmë se ajo dhimbje na mësoi diçka. Se ajo humbje na bëri të njohim veten. Se ai zhgënjim na ndihmoi të dallojmë njerëzit e sinqertë nga ata që ishin vetëm kalimtarë. Se ajo derë e mbyllur na detyroi të kërkonim një tjetër. Dhe atëherë kuptojmë një të vërtetë të rëndësishme: Ngjarja nuk ndryshoi. Ndryshuam ne. Kjo është një nga format më të bukura të pjekurisë njerëzore.
Pjekuria nuk është të arrish në një pikë ku nuk lëndohesh më. Është të arrish në një pikë ku kupton se edhe dhimbja mund të ketë një kuptim. Mos e shiko jetën vetëm nga ajo që të mungon Një nga burimet më të mëdha të pakënaqësisë njerëzore është krahasimi. Shikojmë atë që ka tjetri dhe harrojmë atë që kemi ne. Shikojmë shtëpinë e dikujt tjetër dhe harrojmë ngrohtësinë e shtëpisë sonë. Shikojmë suksesin e dikujt tjetër dhe harrojmë rrugën që kemi bërë vetë. Shikojmë jetën e dikujt tjetër përmes pamjeve të bukura që ai zgjedh të tregojë dhe e krahasojmë me gjithë vështirësitë tona, të cilat i njohim nga afër. Por askush nuk e jeton jetën e tjetrit. Secili ka betejat e veta, netët e veta të heshtura, frikërat që nuk i tregon dhe plagët që nuk duken. Prandaj, krahasimi shpesh është një padrejtësi që ia bëjmë vetes. Mbase nuk kemi gjithçka që dëshirojmë, por kemi shumë gjëra për të cilat dikush tjetër do të ishte mirënjohës. Ndoshta kemi një njeri që na do. Një mik që na qëndron pranë. Një familje. Një kujtim të bukur. Një mundësi për të filluar përsëri. Një mëngjes tjetër. Dhe ndonjëherë, vetëm fakti që kemi ende mundësinë të ndryshojmë, është një pasuri e jashtëzakonshme. Mirënjohja nuk e ndryshon atë që kemi, por ndryshon mënyrën se si e vlerësojmë atë. Njeriu shpesh kërkon të ndryshojë botën, ndërsa harron veten Sa herë jemi shqetësuar sepse dikush nuk u soll siç prisnim? Sa herë kemi humbur qetësinë sepse një situatë nuk shkoi sipas dëshirës sonë? Sa herë kemi dashur të ndryshojmë njerëzit? Në shumë raste, harxhojmë energji duke u përpjekur të kontrollojmë gjëra që nuk janë në dorën tonë. Nuk mund të kontrollojmë mendimin e të tjerëve. Nuk mund të detyrojmë dikë të na dojë. Nuk mund të ndryshojmë të kaluarën.
Nuk mund të ndalojmë çdo padrejtësi. Nuk mund të garantojmë që nesër gjithçka do të shkojë sipas planit. Por mund të zgjedhim mënyrën se si do të reagojmë. Kjo është një formë e fuqishme lirie. Ndoshta nuk kemi pushtet mbi gjithçka që ndodh, por kemi një farë pushteti mbi kuptimin që i japim asaj që ndodh. Dhe ky është një ndryshim i madh. Të shohësh përtej dukjes Njeriu i mençur nuk kënaqet vetëm me atë që duket. Pas një buzëqeshjeje mund të fshihet një dhimbje. Pas një heshtjeje mund të ketë një histori të tërë. Pas një njeriu që duket i fortë mund të fshihet një shpirt i lodhur. Pas një gabimi mund të ketë një plagë që ne nuk e dimë. Prandaj, përpara se të gjykojmë, duhet të përpiqemi të kuptojmë. Të kuptosh nuk do të thotë të justifikosh gjithçka.
Do të thotë të shohësh më thellë. Jeta bëhet më e pasur kur largohemi nga gjykimi i shpejtë dhe afrohemi te mirëkuptimi. Ndoshta kjo është arsyeja pse njerëzit e mëdhenj shpirtërisht nuk janë ata që flasin më shumë, por ata që kuptojnë më shumë. Një ndryshim i vogël brenda nesh Ndonjëherë presim një ndryshim të madh për të qenë të lumtur. Presim një punë tjetër, një shtëpi tjetër, një njeri tjetër, një vend tjetër, një mundësi tjetër. Por mund të ndodhë që ajo që na mungon nuk është gjithmonë jashtë nesh. Ndonjëherë na mungon një mënyrë tjetër të menduari.
Një këndvështrim më i qetë. Më shumë durim. Më shumë mirënjohje. Më pak krahasim. Më pak nevojë për t’u provuar të tjerëve. Më shumë besim te vetja. Dhe, mbi të gjitha, aftësia për të pranuar se jeta nuk do të jetë gjithmonë ashtu siç duam ne. Pranimi nuk është dorëzim. Pranimi është të ndalosh luftën me atë që nuk mund ta ndryshosh dhe të përqendrohesh te ajo që ende mund të ndërtosh. Në fund, gjithçka fillon nga mënyra se si shohim Jeta nuk na premton se çdo gjë do të jetë e bukur. Na jep vetëm mundësinë të zgjedhim se si do të ecim përpara. Do të ketë ditë me diell dhe ditë me shi. Do të ketë ardhje dhe ikje. Do të ketë takime që na ndryshojnë dhe ndarje që na mësojnë. Do të ketë ëndrra që realizohen dhe ëndrra që mbeten në pritje. Por, në të gjitha këto, një gjë mbetet në duart tona: mënyra se si i shohim dhe mënyra se si u përgjigjemi. Prandaj, kur jeta të duket e rëndë, mos kërko menjëherë një rrugë tjetër. Ndalo. Merr frymë. Shiko edhe një herë. Ndoshta ajo që të duket si fund është vetëm një kthesë. Ndoshta ajo që të duket si humbje është një mësim. Ndoshta ajo që të duket si vetmi është një mundësi për të njohur më mirë veten. Ndoshta ajo që të duket si një derë e mbyllur është një ftesë për të kërkuar një tjetër. Sepse shumë herë nuk është bota ajo që duhet të ndryshojë përpara nesh.
Duhet të ndryshojë vështrimi ynë mbi të. Kur ndryshon mënyrën se si i sheh gjërat, fillon të shohësh mundësi aty ku më parë shihje pengesa; shpresë aty ku shihje dëshpërim; mësime aty ku shihje vetëm dhimbje; dhe bukuri aty ku më parë nuk e kishe vënë re. Dhe atëherë kupton se jeta nuk është vetëm ajo që na ndodh. Jeta është edhe ajo që ne zgjedhim të shohim, të kuptojmë dhe të bëhemi përmes asaj që na ndodh. Ndoshta nuk mund ta ndryshojmë gjithë botën. Por mund të ndryshojmë sytë me të cilët e shohim. Dhe ndonjëherë, ky është ndryshimi më i madh që mund t’i ndodhë një njeriu. Sepse: kur ndryshon shikimi, ndryshon kuptimi; kur ndryshon kuptimi, ndryshon qëndrimi; dhe kur ndryshon qëndrimi, fillon të ndryshojë edhe vetë jeta.
