Me përulësi dhe mirënjohje të veçantë pranova vlerësimin letrar kushtuar poemës sime “Pyet Toka Rrënjën”, si dhe Çertifikatën e Mirënjohjes akorduar nga Unioni Poetik “Poezia na Bashkon – Shqiponja Dykrenare e Artë” me qendër në Vjenë.
Falënderoj nga zemra vlerësuesin dhe organizatorin e eventit, z. Liridon Hoti, për leximin e kujdesshëm, analizën e thelluar dhe çmimin që i është dhënë kësaj vepre. Për çdo krijues, vlerësimi më i bukur është kur lexuesi arrin të depërtojë në shpirtin e veprës dhe të kuptojë mesazhin që ajo përcjell.
Poema “Pyet Toka Rrënjën” lindi nga dashuria për tokën shqiptare, për historinë, gjuhën, kujtesën dhe identitetin tonë kombëtar. Ajo është një dialog simbolik mes së shkuarës dhe së tashmes, mes rrënjëve dhe brezave që vijnë. Prandaj më gëzon fakti që analiza ka evidentuar jo vetëm vlerat artistike të poemës, por edhe mesazhin e saj human, bashkues dhe kombëtar.
Në veçanti, më nderon vlerësimi si kontribues për çështjen dhe identitetin kombëtar. Kjo është një përgjegjësi morale që çdo krijues duhet ta mbajë me dinjitet, duke i shërbyer së vërtetës, kujtesës dhe kulturës sonë.
Mirënjohja ime shkon për Unionin Poetik “Poezia na Bashkon”, për të gjithë poetët, shkrimtarët dhe dashamirësit e letërsisë që besojnë se fjala artistike mbetet një urë që bashkon njerëzit, trojet dhe brezat.
Ky vlerësim më motivon të vazhdoj të shkruaj me të njëjtën dashuri për njeriun, për vendin tim dhe për rrënjët tona shqiptare.
Me respekt dhe mirënjohje,
Nexhbedin Basha
Gazetar dhe Poet
23 qershor 2026
> Analizë letrare e poemës “Pyet Toka Rrënjën” – Nexhbedin Basha
Poema “Pyet Toka Rrënjën” e Nexhbedin Bashës është një vepër me frymë të thellë kombëtare, filozofike dhe humaniste, e ndërtuar mbi simbolikën e fuqishme të dialogut mes ” tokës” dhe ” rrënjës “. Kjo zgjedhje artistike i jep poemës një dimension alegorik, ku toka përfaqëson kujtesën historike dhe ndërgjegjen kolektive, ndërsa rrënja mishëron identitetin, origjinën dhe vazhdimësinë e kombit shqiptar.
Që në titull, autori krijon një metaforë qendrore me ngarkesë të madhe poetike. Pyetja e tokës ndaj rrënjës nuk është thjesht një kërkim përgjigjesh, por një dialog i përhershëm mes së kaluarës dhe së tashmes, mes historisë dhe fatit të një kombi. Kjo qasje e bën poemën të kapërcejë kufijtë e poezisë patriotike tradicionale dhe ta afrojë me poezinë refleksive moderne.
Një nga vlerat më të mëdha artistike të poemës është ndërtimi i saj në pesë këngë, të cilat krijojnë një udhëtim shpirtëror dhe historik. Nga rrënjët ilire, te heronjtë kombëtarë, te gjuha, mërgimi dhe amaneti final, autori krijon një strukturë organike ku çdo pjesë lidhet natyrshëm me tjetrën.
Në pjesën “Kënga e Rrënjëve”, poeti përdor një varg pyetjesh retorike që zgjojnë kureshtje dhe emocion. Referencat ndaj Agronit, Bardhylit, Teutës, Naimit, Fishtës, Pashko Vasës dhe Ymer Prizrenit krijojnë një urë të fuqishme ndërmjet epokave, duke e paraqitur historinë shqiptare si një vazhdimësi të pandërprerë shpirtërore.
Veçanërisht e goditur është “Kënga e Heronjve”, ku figura e Skënderbeut shfaqet si simbol i përjetshëm i qëndresës kombëtare. Këtu autori arrin të ndërthurë historinë me kujtesën bashkëkohore, duke përfshirë edhe referenca ndaj Kosovës dhe ndërhyrjes ndërkombëtare. Kjo i jep poemës një shtrirje kohore të gjerë dhe e bën atë të komunikojë me brezat e sotëm.
Një dimension i rëndësishëm i veprës është trajtimi i gjuhës shqipe si themel i identitetit kombëtar. Në “Këngën e Gjuhës”, fjala paraqitet si forcë krijuese dhe shpëtuese. Vargu:
“Fjala ngre kështjella, fjala rrëzon perandori, fjala ndez urrejtje, por fjala shëron plagë”
përmbledh me mjeshtëri fuqinë historike, kulturore dhe morale të gjuhës. Ndër pjesët më të ndjera të poemës qëndron “Kënga e Mërgimit”, ku autori prek një nga plagët më të mëdha të realitetit shqiptar: largimin e rinisë dhe zbrazjen e trojeve. Pyetjet e shumta që ngrihen aty nuk kërkojnë vetëm përgjigje poetike, por edhe shoqërore e politike. Kjo e bën poemën aktuale dhe të angazhuar me problemet e kohës sonë.
Kulmi artistik arrihet në pjesën përmbyllëse, “Amaneti i Tokës”, ku rrënja më në fund flet. Pas një vargu të gjatë pyetjesh, përgjigjja vjen si një testament moral për brezat. Mesazhi i bashkimit, ruajtjes së gjuhës, kujtesës dhe dinjitetit kombëtar përcillet me një ton të urtë dhe të ekuilibruar. Veçanërisht i fuqishëm është mesazhi:
> “Mos e ktheni dashurinë për kombin në urrejtje për tjetrin, por në dritë për veten.”
Ky varg e ngre poemën mbi nacionalizmin emocional dhe e vendos në një nivel më të lartë etik e human.
Nga pikëpamja stilistike, poeti përdor me sukses pyetjen retorike, metaforën, personifikimin, simbolin dhe përsëritjen, duke krijuar një ritëm të brendshëm që i jep veprës solemnitet dhe forcë shprehëse. Gjuha është e pasur, e qartë dhe e mbështetur mbi një leksik kombëtar e historik që e bën tekstin të tingëllojë autentikisht shqiptar.
Në tërësi, “Pyet Toka Rrënjën” është një poemë e arrirë që bashkon historinë, identitetin, filozofinë dhe aktualitetin në një vizion të vetëm poetik. Nexhbedin Basha dëshmon pjekuri krijuese, ndjeshmëri kombëtare dhe aftësi për ta shndërruar kujtesën historike në art poetik. Kjo vepër mbetet një himn i rrënjëve shqiptare, një thirrje për vetëdije kombëtare dhe një testament shpresë për të ardhmen e Arbërit.
POEMË
PYET TOKA RRËNJËN
I. KËNGA E RRËNJËVE
Pyet toka rrënjën:
A je e lagësht, dritë me u rrit, a ke?
Këngën ilire a ke në gji, a treten shumë për Atdhe?
Pyet toka rrënjën:
Plagët a të janë shëruar, epik a ke lëshuar në thellësi, a të ka vizituar Agroni, Bardhyli, Teuta?
Si janë? Nga gjumi a janë trazuar?
Po diell a ke me pa, o tokë e lashtë e Teutës?
A të janë vyshkur rrënjët nga mungesa e dritës e ujit?
A lëngon gërmadhash si vuajtja e Migjenit?
A të dhembin plagët e Naimit e të Gjergj Fishtës?
A je rritur me gjuhën e Pashko Vasës, a të Ymer Prizrenit?
II. KËNGA E HERONJËVE
Pyet toka rrënjën:
Ku je, o Skënderbe? Lësho një kushtrim beteje, se amaneti yt më ka mbajtur të freskët, si betim mbi flamurin e Ismail Qemalit.
Më preku në deje fjala mjaltë e shqiptarit, nga Kosova në Nju Jork:
“Më ke shpëtuar jetën!”
Dhe presidenti SHBA Klinton u ul në gjunjë, me sytë e përlotur.
Ti, tokë, a e pe atë çast?
A ia çove lajmin rrënjës?
A u drodhën malet e Arbërit nga pesha e mirënjohjes?
Se luftërat nuk fitohen vetëm me armë.
Para se të vizatohen kufijtë në harta, ato lindin në fjalë, në mendje, në ndërgjegjen e kombeve.
III. KËNGA E GJUHËS
Fjala ngre kështjella, fjala rrëzon perandori, fjala ndez urrejtje, por fjala shëron plagë.
Prandaj pyet toka rrënjën:
A e ruan ende gjuhën?
Atë gjuhë që kaloi shekuj, që mbijetoi nën zjarr e stuhi, që mbajti gjallë kombin kur gjithçka tjetër rrezikonte të humbiste?
IV. KËNGA E MËRGIMIT
Pyet toka rrënjën:
O tokë e Ilirisë, e Arbërit të lashtë,
a jetoni ende në këngë, në lahutë e në kujtesë?
Po Dardaninë si e ke?
Po Çamërinë?
Po trojet në Maqedoni?
Po Malin e Zi?
Po Shqipërinë e copëtuar si e sheh sot?
A e pe uraganin kuqezi nëpër sheshe e stadiume, nga Prishtina në Tiranë, nga Shkupi në Ulqin, nga Presheva në mërgim?
Ç’na këshillon, o rrënjë e lashtë?
Pyet toka rrënjën:
Pse ngrihen njerëzit me gjumin e trazuar?
Pse barku bosh u troket dyerve të mëngjesit?
Pse shpirti endet i lënduar nëpër udhë pa kthim?
Pse dheu nuk i mban bijtë e vet në tokën e Arbërit?
Pse hapen shtigje emigrimi si lumenj që derdhen larg, kur malet janë këtu, kur fushat janë këtu, kur detet e bukuritë shkëlqejnë si drita?
Çfarë u mungon?
Pak diell me u ngroh?
Pak bukë me jetu?
Pak shpresë me ëndërru?
Apo thjesht një jetë ku njeriu të mos ketë frikë nga hija e pushtetit?
Pse rinia ikën si dallëndyshet e vonuara?
Pse kërkon qiell tjetër kur qielli i saj është kaq i bukur?
V. AMANETI I TOKËS
Dhe rrënja foli:
Mos kërkoni kufijtë veç në hartat e botës,
por ndërtoni ura në zemrat e shqiptarëve.
Mos e matni forcën me zhurmën e turmave, por me diturinë, punën dhe bashkimin.
Flamuri valon një ditë, por kombi mbahet me përkushtim çdo ditë.
Ruani gjuhën, ruani kujtesën, ruani nderin e njëri-tjetrit,
se aty fillon Atdheu.
Mos e ktheni dashurinë për kombin në urrejtje për tjetrin,
por në dritë për veten.
Rinia nuk kërkon mrekulli.
Kërkon punën e ndershme, fjalën e mbajtur, dinjitetin e njeriut.
Kërkon pak diell për t’u ngrohur, pak hapësirë për të fluturuar, dhe një atdhe që ta shohë në sy si të ardhmen e vet.
Sepse toka e Arbërit nuk ka mungesë bukurie.
Ajo ka nevojë për më shumë dritë dhe më pak demonë mbi fron.
Atëherë Dardania, Çamëria, Shkupi, Ulqini, Presheva dhe Tirana
do të jenë më pranë se kurrë më parë.
Do të kthehen këngët, do të mbushen oborret, dhe dallëndyshet do ta gjejnë përsëri rrugën e shtëpisë.
Dhe toka heshti.
Por para se të zhytej në thellësinë e shekujve, la mbi dhe një amanet:
Mos më kërkoni mua në gurë e në varre,
por në gjuhën që flisni, në flamurin që nderoni, në dorën që i shtrini njëri-tjetrit.
Sepse kombet nuk vdesin kur copëtohen trojet,
por kur thahen rrënjët.
Dhe toka e Ilirisë e ngriti ballin drejt diellit, lau plagët me vesën e mëngjesit dhe tha:
Sa të ketë një shqiptar që flet shqip, që këndon shqip, që qan shqip, që ëndërron shqip,
unë do të jem këtu;
e lashtë si rrënja, e fortë si shkëmbi, e re si pranvera, dhe e pavdekshme si vetë shpirti i Arbërit.
Nexhbedin Basha ©
Gazetar & Poet
Tiranë, 2026.
