Këtë plagë unë e gjeta tek “JETË”, kjo POEZI E DËNUAR!
JETË
Pemë po të isha e të mbija ndanë lumit,
Do të gjelbëronin shpresat, do të binin prej meje fletët e trishtimit,
Mbi degët e përkulura do të thithej bora e do të ulërinte era,
Degët do të ëndërronin
Të vinte pranvera…
Do t’i ftoja zogjtë
Të vinin tek unë të ngrinin fole,
Të uleshin, të cicëronin një çast mbas shtegëtimit,
Mbi mua pastaj papritur të vërshenin ujrat
E trungun dallgët të ma rrihnin,
Zogjtë le të iknin, në liri
Të iknin…
Fëmijët të kacavireshin,
Gjethet t’i këpusnin për herbariumet e tyre,
Mbas turnit, punëtorët të pinin cigare,
Me pëllëmbët e trasha si dy copë trungje,
Mbi gjoksin tim ku mbështetet Arusha,
Djema,
Mbështesni shpatullat e vajzave të bukura.
Jam ai që s’kam qenë,
Do të jem ai që nuk jam.
Trungun tim druvarët le të vinë e të presin,
Në tokë, në kohë e në zemra,
Rrënjët –
Për t’u rilindur sërish le të mbesin.
Me drurin tim le të bëjnë gjithçka,
Por jo arkivole.
Mbi krye le të kem vetëm qiellin e madh,
Nën këmbë – as hije,
Mbi tavolinat e bëra nga trupi im,
Mbështesni brrylat,
Bini në mendime.
Jam ai që s’kam qenë
Ai që do të jem nuk jam.
…..
Mendimi filozofik i poetit Xhevahir Spahiu në rrafshnaltën poetike të titulluar “Jeta”*
Kjo poezi është një odë e vërtetë për jetën, transformimin dhe rilindjen. Spahiu eksploron idenë e identitetit dhe gjendjes njerëzore, duke përdorur imazhin e pemës si një metaforë për ekzistencën.
Pema, një simbol i jetës dhe rritjes, i nënshtrohet forcave të natyrës: erës, borës dhe ujit. Por ajo nuk dorëzohet; ajo vazhdon të rritet, duke ëndërruar pranverën. Zogjtë vijnë për të ndërtuar fole në të, fëmijët ngjiten në të dhe punëtorët gjejnë strehë atje. Pema është një vend takimi, ndarjeje dhe lirie.
Fraza “Unë jam ai që nuk isha, do të jem ai që nuk jam” është një reflektim i thellë mbi identitetin dhe gjendjen njerëzore. Spahiu sugjeron që ne jemi në zhvillim të vazhdueshëm, se identiteti ynë është në ndryshim të vazhdueshëm.
Fundi i poemës është një thirrje për jetë, për rilindje dhe për transformim. Pema kërkon të pritet, por jo të shndërrohet në hi. Ajo dëshiron që rrënjët e saj të mbeten, të rilindin, t’u japë jetë gjërave të reja. Druri i pemës do të përdoret për të bërë tavolina, objekte që do të mbështesin jetën, por jo arkivole, simbole të vdekjes.
Në fund të fundit, poema e Spahiut është një himn për jetën, lirinë dhe transformimin. Na fton të përqafojmë ndryshimin, të lejojmë veten të na mbajnë forcat e jetës dhe të përpiqemi gjithmonë të rilindim, të ripërtërijmë veten.
Mendimi artistik.
Poezia “Jeta” e Xhevahir Spahiut është një shembull i shquar i letërsisë moderne shqipe. Mendimi letrar dhe artistik i Spahiut karakterizohet nga:
– Përdorimi i figurave dhe lëndinave poetike.
Pema përdoret si metaforë për ekzistencën njerëzore, duke simbolizuar rritjen, transformimin dhe rilindjen.
– Imazhet e lëndinave poetike të përdorura nga Spahiu janë të pasura dhe sugjestive, duke krijuar një univers poetik unik dhe personal. Përshkrimet e natyrës, zogjve, fëmijëve dhe punëtorëve krijojnë një atmosferë të ngrohtë dhe njerëzore.
Simbolizmi i Spahiut.
Simbolet e përdorura nga Spahiu janë të shumta dhe të thella. Pema, rrënjët, degët, gjethet, zogjtë, ujërat, era, bora—të gjitha kanë një kuptim të veçantë dhe kontribuojnë në pasurinë e poemës.
– Poema ka një strukturë ciklike, që fillon dhe mbaron me të njëjtën ide: atë të rilindjes dhe transformimit. Kjo krijon një ndjenjë vazhdimësie dhe ripërtëritjeje.
– Poema eksploron idenë e identitetit dhe gjendjes njerëzore, duke përdorur shprehjen “Unë jam ai që nuk kam qenë, do të jem ai që nuk jam” për të shprehur kompleksitetin dhe rrjedhshmërinë e identitetit.
Humanizmi i Xh Spahiut .
Poema është një himn për jetën, lirinë dhe transformimin. Ajo e fton lexuesin të përqafojë ndryshimin dhe të kërkojë rilindjen, të ripërtërihet.
Për sa i përket ndikimeve artistike, Spahiu u ndikua nga poezia moderne evropiane, veçanërisht nga veprat e Rainer Maria Rilke dhe Federico García Lorca.
Ndikimi i këtij mendimi poetik.
Mendimi poetik i Xhevahir Spahiut pati një ndikim të rëndësishëm në jetën shoqërore të popullit të tij, shqiptarëve.
Ja disa shembuj:
– Frymëzim Patriotik.
Poezia e Spahiut ishte një burim frymëzimi për shqiptarët që luftonin për prosperitetin dhe lirinë e tyre të zhvillimit.Poezitë e tij, të cilat festojnë historinë dhe kulturën shqiptare, ndihmuan në forcimin e identitetit kombëtar dhe mobilizimin e njerëzve për kauzën patriotike.
– Poezia e Spahiut ndihmoi në promovimin e kulturës shqiptare dhe në bërjen e saj të njohur jashtë vendit. Poezitë e tij, të përkthyera në shumë gjuhë, lejuan që pasuria e kulturës shqiptare të ndahej me botën.
-Poezia e Spahiut trajton tema universale si dashuria, vdekja, liria dhe gjendja njerëzore. Poezitë e tij i kanë lejuar shqiptarët të reflektojnë mbi situatën e tyre dhe të gjejnë përgjigje për pyetjet e tyre ekzistenciale.
Ndikimi i mendimit poetik të Spahiut në Letërsinë Shqipe.
Poezia e Spahiut ka ndikuar në letërsinë shqipe dhe ka frymëzuar shumë shkrimtarë dhe poetë shqiptarë. Ai konsiderohet si një nga poetët më të mëdhenj shqiptarë të shekullit të 20-të.
Spahiu ështe një intelektual i përkushtuar që mbajti qëndrim për çështje të rëndësishme sociale dhe politike. Poezitë e tij u përdorën si një mjet kritike sociale dhe politike, duke kontribuar në ndryshimin e mentalitetit dhe duke promovuar drejtësinë sociale.
Si përmbledhje, mendimi poetik i Xhevahir Spahiut pati një ndikim të thellë në jetën shoqërore të popullit të tij, duke frymëzuar krenari kombëtare, duke promovuar kulturën shqiptare, duke inkurajuar reflektimin mbi gjendjen njerëzore dhe duke ndikuar në letërsinë dhe mendimin shoqëror e politik shqiptar.
NDIKIMI I KRITIKËS
Ndikimi i Kritikës në Botëkuptimin e Xh Spahiut.
Kritikat nga udhëheqësit politikë shqiptarë patën një ndikim të rëndësishëm në botëkuptimin e Xhevahir Spahiut. Ja disa shembuj që ilustrojnë këtë ndikim:
– Përballja me Censurën.
Spahiu u përball me censurën dhe shtypjen e veprave të tij, gjë që e shtyu të reflektonte mbi lirinë e shprehjes dhe përgjegjësinë e tij si shkrimtar.
– Ndikimi i Filozofisë Ekzistencialiste.
Kritikët nxorën në pah ndikimin e filozofisë ekzistencialiste të Sartre-it në veprën e Spahiut, gjë që forcoi interesin e tij për këtë filozofi dhe angazhimin e tij ndaj lirisë individuale,ku ai me sinqeritetin e letrarit serioz shprehu se nuk e njeh fare këtë rrymë të Sartre.
– Izolimi dhe Margjinalizimi.
Kritika dhe censura çuan në izolimin dhe margjinalizimin e Spahiut, duke e kufizuar dhe mbajtur nën kontroll atë nga jeta letrare dhe politike shqipe.
-Reflektim mbi Gjendjen Njerëzore.
Përvoja e censurës dhe shtypjes e forcoi reflektimin e Spahiut mbi gjendjen njerëzore, lirinë dhe përgjegjësinë – tema që qëndrojnë në zemër të veprës së tij.
– Rezistenca dhe Angazhimi poetik.
Pavarësisht kritikave dhe censurës, Spahiu vazhdoi të shkruante dhe të mbronte lirinë dhe drejtësinë e fjalës poetike duke demonstruar vendosmërinë dhe guximin e tij.
Shkurt, kritikat e udhëheqësve politikë shqiptarë patën një ndikim të thellë në botëkuptimin e Xhevahir Spahiut, duke e shtyrë atë të reflektonte mbi gjendjen njerëzore dhe vendin e shkrimtarit në shoqëri.
…. A Jaupi shkruar nga mërgimi, 06.11.2025
