Brixhilda Dede
Portreti i nënës shqiptare mbi madhështinë e kujtesës që nuk mplaket, por mbetet hyjnore.
NENA
Perherë e ashpër mbetesh nëna ime
Edhe sot qe mbushe tetëdhjetë e pesë ,
Masha e vatrës e pamëshirshme
Ka hedhur rrënjë në timen kujtesë !
Një ditë do të ikësh veç do të mbahesh mend
Për humorin e dasmave që i mbaje gjallë ,
Ashtu edhe për gjëmat , per çdo vdekje të rëndë
Qe me ligjet e tua askush s’i ka qarë !
Ngusht ndjehem të thur vargjet e tua ,
Se para Eseninit nuk mund të flas dot ,
Veç ti je kënga e madhërishmja për mua ,
Hyjnorja perëndesh në këtë botë !
20 mars 2010
Hiqmet Mehmetaj
Poezia ka në qendër figurën e nënës, të cilën e ndërton si një figurë të fortë, autoritare dhe komplekse, ku dashuria shprehet përmes respektit, kujtesës dhe pranimit të karakterit të saj.
Portreti i nënës nga pikpamja letrare del si figurë arketipore
“Përherë e ashpër mbetesh nëna ime / Edhe sot që mbushe tetëdhjetë e pesë,”
Vargu hapës, vendos menjëherë tonin e poezisë. Mosha nuk e ka zbutur karakterin e saj. “Ashpërsia” nuk paraqitet si e metë, por si tipari themelor që ka formësuar familjen dhe kujtesën e tij.
Simbolika e “Mashës së vatrës”
“Masha e vatrës e pamëshirshme / Ka hedhur rrënjë në timen kujtesë!”
Një nga figurat më të goditura;
“Masha” një objekt i jetës tradicionale shqiptare që simbolizon disiplinën, edukimin e rreptë dhe autoritetin e nënës.
Ajo “ka hedhur rrënjë” në kujtesë, poeti këtu e përdor si metaforë të gjithë mënyrës së edukimit.
Ky është dhe imazhi origjinal i poezisë.
Nëna si kujtesë kolektive
Strofa e dytë zgjeron figurën e nënës nga familja në komunitet:
“Për humorin e dasmave që i mbaje gjallë…
…për çdo vdekje të rëndë…”
Këtu nëna bëhet ruajtëse e traditës popullore. Ajo është njëkohësisht bartëse e gëzimit dhe e dhimbjes. Përmendja e ligjeve të saj për vajtimin sugjeron autoritet moral dhe njohje të zakoneve.
Referenca ndaj Eseninit
“Para Eseninit nuk mund të flas dot…”
Referencë intertekstuale.
Sergei Yesenin ka shkruar një nga poezitë më të njohura kushtuar nënës.
Poeti e pranon madhështinë e tij duke shmangur çdo pretendim për ta rivalizuar si një akt përulësie artistike.
Kulmi emocional, vargjet përmbyllëse:
“Veç ti je kënga e madhërishmja për mua,
Hyjnorja perëndesh në këtë botë!”
janë kulmi emocional.
Pas gjithë përshkrimit të një nëne të rreptë, poeti e ngre atë në nivel mitik. Kontrasti mes “mashës së pamëshirshme” dhe “hyjnores perëndesh” krijon një tension estetik që e pasuron poezinë.
Gjuha dhe stili
Vargjet janë të thjeshtë, të kuptueshme, mbështetur në fjalorin tradicional shqiptar.
Nuk ka ngarkesë të tepërt metaforike; figurat janë konkrete dhe burojnë nga përvoja jetësore. Kjo i jep poezisë sinqeritet dhe besueshmëri.
Ritmi është i qetë dhe rrjedhshëm.
Shprehja;
“Një ditë do të ikësh veç do të mbahesh mend”
është emocionalisht e fuqishme, dhe e drejtpërdrejtë.
Vargu:
“Hyjnorja perëndesh në këtë botë”
është shumë solemn.
Vlerësimi;
Poezia arrin të ndërtojë një figurë nëne larg klisheve të zakonshme. Këtu nuk kemi vetëm nënën e dhembshur, por një grua të fortë, ruajtëse të traditës, autoritare dhe njëkohësisht të adhuruar nga biri. Referenca ndaj Yeseninit e vendos tekstin në dialog me traditën poetike, ndërsa simboli i “mashës së vatrës” mbetet elementi më i spikatur i saj artistik.
Poezia ka ngarkesë emocionale të natyrshme, figuracion të kujdesshëm dhe një zë lirik të sinqertë.
