G.Llojdia
1.
Kometat nuk përbëjnë vetëm ngjarje astronomike…
Kështu Kometa 10P/Tempel (e njohur edhe si Tempel 2 ) rrotullohet rreth Diellit çdo 5.4 vjet .
…
Ashtu si kometat e tjera, përbërja kryesore e saj bazohet në modelin e një “topi dëbore “, por ajo ka disa karakteristika unike strukturore:
-Përbërja dhe karakteristika e 10P/Tempel.Bërthama gjigante : Ka një bërthamë sferike të ngurtë nga akulli ujor, dioksidi karboni të ngrirë, pluhuri dhe shkëmbinjve .Sipërfaqja e kometës është e errët. Ajo ka një albedo prej vetëm 0.022 , që thotë se reflekton më pak se 3% të dritës që bie mbi të çka do të thotë se është më e zezë se qymyri…Gjurma e lashtë e pluhurit : Përveç bishtit të parë nga gazi, kjo kometë ka një gjurmë të pluhurit të spikatur të mbetur pas ndër shekuj .
Kur Toka kalon në planin e saj orbital (siç ndodh rreth korrikut dhe gushtit 2026), kjo gjurmë duket si një unazë e hollësishme dhe e shndritshme, e ngjashme me unazat e Saturnit të para anash.
Sipas të dhënave nga faqja astronomike The Sky Live, kometa po kalon pikën e saj më të afërt me Diellin (perihelionin më 2 gusht 2026) dhe pikën më të afërt me Tokën (më 3-4 gusht 2026, në një distancë prej rreth 62 milionë kilometrash).
Për shkak të kësaj afërsie, ajo ka arritur shkëlqimin maksimal dhe aktualisht mund të vëzhgohet me dylbi të fuqishme ose teleskopë të vegjël.
2.
A ka hekur kometa?
Avujt e hekurit në atmosferë : Një studim i aktivitetit të Organizatës Evropiane për Kërkime Astronomike (ESO) zbulojnë sasi të vogla hekuri dhe nikelit avullojnë dhe çlirojnë në atmosferën e tyre. Kjo ndodh edhe kur kometat janë shumë larg Diellit dhe në mjedisin ekstremisht të ftohta.
Sasia : Shkencëtarët vlerësojnë se për çdo 100 kg ujë në atmosferën e kometas, çlirohet rreth 1 gram hekur.
Prania e dy metaleve të rënda tregon se kometat e ndryshme kanë materiale të paprekura që janë krijuar nga Sistemit Diellor, rreth 4.6 miliardë vite më parë.
Cilat janë metalet kryesore të një komete dhe përse duhen?
Magnezi (Mg) : Gjendet në sasi shumë të mëdha, i lidhur me silikonin dhe oksigjenin, duke formuar mineralet e ngurta të kometës (si olivina).
Natriumi (Na) : Është mjaft i përhapur në pluhurin e kometave. Kur kometat e afrohen Diellit, natriumi avullon dhe shpesh krijojnë një bisht të tretë të veçantë (bishtin e natriumit), që shkëlqen me ngjyrë të verdhë.
Kalciumi (Ca) : Ndodhet në strukturën shkëmbore të imët brenda bërthamës.
Alumini (Al) : Gjendet si pjesë përbërëse e mineraleve silikate refraktare në pluhurin kometar.
3.
Çfarë përmasa ka bërthama?
Krahasimi direkt : Bërthama e Kometës 10P/Tempel është rreth 10.6 kilometra e gjerë , ndërsa ajo e Kometës Halley është rreth 11 kilometra . Kjo e bën Tempel 2 një nga kometat më të mëdha në klasën e saj.
4.
Një komet ndikon në mënyrë të drejtëpërdrejtë mbi njeriun.
Hekuri, që ka trupi i njeriut lidhte me atë të tokës,toka me hënën dhe kështu vijon zinxhiri deri te krijuesi i energjisë…
5.
Ja si është kjo lidhje.
Përbërja e trupit të njeriut përmban një sasi shumë të vogël hekuri, por ai është jetik për funksionimin e organizmit.
Një i rritur mesatar ka rreth 3-4 gramë hekur në trup.
Burrat zakonisht kanë 3.5-4 gramë.
Gratë zakonisht kanë 2.5-3.5 gramë, për shkak të humbjeve periodike të gjakut.
Shpërndarja e hekurit është afërsisht kështu:
65-70% ndodhet në hemoglobinë (në qelizat e kuqe të gjakut), ku transporton oksigjenin.
10% ndodhet në mioglobinë (në muskuj).
20-25% ruhet si rezervë në mëlçi, shpretkë dhe palcën e kockave, në formën e ferritinës dhe hemosiderinës.
Më pak se 1% gjendet në enzima dhe proteina të tjera.
Nëse e shprehim si përqindje të peshës trupore:
Një person me peshë 70 kg dhe rreth 4 g hekur ka hekur që përbën vetëm:
Pra, hekuri përbën vetëm rreth 0.006% të masës së trupit, megjithëse është i domosdoshëm për jetën.
Është interesante se, megjithëse sasia është shumë e vogël, pa këto pak gramë hekur qelizat nuk do të mund të transportonin oksigjen dhe organizmi nuk do të funksiononte normalisht.
Në kocka ka hekur, por jo në sasi të madhe.
Nga rreth 3-4 gramë hekur që ka trupi i një të rrituri:
Rreth 65-70% ndodhet në hemoglobinë (gjak).
Rreth 10% në mioglobinë (muskuj).
Rreth 20-25% ruhet si rezervë, kryesisht në palcën e kockave, mëlçi dhe shpretkë.
Është e rëndësishme të bëhet dallimi midis:
Kockës (indi kockor), e cila përbëhet kryesisht nga kalcium, fosfor, kolagjen dhe minerale të tjera, dhe përmban vetëm gjurmë hekuri.
Palcës së kockave, e cila ndodhet brenda kockave dhe është vendi ku prodhohen qelizat e kuqe të gjakut. Aty gjendet një pjesë e rezervave të hekurit dhe përdoret vazhdimisht për prodhimin e hemoglobinës.
Pra, nëse pyetet: “Sa hekur ka vetë kocka?”.
Përgjigjja është: shumë pak. Pjesa më e madhe e hekurit që lidhet me sistemin skeletor ndodhet në palcën e kockave, jo në indin kockor.
6.
Nuk dihet me saktësi sa hekur ka kometa 10P/Tempel, sepse deri më sot nuk është marrë një mostër e drejtpërdrejtë prej saj.
Megjithatë, nga studimet e kometave në përgjithësi dimë se:
Kometat përbëhen kryesisht nga akuj (ujë, dioksid karboni, monoksid karboni), pluhur silikatik dhe përbërje organike.
Hekuri gjendet kryesisht në formën e mineraleve silikate që përmbajnë hekur (si olivina dhe pirokseni) dhe ndonjëherë në grimca sulfidesh të hekurit.
Hekuri nuk përbën pjesën kryesore të masës së një komete, siç ndodh me disa asteroidë metalikë.
Për Kometën 10P/Tempel nuk ekziston një matje .Çdo shifër e tillë do të ishte vetëm një hamendësim.
Nëse supozojmë se përbërja e saj është e ngjashme me kometat e tjera të studiuara, atëherë:
hekuri mund të përbëjë rreth 1-5% të masës së pluhurit mineral të kometës, por duke qenë se një pjesë e madhe e kometës është akull, përqindja e hekurit në të gjithë kometën është zakonisht vetëm disa për qind ose më pak.
Pra, nuk ka një vlerë të njohur shkencore për sasinë e hekurit në kometën 10P/Tempel. Teorikisht, mund të bëjmë një llogaritje të përafërt duke përdorur diametrin e saj (rreth 11 km), dendësinë e kometave dhe një përqindje të supozuar të hekurit.
…
Të bëjmë një vlerësim teorik për kometën 10P/Tempel.
Do të përdorim këto supozime:
Diametri ≈ 11 km (rrezja = 5.5 km = 5,500 m).
Dendësia mesatare ≈ 500 kg/m³ (tipike për shumë kometa).
Hekuri përbën rreth 2% të masës totale (vlerësim i arsyeshëm, jo matje).
Kjo është afërsisht:
7 trilionë kilogramë hekur, ose 7 miliardë tonë hekur.
Kjo nuk është një vlerë e matur, por një llogaritje teorike e bazuar në madhësinë e kometës, dendësinë e supozuar dhe një përmbajtje të mundshme prej 2% hekuri. Nëse përqindja reale e hekurit do të ishte 1%, masa e hekurit do të ishte rreth 3.5 miliardë tonë dhe nëse do të ishte 5%, do të arrinte rreth 17.5 miliardë tonë.
Pra, një interval i arsyeshëm teorik është 3.5-17.5 miliardë tonë hekur, me një vlerë qendrore rreth 7 miliardë tonë.
7.
Hekuri që gjendet në kockat e njeriut nuk është një element i izoluar,ai është pjesë e një zinxhiri të pandërprerë që e lidh njeriun me Tokën…
Hekuri i Tokës, nga ana e tij, është pjesë e të njëjtit rend kozmik që përfshin Hënën, planetët, yjet dhe gjithë Universin.
Në këtë këndvështrim, çdo atom hekuri bëhet dëshmi e lidhjes së pandashme midis njeriut, natyrës dhe kozmosit, duke vazhduar zinxhirin e energjisë deri te Burimi i parë i saj : Krijuesi, Zoti.
8.
Kur një kometë afrohet pranë Tokës, ajo nuk është vetëm një trup qiellor që udhëton në hapësirë. Në këndvështrimin tim, bërthama e saj bart një fushë energjie që hyn në marrëdhënie me energjinë e Tokës. Meqenëse Universi është një tërësi ku materia dhe energjia janë të pandashme, çdo trup qiellor që i afrohet planetit tonë sjell me vete një ndikim të ri energjetik…
Kjo energji, mund të ndërveprojë me organizmin e njeriut. Kur sasia e energjisë që përthithet tejkalon ekuilibrin natyror të trupit, mund të shfaqen shqetësime fizike, ndjesi të pazakonta ose dhimbje… Njeriu, si pjesë e të njëjtit rend kozmik, nuk është i shkëputur nga lëvizjet dhe ndryshimet që ndodhin në Univers.
Prandaj, afrimi i një komete nuk duhet parë vetëm si një ngjarje astronomike. Në një plan më të thellë filozofik, ai mund të kuptohet si një takim energjish midis kozmosit dhe Tokës, një ndërveprim që prek jo vetëm materien, por edhe vetë përmasën shpirtërore të njeriut.
Kjo është një ftesë për ta parë Universin si një sistem të gjallë, ku çdo lëvizje mund të ketë jehonë në jetën dhe ndërgjegjen njerëzore.
