G. Llojdia
1.
Pranë një qiparisi të lashtë, që me qiellin flet në heshtje, shtrihet varri i një gruaje të pafatë,mbuluar me dhe të ftohtë e gjethe vjeshte…
Çdo ditë vjen një vashë e brishtë,me sy të lagur si mëngjesi me vesë.Me duar të dridhura dhe thërret nënën , nëpër erë e re.Dhe era fëshfërin nëpër qiparis,si psherëtimë e shpirtit .
…Pse rrojte edhe ca, moj nëne,
sa të na rrisje ne?
Ç’u u trete, moj nëne,
dhe mu bëre dhe?
Babai u martua, mori nuse të re…
Ç’u u trete, moj nëne,
dhe mu bëre dhe?
Ata flenë në krevate, moj nëne,
ne flemë përdhe…
Ç’u u trete, moj nëne,
dhe mu bëre dhe.
Ne kërkojmë bukë moj nëne
po njerka na rreh.
Ç’u trete moj nëne dhe u bëre dhe…
2.
E kam dëgjuar që në fëmijërinë tonë të hershme.Atëherë kur netët ishin më të gjata dhe dhimbjet më të heshtura.E dëgjoja si një jehonë të largët që vinte nga zemrat e grave.Dhe si një ninullë e përmbysur,që s’flinte, por zgjonte mall.
Më ngjet se e kam dëgjuar nga endacakë që mblidhnin shelge buzë lumit për ndërrmarrjen artistike.Sic duket shpirti i tyre i vuajtur nxirrte këngë të tilla,mirëpo ajo nuk është këngë e endacakëve dhe duke mos qenë folklorist nuk e di se kush e nxorri dhe ku këndua së pari.Por e di që më ka mbetur thellë në tenien e trurit .Mos vallë e kam dëgjuar atëherë kur kurbatkat kopanisnin rrobat në lumë?
Se di, por që e kam dëgjuar. E di që e kam dëgjuar dhe më mbeti në kujtesë.E dëgjoj ende në zërin e këngëtarëve popullorë, ku çdo varg mban peshën e një jete,ku çdo notë ngjitet si psherëtimë mbi telat e shpirtit.
Por së fundi, kur e dëgjova ta këndonte Mario Bregu.Lotët m’u derdhën si rreke mali,pa mundur t’i ndal.Dhe si të kishin pritur prej vitesh të gjenin një shteg për të dalë…
3.
Nuk besoj se ka vargje më të bukura, më të pasura në shpirt se këto që lindin nga dhimbja e thellë. Ato nuk kërkojnë vargje të zbukuruara burojnë nga thellësia e shpirtit.
Aty ku fjala dridhet dhe bëhet britmë, dhe britma bëhet këngë që prek shpirtin. Prandaj më duken kaq të fuqishme jo sepse ato vargje janë të zbukuruara, por sepse janë të vërteta. Dhe e vërteta, kur dhemb, lind vargjet më të paharrueshme. Ato janë lot që nuk mund të shuhen.Epo mund të jenë thirrje që ngrihen mbi dhe dhe fluturojnë mbi kujtime…
Kur dëgjoj vargun:
-Pse rrojte edhe ca, moj nëno, sa të na rrisje ne,ndjej si të më dridhet çdo nerv i shpirtit. Nuk është thjesht një pyetje.Është një psherëtimë që s’pret përgjigje. Ajo përmban dhimbjen e një vashe të brishtë, mallin e një zemre.Të një zemre që kërkon nënën e ikur përjetësisht.
Është një thirrje e ngritur drejt qiellit.Dhe një protestë e heshtur kundër fatit të padrejtë. Dhe një kujtesë e dhimbshme se dashuria e nënës nuk shuhet.Prandaj ato vargje për mua janë si plumbi .
Vargjet janë si hije e natës mbi një qiparis të lashtë.Vërtet të thjeshta, të heshtura, por të mbushura me një fuqi që të shpojnë shpirtin. Ato na bëjnë të ndjejmë humbjen, nevojën për ngrohtësi, dhe zbrazëtinë e një bote kur nënat ikin.Mirëpo dashuria e tyre mbetet e gjallë.Ajo është atje në çdo varg, në çdo lot, në çdo psherëtimë ,që del nga zemra e vashës.Ajo është atje tek qeparisi i lashtë, shtrirë në dheun e lagështë, dimër dhe verë.Në të ftohta ditë, në të errta netë.Dhe vasha e di që nëna nuk do ti përgjigjet kurrë.Jo se nuk do, por sepse dheu poshtë atij qeparisi të lashtë i ka zënë frymën.
Ç’ti thotë nënë-zeza,nga atje!
4.
Po marr edhe një varg.Vargu “Mu bëre dhe” është i thjeshtë në dukje, por mbart një dhimbje të pafund. Në ato tri fjalë përmblidhet gjithë tragjedia e humbjes.Është metafora e kthimit në tokë, e shuarjes së jetës, e heshtjes së përjetshme.Fjala “dhe” nuk është thjesht tokë ajo bëhet simbol i ftohtësisë, i largësisë së pakthyeshme, i një ndarjeje që nuk shërohet kurrë. Në këtë fjalë ndihet pesha e dheut mbi varr dhe zbrazëtia që lë pas ikja e nënës.E megjithatë, madhështia e këtyre vargjeve nuk qëndron në vargje të stolisura apo në figura të ndërlikuara.Ato janë të thjeshta, si vetë dhimbja. Janë të drejtpërdrejta, si një thirrje që del nga shpirti i plagosur. Dhe pikërisht kjo thjeshtësi i bën kaq të fuqishme. Sepse kur dhimbja është e vërtetë, fjala nuk ka nevojë të zbukurohet.Për mua, kjo është një nga ato këngë popullore që nuk këndohen vetëm me zë, por me shpirt. Ajo duket sikur ka lindur nga një plagë e hapur.Apo nga një histori e jetuar, nga lotë të derdhur në heshtje.Dhe ndoshta pikërisht për këtë arsye mbetet kaq prekëse, kaq e gjallë dhe kaq e paharrueshme.
…Pse rrojte edhe ca, moj nëno,
sa të na rrisje ne?
Ç’u u trete, moj nëne,
dhe mu bëre dhe….
Ca shënime të shkruara natën…Nga libri : në botim:Ditët e mia”:
