Gezim Llojdia
1.
Fatos Arapi është një nga poetët më të shquar të letërsisë shqipe, zëri i një brezi që dinte të kthente dhimbjen në art dhe historinë në poezi.
Poezia “Drashovicë”, përfshirë në vëllimin “Shtigje poetike” (1962), është një ndër krijimet më të fuqishme të tij. Ajo i kushtohet betejës së përgjakshme të vitit 1944, në hyrje të Labërisë një vend ku toka e gurit u bë dëshmi e qëndresës dhe gjaku u shndërrua në këngë.Kjo poezi është një ndër krijimet më përfaqësuese të poetit, ku ndërthuren historia, ndjenja kombëtare dhe gjuha e figurshme.
2.
Në këtë poezi, Arapi ndërthur realitetin historik me forcën e fjalës poetike, duke e kthyer ngjarjen e Drashovicës në një simbol të pavdekshëm të heroizmit shqiptar.
Në fillim të poezisë, poeti na zhyt në atmosferën e natës që paraprin betejën.
“Nata shkon kaluar mbi kurriz të maleve,nata partizane, nata e ngarkuar me klithmë t’alarmeve…”
Këtu nata nuk është vetëm sfond, por një qenie e gjallë që bart frymën e pritjes, ankthin e përleshjes dhe shpresën e fitores. Nëpër terr, autori sheh si lëvizin siluetat e partizanëve, të heshtur e të vendosur, ndërsa qielli përdridhet mbi malet që mbartin plagët e betejës.Më tej, poeti sjell përplasjen e trupave gjermane me çetat shqiptare, në një tablo ku gjuha poetike përzien zjarrin me gjakun:
“Nëpër trup të saj, kollonat gjermane kacavirren, ngjiten,
skuadrat partizane i presin si thikë.”
Parantezë…E panjohur për shumicën e njerëzve. Dhe nga rastësia nuk vjen gjithashtu, universi është në mes të një beteje të hollë të përmasave epike. Pjesa më e madhe e kësaj beteje po luftohet në dimensionin shpirtëror midis forcave të së mirës dhe të keqes. Po japim një fakt që ka dalë nga studimi shpirtëror për luftërat botërore botuar në vitin 2006. Në luftën e dytë botërore, magjistarët kryesisht nga rajoni i 3 -të i ferrit , morën pjesë në orkestrimin e Luftës së Dytë Botërore. Hitleri për shembull, gjatë qëndrimit të tij në pushtet u pushtua nga një magjistar nga rajoni i 5 -të Ferrit. Kjo ishte gjithashtu arsyeja për ngritjen e tij dramatike në pushtet. Gjatë gjithë mbretërimit të tij magjistari u shfaq plotësisht.Në vitin 1945 (numri 5)pra u rrëzuan forcat e keqe,Hitleri u helmua në bunkerin e tij…
Këto kolona u thyen edhe në Drashovicën e Vlorës në një nga betejat historike.
Përshkrimi i kollonave naziste ka një bazë reale.Po të shikojmë më poshtë, autori thotë:
Me gjak të lirive ,duart kanë ngjyer …
Është i qartë kuptimi i këtyre vargjeve të F.Arapit. Nazistët të frymëzuar nga djalli pushtuan shumë vende ,shkelën dhe copëtuan mjaftë sorvanitete si dhe vranë, masakruan miliona njerëz të pafajshëm.Në përshkrimin e kësaj poezia të bukur të bie në sy fakti se autori sjell çdo detaj të kësaj beteje luftarake. P.sh:” Tre pushkë-një bombë”, tregonte sinjalin për tu ngritur çetat territoriale të fshatrave .
Pas shumë përshkrimeve për kohë sulmin dhe natën tinëzare ,që u ça nga fishekët pjesa më e bukur e kësaj poezie mbetet,
Drashovica përfytyrohet si një trup i gjallë, një nënë e plagosur që ndien mbi shtatin e saj rëndesën e çizmeve armike dhe britmat e bijve të saj që e mbrojnë me gjak.
3.
Ushtarët e Rajhut, me helmetat e rënda dhe fytyrat e ngurta, janë përshkruar si simbole të së keqes që zbriti mbi botë. Poeti i sheh ata si “të frymëzuar nga djalli”, që vendosën nën çizme Evropën e tkurrur dhe nën flakë pafajësinë e njerëzimit.Por, përballë kësaj errësire, ngrihet Drashovica si një dritë e ndezur, si një zemër që rreh për liri.F. Arapi e shndërron betejën në një luftë shpirtërore, ku përplasen forcat e dritës dhe të errësirës, të së mirës dhe të së keqes.Poezia kulmon me vargjet që kanë hyrë në kujtesën e lexuesit:
“Eh moj Drashovicë,
trup më trup përleshën,
jo lebër e fricë,
kryqëzat e thyer,
dhe yjet e kuq
fytas janë mbërthyer…”
Në këta vargje ndjehet ritmi i plumbave, zhurma e shpirtit që nuk dorëzohet.
“Kryqëzat e thyer” përfaqësojnë pushtimin dhe vdekjen, ndërsa “yjet e kuq” janë simboli i shpresës, i gjakut që u derdh për të rilindur drita.Në çdo fjalë, poeti derdh emocion dhe krenari. Ai e sheh luftën jo si akt urrejtjeje, por si sakrificë për jetën, për lirinë, për atdheun që s’u përkul kurrë.
4
Beteja e Drashovicës, që përkujtohet çdo shtator, është një kujtesë e përjetshme për Labërinë dhe për gjithë Shqipërinë. Në kryqëzimin e gurëve, aty ku lumi i Shushices flet me zë të thellë, qëndron sot monumenti “Drashovicë 1920 Drashovicë 1943”, si një testament i dy brezave që luftuan për të njëjtin ideal lirinë.Me këtë poezi, Fatos Arapi nuk ka rrëfyer thjesht një ngjarje historike, por ka ngritur një epikë shpirtërore ku fjala bëhet flamur dhe vargu bëhet kujtesë.
“Drashovica” është kënga e përjetshme e qëndresës shqiptare, një poezi që e bën lexuesin të ndiejë aromën e barutit, zërin e gjakut dhe krenarinë e një populli që di të ringjallet mbi çdo plagë.Nëpërmjet vargjeve të saj, edhe ai që s’e ka parë kurrë Drashovicën, e njeh atë sepse e ndien në zemër, aty ku fjala e Fatos Arapit mbetet gjallë si vetë kujtesa e kombit.
Me këtë poezi, Fatos Arapi solli në letërsinë shqipe një vepër me vlera të mëdha artistike e historike. Ai e bëri Drashovicën jo vetëm një vend real të luftës, por edhe një simbol poetik të qëndresës, që e njohin edhe ata që s’e kanë parë kurrë atë vend, vetëm përmes vargjeve të tij.
