Nga Agim Lika-Poet, historian dhe studiues
Çesk Mati Lukani u lind më 3 dhjetor 1968, në Ashtë, të njësisë administrative Bushat, në Shkodër. Fëmijërinë dhe vitet e para të shkollimit i kaloi në vendlindje, ku përfundoi arsimin fillor dhe tetëvjeçar.
ORIGJINA E FAMILJES SË ÇESK LUKANIT
Nga Oroshi i Mirditës drejt Shkodrës – një rrugëtim dyqindvjeçar. Historia e familjes së Çesk Lukanit është pjesë e atyre rrugëtimeve familjare që, ndër breza, kanë lidhur krahinat
shqiptare dhe kanë krijuar ura të qëndrueshme midis origjinës, vendbanimit të ri dhe identitetit të trashëguar.
Rreth dyqind vjet më parë, të parët e familjes Lukani, në kërkim të kushteve më të mira të jetesës, u larguan nga Oroshi i Mirditës. Fillimisht ata u vendosën në fshatin Sheldi, por qëndrimi i tyre aty nuk zgjati shumë. Me kalimin e kohës, duke kërkuar një vend më të përshtatshëm për të ndërtuar jetën dhe të ardhmen e familjes, ata iu afruan qytetit të Shkodrës dhe u vendosën në fshatin Ashtë.
Sipas kujtesës së trashëguar familjare, vendosja në Ashtë lidhet me kohën kur autoriteti vendor i atëhershëm ua shiti tokën familjeve që do ta popullonin dhe do ta bënin atë të banueshme. Ndër familjet e para që u vendosën aty përmenden fisi i Gjeçëve dhe, pas tyre, familja
Lukani.
Afërsia midis këtyre dy familjeve nuk mbeti vetëm në marrëdhëniet e fqinjësisë. Ato krijuan lidhje të forta miqësore e familjare përmes martesave, duke forcuar bashkëjetesën dhe solidaritetin ndërmjet tyre. Në kujtesën familjare të Gjeçëve të Ashtës, Lukanët njihen edhe si dajat e tyre, dëshmi e një lidhjeje të hershme farefisnore që ka kaluar nga një brez te tjetri.
Më vonë, në Ashtë u vendosën edhe familje të tjera. Fshati u zgjerua dhe marrëdhëniet ndërmjet banorëve u forcuan përmes miqësive, krushqive dhe ndihmës së ndërsjellë. Këto lidhje kishin jo vetëm rëndësi shoqërore e familjare, por edhe një funksion të rëndësishëm në ruajtjen e bashkësisë dhe përballimin e kohëve të vështira, veçanërisht gjatë periudhave të pushtimeve osmane, italiane dhe gjermane.
Ashta, një fshat me traditë të krishterë, ruajti ndër breza një kohezion të fortë shoqëror. Lidhjet familjare dhe farefisnore, solidariteti dhe ndjenja e përkatësisë ndaj bashkësisë shërbyen si një mburojë për ruajtjen e identitetit, traditave dhe mënyrës së jetesës.
Edhe brezat pasardhës të familjes Lukani vazhduan përpjekjet për përmirësimin e kushteve të jetesës. Gjyshi i Çesk Lukanit dhe vëllezërit e tij kërkuan t’i afroheshin më shumë qytetit të Shkodrës, duke ndjekur atë prirje të natyrshme të familjes për të kërkuar mundësi të reja, pa shkëputur lidhjet me rrënjët dhe traditën.
Një ngjarje e rëndë do të linte gjurmë të thella në historinë e familjes. Në qershor të vitit 1973, pas përfundimit të një stërvitjeje ushtarake, gjatë lëvizjes në kolonë marshimi me automjete, babai
i Çesk Lukanit, së bashku me tre kushërinj të tij, humbi jetën në një aksident gjatë kryerjes së detyrës. Ishte një goditje e rëndë për familjen, por njëkohësisht edhe një moment që solli solidaritet dhe mbështetje, duke i krijuar familjes mundësinë për të ndryshuar vendbanimin dhe për t’u afruar më pranë Shkodrës.
Kjo histori familjare ka ndikuar natyrshëm edhe në formimin e identitetit të Çesk Lukanit. Ai e ndien veten të lidhur me Mirditën, prej nga burojnë rrënjët e të parëve të tij, por njëkohësisht edhe me Shkodrën, ku familja Lukani ka jetuar prej rreth dy shekujsh dhe ku brezat e saj kanë ndërtuar jetën, marrëdhëniet dhe historinë e tyre.
Në këtë kuptim, identiteti i Çesk Lukanit mbart një ndërthurje të natyrshme krahinore dhe shpirtërore: mirditor nga origjina dhe shkodran nga historia dyqindvjeçare e familjes së tij.
Sot, Çesk Lukani banon në qytetin e Shkodrës. Jeta dhe formimi i tij mbeten të lidhura ngushtë me traditën familjare, me kujtimin e të atit dhe me jetën nën uniformë.
Për të, uniforma nuk përfaqëson vetëm një profesion apo një etapë të jetës, por një vazhdimësi të trashëgimisë së sakrificës, përgjegjësisë dhe shërbimit.
Historia e familjes Lukani është kështu një udhëtim nga Oroshi i Mirditës drejt Ashtës dhe Shkodrës; një rrugëtim që përfshin rreth dyqind vjet histori familjare, shpërngulje, punë, miqësi, krushqi, sakrifica dhe përpjekje për një jetë më të mirë. Është historia e një familjeje që, duke ndryshuar vendbanimin,
nuk i humbi rrënjët, por i shndërroi ato në kujtesë dhe identitet.
Nga Oroshi mori rrënjët, në Ashtë ndërtoi trungun, ndërsa në Shkodër vazhdoi degëzimin e jetës së saj familjare.
Në vitin 1983 nisi një etapë të rëndësishme të jetës së tij, duke u bërë pjesë e Shkollës së Mesme Ushtarake “Skënderbej”, të cilën e përfundoi në vitin 1987. Më pas vijoi studimet e larta ushtarake dhe, në qershor të vitit 1991, u titullua oficer.
Karriera e tij në Forcat e Armatosura u shtri në një periudhë të gjatë shërbimi, gjatë së cilës kreu detyra të ndryshme me përgjegjësi dhe përkushtim. Pas 22 vitesh pune, sipas legjislacionit të kohës, u lirua nga shërbimi aktiv me gradën major. Për rezultatet dhe përkushtimin në detyrë është vlerësuar e dekoruar disa herë.
Krahas formimit ushtarak, Çesk Lukani iu kushtua edhe arsimimit në fushën juridike. Në vitin 2001 përfundoi studimet për jurist në Universitetin “Luigj Gurakuqi” në Shkodër, duke pasuruar profilin e tij profesional dhe intelektual.
Por brenda ushtarakut të disiplinuar jetonte prej kohësh edhe poeti.
Dashuria për poezinë i ka fillesat që në vitet e Shkollës së Mesme Ushtarake “Skënderbej”, ku ishte pjesë e veprimtarive dhe grupeve letrare të shkollës. Që atëherë, fjala poetike u bë për të një mënyrë e veçantë për të shprehur ndjenjat, kujtimet, mallin, dashurinë dhe përjetimet njerëzore.
Pas largimit nga shërbimi aktiv ushtarak, ai vazhdoi jetën profesionale, duke punuar prej vitesh pranë kompanisë shtetërore “Illyrian
Guard”. Megjithatë, letërsia mbeti një pjesë e pandashme e jetës së tij.
Çesk Lukani shkruan poezi dhe prozë. Prania e tij aktive në rrjetet sociale e ka afruar me një rreth të gjerë lexuesish, të cilët ndjekin krijimtarinë e tij dhe komunikojnë me botën emocionale që përcjell përmes vargut.
Ai pati guximin krijues jo vetëm të shkruante, por edhe ta mblidhte krijimtarinë e tij në libra. Dy vëllimet poetike “Lutje Hënës” dhe “Me zemër shkrova” përfaqësojnë një dëshmi të rrugëtimit të tij poetik dhe të marrëdhënies së sinqertë që ka ndërtuar me lexuesin.
Poezitë e tij kanë gjetur hapësirë në portale, antologji dhe organe të ndryshme letrare. Krijimtaria e tij ka tërhequr një numër gjithnjë e më të madh lexuesish, jo vetëm në Shkodër, por edhe më gjerë.
VENDLINDJA – BURIMI I PASHtershëm I FRYMËZIMIT
Një nga shtyllat kryesore të poezisë së Çesk Lukanit është vendlindja.
Në vargjet e tij ajo nuk shfaqet thjesht si një hapësirë gjeografike, por si një univers shpirtëror. Është vendi i kujtimeve, i njerëzve të dashur, i fëmijërisë dhe i rrënjëve. Malli për të ndërthuret me nostalgjinë, dhimbjen dhe krenarinë.
Pikërisht këtu qëndron një nga tiparet më të dallueshme të krijimtarisë së tij: sinqeriteti emocional.
Çesk Lukani nuk kërkon ta largojë poezinë nga jeta. Përkundrazi, ai e afron atë me njeriun e zakonshëm, me kujtesën, familjen, dashurinë dhe mallin. Vargu i tij lind nga përjetimi dhe kërkon të mbërrijë drejtpërdrejt te zemra e lexuesit.
Vendlindja për të është një lloj muze. Aty kthehet kujtesa, aty zgjohet malli dhe aty poeti kërkon e gjen muzën e tij. Në këtë kuptim, poezia e tij është edhe një formë rikthimi: një udhëtim i vazhdueshëm drejt rrënjëve.
USHTARAKU DHE POETI – DY BOTË QË PLOTËSOJNË NJËRA-TJETRËN
Në personalitetin e Çesk Lukanit bashkëjetojnë dy botë që, në pamje të parë, mund të duken të ndryshme: disiplina e ushtarakut dhe ndjeshmëria e poetit.
Por pikërisht kjo ndërthurje e bën profilin e tij njerëzor dhe krijues më interesant. Uniforma i mësoi përgjegjësinë, qëndrueshmërinë dhe përkushtimin; poezia i dha hapësirën për të shprehur botën e brendshme.
Njëra i dha disiplinën e jetës, tjetra lirinë e shpirtit.
Sot, Çesk Lukani paraqitet si një autor që ka krijuar identitetin e vet poetik. Ai nuk është më një emër i panjohur për lexuesin. Me vargun e tij të drejtpërdrejtë, emocional dhe të lidhur fort me jetën, ka ndërtuar një urë komunikimi me ata që gjejnë në poezinë e tij diçka nga vetja.
Edhe jeta familjare përbën një pjesë të rëndësishme të botës së tij. Ai është i martuar dhe baba i dy vajzave dhe një djali. Vajzat kanë krijuar familjet e tyre dhe jetojnë jashtë vendit, ndërsa djali është pjesë e strukturave të Forcave të Armatosura, duke vijuar në një mënyrë të bukur traditën profesionale të të atit.
Kështu, jeta e Çesk Lukanit shtrihet ndërmjet disa dimensioneve: ushtarakut, juristit, familjarit dhe poetit. Por në themel të të gjitha këtyre qëndron njeriu i lidhur fort me rrënjët, me kujtesën dhe me vendlindjen.
Sepse për Çesk Lukanin poezia duket se nuk është thjesht një mënyrë për të shkruar.
Është një mënyrë për të kujtuar.Një mënyrë për të dashur.Një mënyrë për t’u kthyer gjithmonë atje ku fillon shpirti: te vendlindja.
