Vitori Omeri Muci
Fragmente nga romani “ Të pathënat”, pjesë nga ditari i Erës.
Rrëfimi vazhdonte;
“Përtej asaj që duket”
Prej kohësh kam filluar të shoh përtej të dukshmes së zakonshme.
Nuk e di saktësisht kur ndodhi kjo. Ndoshta nuk pati një çast të vetëm. Ndoshta ishte një proces i ngadaltë, siç çahet një mur jo nga një goditje e vetme, por nga lagështira që depërton në të për vite me radhë, derisa një mëngjes kupton se ajo që dukej e fortë ka qenë gjithmonë e brishtë.
Për vite kam lexuar, kërkuar, e medituar mbi njerëzit dhe mbi veten, mbi jetën dhe vdekjen, mbi atë që dimë dhe atë që vetëm e ndiejmë. Kam lexuar më të mirët jo për të gjetur përgjigje, por për të mësuar si bëhen pyetjet që nuk kanë ngut të marrin përgjigje.
Kam pasur gjithmonë një natyrë kurioze. Ndoshta edhe supersticioze. Por jo në kuptimin e thjeshtë të fjalës. Nuk kam besuar lehtë te shenjat; kam pasur nevojë t’i vëzhgoj gjatë, t’i dyshoj, t’i kundërshtoj, përpara se t’u lejoj të hyjnë në mendjen time.
Dhe, megjithatë, ka pasur gjëra që nuk kam ditur t’i shpjegoj.
Përjetimet e thella të jetës më kanë mësuar se njeriu mund të jetojë njëkohësisht në dy botë: në atë që i jepet dhe në atë që i mungon.
Shpesh në jetën time mungesa e dashurisë dhe e përkujdesjes nga ata që duhej të ishin më pranë, bashkëjetonin çuditërisht me vlerësimin, adhurimin dhe promovimin që më vinte nga jashtë. Sikur jeta të kishte vendosur të më jepte me njërën dorë atë që ma merrte me tjetrën.
Dhe kështu, hap pas hapi, sfidat e forta u bënë pjesë e ekzistencës sime. Disa herë deri në kufirin ku njeriu nuk pyet më: Pse po më ndodh kjo?, por: A ekzistoj vërtet për dikë, apo vetëm për veten time?
Ndoshta pikërisht aty filloi të ndryshojë shikimi im.
Ndoshta njeriu, kur për një kohë të gjatë nuk gjen përgjigje në botën e jashtme, fillon të dëgjojë gjuhën e një bote tjetër.
Jungu do ta kishte quajtur një pjesë të kësaj udhëtim drejt së pandërgjegjshmes, drejt atyre dhomave të brendshme ku jetojnë fytyra që nuk i kemi njohur kurrë dhe, megjithatë, na duken çuditërisht të njohura. Rilke ndoshta do të më kujtonte se disa pyetje duhen jetuar, jo zgjidhur. Ndërsa Pessoa do të më bënte të dyshoja edhe tek ajo që quaj unë, sepse sa e sigurt jam se ajo që ndiej më përket vetëm mua?
Ndoshta këtu fillon enigma.
Sepse tani, kur kthehem pas, arrij të shoh se shumë prej arsyeve që më kanë lënduar nuk vareshin prej meje. Ishin pjesë e rrethanave, e njerëzve, e kohës, e asaj pjese të jetës që nuk na pyet nëse jemi gati për të.
Por atëherë nuk e dija.
Dhe, duke mos e ditur, më duhej të bashkëjetoja me të.
Ndoshta kjo është një nga tragjeditë e heshtura të njeriut: të vuajë për diçka që nuk e ka shkaktuar dhe, megjithatë, ta mbajë brenda vetes sikur të ishte faji i tij.
Prandaj kam kërkuar gjithmonë horizonte të tjera.
Nivele të tjera të kuptimit.
Diçka që dukej sikur më përkiste dhe së cilës, njëkohësisht, i përkisja.
Dhe tani po ndodh diçka që nuk di ta emërtoj.
Janë disa njerëz.
Katër, për të qenë e saktë.
Katër prani që më janë dukur tepër të afërta, në një mënyrë që nuk mund ta shpjegoj me historinë reale që kam me ta.
Është sikur t’i kem njohur diku tjetër.
Jo më parë në këtë jetë, domosdoshmërisht.
Ndoshta diku tjetër në kohë.
Ose ndoshta brenda meje.
Këtu fillon dilema ime.
Sepse çfarë ndodh kur një ndjenjë është më e madhe se arsyeja që ke për ta ndier?
Njëra prej tyre është vajza e një të njohuri tim, një njeri me të cilin nuk do të doja të kisha asnjë lidhje. Dhe pikërisht këtu absurdi bëhet pothuaj i padurueshëm.
Ajo më zgjon një ndjesi dashurie që nuk i ngjan dashurisë së zakonshme.
Nuk e di nëse është dashuri për një njeri të caktuar apo njohja e një lidhjeje që mendja ime nuk di ta përkthejë.
Kur e kujtoj, shpërthej në lot.
Dridhem.
Nuk është një emocion i zakonshëm. Është më tepër si një dhimbje e vjetër që papritur ka gjetur fytyrën e saj.
Dhe ndonjëherë më vjen një mendim i pamundur: sikur ajo të ishte dikush që e kam humbur dikur.
Një fëmijë.
Një bijë.
Një njeri i dashur që nuk e kam pasur kurrë këtu, por që shpirti im, për ndonjë arsye të panjohur, sillet sikur e njeh.
Pastaj dyshoj te vetja.
Sepse si mund t’ia thuash këtë dikujt?
Si mund t’i afrohesh një njeriu dhe t’i thuash: Nuk e di pse, por kur të shoh, më duket sikur po takoj dikë që e kam humbur në një kohë që nuk e mbaj mend.
Do të dukej e marrë.
E të paktën, joserioze.
Dhe ndoshta do të ishte.
Por a bëhet një ndjenjë më pak e vërtetë vetëm sepse nuk mund ta shpjegojmë?
Kjo është pyetja që më ndjek.
A duhet bërë diçka me këtë ndjesi?
Nëse një lidhje e tillë është thjesht një projeksion i mendjes, atëherë ndoshta duhet ta lë të kalojë.
Por nëse është një derë?
Nëse jeta ndonjëherë na dërgon njerëz që nuk kanë ardhur për të qëndruar, por për të na treguar diçka?
Po sikur disa takime të mos jenë bërë për t’u jetuar, por për t’u kuptuar?
Ndoshta jo çdo derë duhet hapur.
Ndoshta disa dyer shfaqen vetëm për të na kujtuar se ekzistojnë.
Dhe ndoshta mençuria nuk është t’i hapësh të gjitha, por të dish cilat duhet t’i lësh të mbyllura pa mohuar atë që ke ndier përtej tyre.
Sepse ka edhe një tjetër.
Një dashuri.
Aty gjithçka bëhet më e ndërlikuar.
Ka mirëkuptim, tërheqje, një afërsi që nuk futet dot në fjalorin e zakonshëm të marrëdhënieve. Është një lidhje që duket sikur kalon përtej mendjes dhe prek diçka më të thellë.
Edhe trupin.
Sepse shpirti nuk është gjithmonë i ndarë nga mishi, sado shumë të përpiqemi ta besojmë këtë.
Por ka raste kur njeriu duhet të ketë forcën të mos e ndjekë atë që dëshiron.
Jo sepse dëshira është e rreme.
Pikërisht sepse është e vërtetë.
Sepse ndonjëherë një ndjenjë mund të jetë e pastër dhe, megjithatë, të mos jetë e lejueshme për t’u kthyer në veprim. Ka pozicione, lidhje, përgjegjësi, jetë të tjera të ndërthurura me tonën. Një hap i vetëm mund të rrëzojë shumëçka.
Atëherë çfarë bën njeriu me një dashuri që nuk mund ta jetojë?
E mohon?
E varros?
E quan gabim?
Apo e pranon si një pjesë të vetes dhe mëson të jetojë me të pa e shkatërruar botën përreth?
Ndoshta dashuria nuk matet gjithmonë me atë që marrim prej saj.
Ndonjëherë matet me atë që jemi në gjendje të mos bëjmë për shkak të saj.
Edhe dy të tjerë kanë hyrë në këtë hartë të çuditshme të ndjenjave të mia.
Janë burra, por aty ka shumë më pak tërheqje trupore. Është diçka tjetër. Një afërsi familjare, pothuaj e lashtë. Sikur të ishin njerëz të dashur që i kam humbur diku dhe tani, pa e ditur pse, i njoh përsëri.
Edhe këto lidhje duken të pamundura.
Edhe këto nuk mund të zhvillohen lehtë.
Dhe përsëri pyetja kthehet:
Pse pikërisht tani?
Pse këta njerëz?
Pse në këtë formë?
Pse në një kohë kur shumë prej dyerve që mund të hapeshin janë të rrethuara nga të tjera dyer që nuk mund të preken?
Ndoshta është vetëm mungesa.
Mungesa e dashurisë së marrë në kohën kur duhej marrë.
Ndoshta një njeri që ka jetuar gjatë me boshllëqe fillon t’i plotësojë ato pa e kuptuar. Krijon ura mbi humnera. Vendos fytyra mbi mungesa. I jep një emër asaj që ka kërkuar për vite.
Psikologjia do ta quante ndoshta projeksion.
Mendja, e uritur për lidhje, gjen një objekt ku të vendosë gjithçka që ka mbetur pa u dashur.
Por a është kaq e thjeshtë?
A mund të jetë gjithçka vetëm projeksion?
Dhe nëse po, pse disa ndjesi janë kaq të sakta në trup?
Pse disa njerëz na trazojnë përpara se të kemi ndonjë arsye për t’u trazuar?
Pse disa fytyra na duken të njohura përpara se të kemi ndërtuar ndonjë kujtim me to?
Bergsoni e pa kohën jo vetëm si një vijë ku çastet radhiten njëri pas tjetrit, por si diçka që përjetohet, zgjatet dhe ruhet në vetëdije. Ndoshta kujtesa nuk është gjithmonë arkiv. Ndoshta është një det ku disa gjëra të humbura vazhdojnë të lëvizin nën sipërfaqe.
Dhe ndoshta, kur takojmë dikë, nuk njohim gjithmonë personin.
Ndonjëherë njohim atë që zgjon tek ne.
Kjo më tremb më shumë se çdo teori tjetër.
Sepse mund të jetë që ata katër njerëz nuk janë katër përgjigje.
Mund të jenë katër pasqyra.
Secili prej tyre mund të ketë ardhur të prekë një dhomë tjetër të mbyllur brenda meje.
Njëri fëmijërinë e humbur.
Tjetri dashurinë e pamundur.
Dy të tjerët familjen e munguar.
Dhe atëherë ndoshta nuk jam duke kërkuar ata.
Ndoshta jam duke kërkuar pjesët e mia që kanë mbetur pa u gjetur.
Por ekziston edhe një mundësi tjetër.
Ajo më e rrezikshmja.
Po sikur bota të mos jetë aq e mbyllur sa mendojmë?
Po sikur mes njerëzve të ekzistojnë lidhje që nuk maten me kohë, gjak, miqësi apo histori të përbashkët?
Po sikur ajo që quajmë rastësi të jetë vetëm emri që i japim një lidhjeje për të cilën nuk kemi ende gjuhë?
Nuk dua të besoj verbërisht.
Por as nuk dua të mohoj atë që ndiej vetëm sepse nuk mund ta provoj.
Kam mësuar se mohimi mund të jetë po aq i rrezikshëm sa besimi i verbër.
Dhe ndoshta e vërteta nuk qëndron as në njërën anë, as në tjetrën.
Ndoshta ajo qëndron diku në mes.
Në atë hapësirën e hollë ku psikologjia takon misterin, ku kujtesa ngatërrohet me imagjinatën, ku një ndjenjë mund të jetë njëkohësisht plagë dhe intuitë.
Kafka do ta njihte këtë hapësirë.
Atë ndjesinë se ekziston një derë përtej së cilës ndodhet një përgjigje, por askush nuk të ka treguar nëse je i lejuar të hysh.
Unë kam qëndruar gjatë përpara këtyre dyerve.
Ndoshta gjithë jetën.
Dhe tani nuk dua t’i mbyll me forcë.
Por as nuk dua t’i hap pa e ditur çfarë mund të liroj prej tyre.
