Gjumë i dhënë hua…
Në jastëkun ku vë kokën unë,
guxon të ulet veç një buf
të butën, po e preke shumë,
kthehet në çast në gur shtuf.
Unë s’i marr leje kujt ku fle,
nuk vë as zile për t’u zgjuar;
në këtë qytet, shurdh e pa zë,
veç kukuvajkën kam dëgjuar.
Askush s’denjoi të më pyesë
pse zgjuar rri, kur bota fle
pse gjumin tim ua jap shpesh hua,
dhe loti im më rrjedh rrëke.
Me ëndrrën zgjuar flas çdo natë,
jo për gëzime e as për vaj
tek rrimë së bashku në një shtrat,
dëgjojmë një kukuvajkë të qajë….
Migel Flor
Analizë Letrare nga Timo Mërkuri
Për këtë poezi të Migel Flor mund të thuash vetëm se ajo përjetohet. Vargjet e saj të mbeten në kujtesë për një kohë të gjatë. Poetja nuk rrëfen një histori në kuptimin e zakonshëm. Ajo të fton të hysh në një natë ku heshtja rrëndon, ku mendimi endet pa gjetur prehje dhe ku vetmia nuk është mungesë njerëzish, por një gjendje e brendshme.
Titulli është ndër ata që e hapin poezinë edhe para se të lexosh vargun e parë. “Gjumë i dhënë hua” duket si një pamundësi, por pikërisht aty fillon poezia. Gjumi nuk jepet hua. Mund të japësh kohën, qetësinë, durimin, madje edhe një pjesë të jetës. Kështu “gjumi” bëhet metafora e atij flijimi të heshtur që nuk kërkon as falënderim, as dëshmitar. Duke e lexuar poezinë, të krijohet përshtypja se ka njerëz që e mbajnë zgjuar natën e tyre, vetëm që dikush tjetër të mund të flejë më i qetë.
“Në jastëkun ku vë kokën unë, / guxon të ulet veç një buf…”
Ky imazh të ndal menjëherë. Jastëku nuk është më vendi i pushimit; ai bëhet vendi ku mblidhen mendimet që nuk gjejnë qetësi. Bufi nuk sjell ogur. Ai sjell praninë e një vetmie që ka mësuar të bashkëjetojë me natën. Ndoshta për këtë arsye figura të duket kaq e natyrshme: nuk është ndërtuar për të habitur, por për të thënë diçka që nuk mund të thuhej ndryshe.
“të butën, po e preke shumë, / kthehet në çast në gur shtuf.”
Ky është, sipas meje, një nga vargjet më të arrira të poezisë. Nuk flet vetëm për butësinë; flet për kufirin e saj. Edhe ajo lodhet. Edhe ajo ngurtësohet. Sa më shumë e mendon këtë figurë, aq më pak të duket metaforë dhe aq më shumë të ngjan me një përvojë njerëzore. Ka njerëz që nuk e humbasin ndjeshmërinë; thjesht mësojnë ta fshehin.
Edhe qyteti ka një rol të pazëvendësueshëm.
“në këtë qytet, shurdh e pa zë…”
Në leximin tim, pesha nuk bie mbi fjalën “qytet”, por mbi fjalën “shurdh”. Është sikur poetja kërkon të thotë se tragjedia nuk fillon kur njerëzit heshtin, por kur pushojnë së dëgjuari njëri-tjetrin. Kukuvajka nuk e prish heshtjen; ajo e bën të dëgjueshme. Vaji i saj duket se vjen nga larg, por përfundon brenda njeriut.
Kur poezia arrin te vargjet:
“Askush s’denjoi të më pyesë / pse zgjuar rri, kur bota fle…”
ndryshon edhe toni i leximit. Nuk është më vetëm vetmi; është mungesa e një vështrimi, e një pyetjeje, e një kujdesi. Pikërisht kjo e bën dhembjen më të thellë. Loti që rrjedh “rrëke” nuk kërkon keqardhje. Ai dëshmon se zemra ende nuk ka pranuar të bëhet gur.
Mbyllja mbetet pezull, si një natë që nuk nxitohet të mbarojë.
“Me ëndrrën zgjuar flas çdo natë… / tek rrimë së bashku në një shtrat, / dëgjojmë një kukuvajkë të qajë…”
Ëndrra nuk vjen si shpërblim i gjumit, por si shoqëruesja e pagjumësisë. Kukuvajka nuk është më vetëm një shpend; ajo është zëri i asaj që nuk arrijmë ta themi. Pikërisht në këtë çast poezia largohet nga përvoja vetjake dhe prek një ndjenjë që e njohim të gjithë, edhe kur nuk dimë ta emërtojmë.
Migel Flor ndërton një poezi që i afrohet poetikës moderne me frymë simboliste dhe ekzistenciale, por pa u bërë e errët apo e mbyllur në vetvete. Simbolet nuk janë stoli poetike; ato mbajnë kuptimin. Bufi, guri shtuf, qyteti, gjumi dhe kukuvajka lidhen natyrshëm me njëri-tjetrin dhe krijojnë një botë ku dhimbja nuk shndërrohet në britmë, por në vetëdije.
Ndoshta ky është sekreti i kësaj poezie. Ajo nuk përpiqet të na bindë për asgjë. Vetëm na lë përballë disa vargjeve që vazhdojnë të kumbojnë edhe pasi leximi ka marrë fund. Mjafton të rikthehesh te fjalët “pse gjumin tim ua jap shpesh hua” ose te zëri i largët i kukuvajkës në vargjet e fundit, për të kuptuar se poezia nuk kërkon të shpjegojë dhimbjen. Ajo e bën atë të dëgjueshme. Dhe kjo është një nga arritjet më të vështira të artit poetik.
