KTHIMI TEK RRËNJËT
Ka vende që nuk i harron kurrë. Mund të kalojnë vite, të ndryshojnë rrugët e jetës, të largohesh larg vendlindjes, por një copëz dheu mbetet gjithmonë brenda teje. Ajo të thërret në heshtje, të pret dhe, kur kthehesh, të hap portën e kujtimeve.
Kështu ishte kjo ditë për ne.
U kthyem në vendlindje, në atë vend ku dikur nisi jeta ime, aty ku linda, u rrita dhe hodha hapat e parë drejt botës. Përpara nesh qëndronte kulla e vjetër, dikur shtëpia jonë, streha e fëmijërisë dhe dëshmitare e historisë së familjes. Sot, ajo qëndron e rrënuar, e lodhur nga koha dhe e braktisur nga kujdesi njerëzor.
E pashë gjatë dhe m’u duk sikur gurët e saj po më flisnin.
Aty dikur kishte jetë. Kishte zëra njerëzish, hapa fëmijësh, gëzim, punë, sofrën familjare dhe ëndrra. Aty u rritën breza. Aty unë mësova të njoh botën, njerëzit dhe dashurinë për vendin tim.
Sot, muret janë çarë, çatia është zhdukur dhe natyra po e mbulon ngadalë atë që dikur ishte shtëpia jonë.
Trishtimi ishte i madh.
Jo vetëm sepse po shihja rrënimin e një banese të vjetër, por sepse në sytë e mi po rrënohej një pjesë e kujtesës sonë. Do të doja që kjo kullë të ishte ruajtur, të ishte trajtuar si një dëshmi e historisë dhe e trashëgimisë së vendit. Një shtëpi e tillë nuk është vetëm gur e mur; ajo është kujtesë, është histori familjare dhe pjesë e identitetit të një vendi.
Por kjo ditë kishte edhe një tjetër emocion të madh.
Vajza ime e dytë, Florina, u kthye në vendlindje pas 24 vitesh emigracion. Bashkë me bashkëshortin e saj, Hekuranin, ajo erdhi të shkelte përsëri në tokën ku kishin mbetur kujtimet e saj. Ishte me ne edhe Ina, bashkëshortja e djalit tim të madh, Mentorit.
Ishte një kthim që nuk mund të bëhej pa emocione.
Në sytë e Florinës dukej malli i grumbulluar gjatë gjithë atyre viteve. Malli për vendin, për rrugët e dikurshme, për njerëzit, për kujtimet… por mbi të gjitha për ata që nuk ishin më.
Pas kullës së rrënuar, rruga jonë vazhdoi drejt varrezave.
Aty prehen babai im, gjyshi dhe njerëzit tanë të afërt. Aty heshtja është ndryshe. Nuk është boshllëk. Është një heshtje që flet.
U afruam te varret dhe vendosëm lulet. Përkula kokën para babait tim, Nazmiut, dhe para të gjithë atyre që tashmë jetojnë vetëm në kujtesën tonë.
Në ato çaste nuk kishte nevojë për shumë fjalë.
Një dorë mbi gur, një lule, një vështrim dhe një lot mjaftonin për të treguar gjithçka.
M’u duk sikur koha u kthye pas. Përballë meje ishin njëkohësisht fëmijëria ime, prindërit e mi, të parët e familjes dhe vitet që nuk kthehen më.
Florina, pas 24 vitesh, po takonte vendlindjen e saj dhe, bashkë me të, po takonte edhe kujtimet e të dashurve tanë të ndjerë.
Kjo vizitë nuk ishte thjesht një udhëtim.
Ishte një kthim tek rrënjët.
Ishte një përshëndetje me të kaluarën dhe një falënderim për ata që na dhanë jetën, emrin, dashurinë dhe vendin ku nisëm të bëhemi ata që jemi.
U larguam nga vendlindja me zemra të mbushura me emocione. Pas nesh mbetën kulla, varret dhe pemët që vazhdojnë të dëshmojnë heshturazi historinë tonë.
Por ne morëm me vete diçka që nuk mund të rrënohet kurrë:
kujtesën.
Sepse shtëpitë mund të shemben, gurët mund të treten nga koha, varret mund të mbulohen nga bari, por rrënjët e njeriut nuk vdesin.
Ato jetojnë brenda nesh.
Dhe sa herë kthehemi në vendlindje, e kuptojmë se, në të vërtetë, nuk jemi ne që kthehemi tek vendi.
Është vendi që kthehet tek ne.
ATY KU FLET GURI
U ktheva te kulla ku linda dikur,
ku hapat e parë m’i ruajti çdo gur,
sot muret të rrënuara më panë,
si plagë të vjetra që ende s’u thanë.
Aty ishte jeta, aty ishte fëmijëria,
aty në çdo qoshe më fliste shtëpia,
çdo gur kishte një kujtim të vjetër,
çdo mur ruante një zë të humbur tjetër.
O kullë e braktisur, pse mbete kështu?
Kush vallë kujdesin ta mohoi ty?
Ti nuk je veç gurë, as mure të vjetër,
por je një histori që s’gjendet në letër.
Florina u kthye pas njëzet e katër vjet,
me mallin e mbledhur në shpirtin e vet,
me Hekuranin pranë, me lot në sy,
erdhi të takonte vendin e saj përsëri.
Edhe Ina me ne, me mall e kujtime,
ecëm së bashku në rrugët intime,
ku dikur fëmijëria këndonte me zë,
ku koha e shkuar nuk kthehet më.
Pastaj shkuam te varret, në heshtje, ngadalë,
aty ku të parët na presin pa fjalë,
babai, gjyshi dhe njerëzit e dashur,
me emrat në gurë, përjetësisht të shkruar.
Një lule mbi varr, një lot që rrëshqet,
një mall që në zemër përherë do të mbetet,
dhe shpirti pyet, mes heshtjes së thellë:
“Pse ikën kaq shpejt ata që deshëm ne?”
Në atë vend ku koha dukej e ndalur,
ndjeva të kaluarën pranë meje të ulur,
dhe kuptova edhe një herë në jetë:
pa rrënjë e pa kujtime, njeriu mbetet shkretë.
U larguam të gjithë me zemrën plot mall,
me kujtime të bukura e lot dalëngadalë,
por vendlindja jonë, sado larg të na çojë,
në zemrën e secilit përjetë do të rrojë.
Kulla mund të bjerë, gurët mund të treten,
por rrënjët e shpirtit kurrë nuk humbasin,
se vendlindja nuk është vetëm një vend
është pjesë e jona, deri në fund të jetës.
