Prof. Asoc. Dr. Bernard Zotaj
Një udhëtim studimor në botën e poezisë dhe të krijimtarisë
Këto ditë pata kënaqësinë të lexoj librin “Aroma e vendlindjes, burim frymëzimi për krijuesin (Udhëtim përmes librave)”, të autorit Agim Lika, mikut dhe ish-kolegut tim në ushtri. Është një botim i veçantë, që dëshmon pasionin, kulturën dhe seriozitetin me të cilin autori i është përkushtuar analizës së krijimtarisë letrare bashkëkohore.
Libri përmbledh vështrime kritike për trembëdhjetë autorë dhe veprat e tyre, duke u shndërruar në një monografi të vogël të letërsisë shqipe të ditëve tona. Në të analizohen dhjetë vëllime poetike, një studim historik, një libër me skica e tregime dhe një libër me intervista. Përmes një leximi të kujdesshëm dhe një analize të argumentuar, Agim Lika sjell para lexuesit krijues me profile të ndryshme, duke ndërthurur me mjeshtëri përvojën e autorëve të afirmuar me freskinë e zërave më të rinj.
Në faqet e këtij libri lexuesi njihet me krijimtarinë e Dr. Anita Likmetës, e cila sjell ndjeshmërinë e një shqiptareje në Itali; me poezinë plot mirësi e humanizëm të Çesk Lukanit; me kontributin letrar të Hashim Kërtushës, një prej figurave që hodhi themelet e jetës letrare në vendlindjen e tij; me vargjet arbërore të Hajri Lamajt; me poezinë e sinqertë të Laureta Kullës; me kujtesën e jashtëzakonshme krijuese të Piro Millona Minellës; me zërin poetik të Dibrës, Nexhbedin Basha; me sukseset letrare të Rudina Muharremi Bejës në Shqipëri dhe Itali; me studimet e Sinan Lalës, të përkushtuara ndaj historisë së vendlindjes; me poezinë plot ndjeshmëri të Tomorr Dyrmishit; me vlerat artistike e njerëzore të Urim Mezinës; me krijimtarinë e njohur të Vaid Hyzotit dhe me personalitetin shumëplanësh të Xheladin Subashit, një emër i respektuar në fushën e arsimit, historisë dhe kulturës së trevës Vorë–Prezë.
Kjo është panorama që ndërton autori në 245 faqet e librit, duke krijuar një mozaik të pasur të letërsisë bashkëkohore shqiptare.
Një monografi letrare me vlera
Në parathënien e librit, shkrimtari Kujtim Xhepaxhiu e cilëson këtë botim si një vepër të veçantë, të vështirë për t’u futur në një kategori të vetme. Ai e përkufizon atë si një monografi letrare, një përkushtim ndaj krijuesve dhe një studim kritik.
Agim Lika nuk kufizohet vetëm në paraqitjen e autorëve. Ai ndalet te jeta e tyre, rrugëtimi arsimor e profesional, por mbi të gjitha te krijimtaria. Çdo vepër analizohet me kujdes, duke u mbështetur në shembuj konkretë dhe duke evidentuar veçoritë artistike, temat, figuracionin dhe mesazhet që përcjell.
Në disa raste autori shpreh vlerësime shumë pozitive për krijuesit që analizon, por ato mbështeten në argumente dhe në bindjen e tij si lexues dhe studiues. Pikërisht kjo e bën librin të sinqertë dhe të besueshëm.
Një meritë tjetër e këtij botimi është fakti se ai promovon autorë nga treva të ndryshme të Shqipërisë dhe të diasporës, duke dëshmuar se letërsia nuk njeh kufij gjeografikë.
Një akt fisnik në shërbim të letërsisë
Përveç vlerës studimore, libri zbulon edhe një dimension tjetër të autorit: fisnikërinë njerëzore. Agim Lika nuk shkruan për të vendosur veten në qendër të vëmendjes, por për të promovuar krijuesit e tjerë, pa paragjykime dhe pa interesa personale.
Në një kohë kur shpesh mbizotëron vetëlavdërimi dhe suksesi matet me numrin e pëlqimeve në rrjetet sociale, ai zgjedh rrugën më të vështirë, por edhe më të dobishme: vlerësimin objektiv të punës së të tjerëve. Ky është një shembull që meriton të ndiqet, sepse kultura letrare ndërtohet mbi respektin, bashkëpunimin dhe promovimin e ndërsjellë.
Lavdia u takon atyre që guxojnë
Në epokën e teknologjisë dhe informacionit të shpejtë, libri mbetet një nga burimet më të sigurta të dijes dhe të formimit shpirtëror. Letërsia pasuron imagjinatën, zgjon ndjeshmërinë, forcon mendimin kritik dhe na ndihmon të kuptojmë më mirë njeriun dhe jetën.
Vështrimet kritike si ato të Agim Likës ndihmojnë lexuesin të orientohet në botën e librave, të njohë autorët dhe të vlerësojë cilësinë artistike të veprave. Në këtë mënyrë, libri bëhet një kontribut i rëndësishëm në kultivimin e kulturës së leximit.
Vetë autori shprehet se këtë botim e ka shkruar duke pasur parasysh fjalët e historianit të madh Tukidid:
“Më të guximshëm janë ata që shohin më qartë se çfarë i pret, si lavdia ashtu edhe rreziku, dhe megjithatë ecin përpara.”
Kjo thënie duket se përmbledh më së miri filozofinë e këtij libri. Përzgjedhja e autorëve nuk është rastësore; ajo është rezultat i një zgjedhjeje të menduar mirë, me synimin për të bashkuar breza dhe përvoja të ndryshme krijuese.
Në fund të hyrjes së tij, Agim Lika kujton edhe fjalët e Volterit:
“Duke lexuar autorët që shkruajnë mirë, mëson të shkruash dhe të flasësh mirë.”
Po ashtu, ai sjell një mendim domethënës të Mitrush Kutelit:
“Poetët kanë fuqinë t’i ngrejnë dhimbjet e veta në art, ku të gjithë gjejmë dhimbjen tonë.”
Kjo filozofi e përshkon të gjithë librin dhe i jep atij një frymë humaniste, larg çdo paragjykimi apo rivaliteti.
“Aroma e vendlindjes, burim frymëzimi për krijuesin” është një libër që i shërben letërsisë shqipe, autorëve dhe lexuesve. Ai promovon vlerat, nxit dialogun letrar dhe dëshmon se kritika e ndershme është po aq e rëndësishme sa vetë krijimtaria.
Autorit Agim Lika i uroj suksese të mëtejshme në rrugëtimin e tij krijues, me bindjen se do t’u dhurojë lexuesve edhe vepra të tjera me vlera njohëse, artistike dhe edukative, të cilat do të mbeten të dobishme jo vetëm për brezin e sotëm, por edhe për ata që do të vijnë.
