G.Llojdia
1.
Hija e një vjeshte të madhe.Në vitin 2005, teksa merresha me kërkime arkeologjike, një rastësi më hapi një dritare drejt së shkuarës: ditarin e harruar të Zaim Brahimajt, patriot nga Katundishta e Përmetit.
Në ato faqe të vjetra, të njoma nga koha, gjallonte fryma e një brezi që kishte parë me sytë e vet ikjen e Naim Frashërit poetit që i dha shpirt kombit.
Ishte 19 tetor i vitit 1900, një mëngjes i vjeshtës së argjendtë.
Në Stamboll, rrodhi lajmi: “Naimi pushoi zemrën.”
Çajupi ngriti zërin e dhimbjes: “Vdiq Naimi, moj e mjera Shqipëri!”
Në atë çast, u drodhën gjethet e para që binin, si të përcillnin poetin drejt përjetësisë.
Naimi nuk u shua ai u shpërnda në ajrin e kombit, si aromë e përjetshme malli e drite.
Në numrat e vitit 1900, shpirti i tij përkoi me një mbyllje dhe një fillim: fundi i shekullit të robërisë, agimi i shekullit të Rilindjes.
2.
Zia e kadetëve shqiptarë.Në Stamboll, dhjetëra kadetë shqiptarë mësonin në shkollat ushtarake të Perandorisë.
Kur dëgjuan lajmin, zemra e tyre u thye.
Në ditarin e Zaimit lexohet:
“Në senen 1900 u dha mandati se pushoi zemra e poetit më të shquar të Shqipërisë, Naimit.
Ne, që ishim në Stamboll, vumë shenjën e zisë në krah.
Për tri ditë nuk shkuam në mësim, për nder të poetit të bukurisë shqiptare.”
Tre ditë heshtje. Tre ditë dhimbje.
Në korridoret e Stambollit, një zë përziente mallin me revoltën:
“Tani që vdiq Naimi, mbaroi Shqipëria…”
3.
Fjalët e plakut të Vlorës.Lajmi i zisë arriti te Ismail Qemali, ai që ende s’e kishte ngritur flamurin, por e mbante në shpirt.
E më pas, në ditarin e Zaimit shkruhet:
“Vjen madhëria Ismail Qemali.
Na foli me buzëqeshje të mbyllur
-Djem, nesër në sabah të vini në shkollë.
Atje keni Abdylin dhe Naimin.
Se po nuk vajtët, do t’ju qortoj.”
Njëri nga kadetët, Zaimi, e fshehu shiritin e zisë në xhepin e brendshëm.
Qemali e pa, e përqafoi dhe i tha me zë të butë:
“Mbaje, Zaim, se e ke nga vendi i lindjes, Përmeti.
Por dëgjo: Naimi hapi një plagë të rëndë në zemrat e shqiptarëve.
Ai ka punuar për të mos vdekur kurrë, as Naimi, as Shqipëria.”
Në fund, plaku i urtë i qerasi me kafe e i pëshpëriti:
“Mësoni, por mos harroni Shqipërinë.
Ruajuni nga murtati dhe mynafikët – ata janë pa besë.
Ne do ta bëjmë Shqipërinë ashtu siç e duam ne.”
Fjalët e tij ranë në shpirt si amanet brezash.
Aty nisi të piqet brezi që do t’i jepte jetë pavarësisë.
4.
Kënga e kujtesës.Pas vitesh, Zaim Brahimi i kthehet kujtimit me vargje.
Ai i këndon plakut të Vlorës me mall e mirënjohje:
Ismail Qema bej Vlora,
I bardhë si dëbora,
Dora jote dorë burri,
Lart e ngriti flamurin,
Gëzove gjithë Shqipërinë…
Në këto vargje, përzihet kujtimi me mallin, si një këngë që s’ka fund.
Ashtu siç në Stamboll, ai dhe shokët e tij kishin ngritur këngë për Frashëllinjtë:
Abdyl, Naim, Sami
Janë të mirë porsi ti,
O zonjë Emine,
Rrite djem për mëmëdhe.
Kënga, atëherë, ishte mënyra më e thjeshtë për të ruajtur kujtesën.
Nëpër vargje, kombi nuk vdes kurrë.
5.
Fryma e dritës.Në një faqe të ditarit të vitit 1900, Zaimi shkruan:
“Dituria ka vlerë, padituria është e mjerë.
Të lexosh Abdylin, mbushesh me erë si zymbyli.
Të lexosh Naimin, të vjen mendja e fiqiri.
Të dëgjosh Ismail Qemalin, të pastron gjakun dhe shpirtin.”
Janë fjalë që dëshmojnë se brezi i tij nuk mësoi vetëm dije, por mësoi dritë.
Ata s’u bënë ushtarë të perandorisë, por ushtarë të kombit.
6.
Zaimi, kadeti që ruajti zërin e Naimit
Nëntë vjet në Stamboll (1898–1907), në kërkim të dijes dhe të identitetit.
Pastaj kthimi, lufta, përndjekja.
Zaim Brahimaj u shua, i harruar, nën dheun e ftohtë të Drizarit.
Por fjala e tij mbeti si dëshmi, si mall, si këngë.
Sepse historia ka kujtesë të gjatë.
Ajo zgjohet nëpër vjeshta, nëpër dorëshkrime, nëpër frymëmarrje poetësh.
Dhe çdo tetor, kur ajri mbushet me mjegull e mall,
duket sikur ecën hijerëndë shpirti i Naimit,
me një tufë gjethe në dorë,
duke pëshpëritur:
“Mos qani për mua, por për Shqipërinë.”
Nëpër varreza ende bëjnë gjumë të pagjumët,
por poetët ringjallen në fjalë.
Në mjegull troket kali i kujtesës,
dhe vjeshta e Naimit na përfshin sërish.
Ditën që iku Naimi,
u lind një përjetësi.
7.
Në librin e madh,qindra,miliarda fletësh të Perëndisë, gjetëm tre emra .
Tre djem ishin përcaktuar nga Zoti, për të ardhur në jetë në katundin Frashër, në familjen e feudalit ushtarak të zhveshur nga timari ,Halid Bej Frasherit.
Të tre fletët një gërvim i përshkonte.Fletët sidoqoftë ishin të pa depërtueshme .
Shiu si njomte as era si rrihte.
Ndonëse embroni i lules ishte riformuar nga e para.Kjo ishte shkruar në librin qindra milionë fletë të Perëndisë.Kështu ndoshta ishte shkruar dita e Frashëllinjëve në librin e Perëndisë…
NAIM FRASHERI
Bota që kur është zënë
Shqipëria gjall ka qënë,
Pellazg’u thonin më parë,
Më së fundi Shqipëtarë.
Gjuh’që kishin Pellazgjitë,
Atë flisnin Perënditë,
Atë kanë Shqipëtarët,
Siç e kishin dhe të parët.
Greqishten ajo e polli,
Llatinishtja q’atje dolli,
Bijtë t’anë jan’ Elinët,
Si-ndë-kur edhe Llatinët
Edhe gjithë Evropianët,
Që kan dalë nga Romanët.
Neve jemi më të parë
Në Evropë nga ç’do farë.
Gjithë bota vin që moti
Në Tomorr ku ishte Zoti,
Që t’i falen Perëndisë,
Zotit math të Shqipërisë.
Zëri, flaka s’ishte kot
Q’i nxjerr Tomorri dhe sot,
Ahere kish s’di se cinë,
Tani ka Abas Alinë,
Shqipëtari trim me fletë
Ka rrojtur në këtë jetë,
Kemi pasur mbretërira
Edhe fort shumë të mira.
Kemi bërë shumë punë,
Po gjithë vanë për lumë.
Aleksandri ish Shqiptar
Q’u tha i madh kordhëtar.
Selefkët dhe Ptolemenjtë
Edhe gjithë të mëdhenjtë
S’qenë Grekër as Bullgarë,
Ata ishin Shqipëtarë.
Pirua qe nga Shqipëria
Që po e lëvdon istoria.
Skënderbegu Kastrioti
Q’u dëftye aq’i zoti,
Ishte burr i Shqipërisë
Q’i dha dërmënë Turqisë.
Ç’burra ndron Shqipëria
Që i shkruan istoria.
Bajraktar e Qyperlinjë,
Shkodran e Mehmet Alinë,
Xhavella e Marko Sulë,
Babulinë e Mihaulë,
Q’i dhanë dërmën Turqisë
Dh’i vunë nder trimërisë.
Si këta e si të tjerë
Që qenë shumë të ndjerë.
Po nga gjithë trimëria
Nuk fitoi gjë Shqipëria.
Për këdo që ne luftuam,
E mbajtmë e i liruam.
Të gjithë na u harruan
Dhe sot të ligën na e duan.
Me kaqë burra të vyer
Qysh u ndothmë të gënjyer?
E ç’e desha trimërinë
Kur s’mu ndoth për Shqipërinë?
Me nder t’ënë rroj Turqija
Po aq vuan Shqipëria.
Ka vuar edhe vuan
Turqit neve nuk na duan.
Neve e bëmë Greqinë
E po Grekërit na e dinë?
S’duan fare të na shohin,
Shqipërinë sot s’e njohin.
Shqipëria ron si ropi.
Mendohet për të Evropi?
Mos durofsh i Madhi Zot
Të jetë në zgjedhë sot!
Burr i math që luftuar
Edhe botën ke liruar!
Ç’të na bënjë trimëria
Sa me qënë gjallë padija?
Shqipëri! Pse s’ish e zonja
Të bënje tri katër shkronja?
Pse të jesë Shqipëria,
Ta mbulonjë babëzia?
Duke pasur burra trima
Të humbet si vetëtima?
Ah! Zoti mos e dhëntë!
Ejani të mbledhim mentë!
@llojdia .
