Nga Agim Lika
Duke i’u referuar Manly P. Hall që thotë se: “Ndryshimi i vërtetë shoqëror fillon jo në institucione, por në ndërgjegjen e individit.” Për sa më sipër, në kohët moderne, kur flitet për ndryshimin e shoqërisë, vëmendja zakonisht përqendrohet tek institucionet, ligjet, qeveritë apo organizatat e ndryshme. Shpesh dëgjojmë se për të ndërtuar një shoqëri më të drejtë nevojiten reforma, programe zhvillimi dhe politika të reja. Megjithatë, në themel të çdo transformimi të qëndrueshëm qëndron një forcë shumë më e thellë dhe më e fuqishme: ndërgjegjja e njeriut. Manly P. Hall na kujton se ndryshimi i vërtetë nuk fillon në korridoret e pushtetit, por në zemrën dhe mendjen e individit. Institucionet janë krijime njerëzore; ato pasqyrojnë nivelin moral, kulturor dhe shpirtëror të njerëzve që i ndërtojnë dhe i drejtojnë. Nëse individi mbetet i pandryshuar, edhe institucionet, sado të reformohen, do të vazhdojnë të mbartin të njëjtat mangësi. Historia e njerëzimit e dëshmon këtë të vërtetë. Çdo epokë e madhe ndryshimi ka nisur nga individë që kanë guxuar të ndryshojnë së pari vetveten. Ata kanë sfiduar paragjykimet, kanë luftuar frikën, kanë kultivuar ndershmërinë dhe kanë ndërtuar një vetëdije më të lartë për përgjegjësinë që kanë ndaj të tjerëve.
Vetëm pasi kanë fituar këtë betejë të brendshme, kanë mundur të ndikojnë familjet, komunitetet dhe më pas shoqërinë në tërësi. Ndërgjegjja është terreni ku lindin vlerat. Aty formohen ndjenja si drejtësia, dhembshuria, respekti dhe solidariteti. Kur këto vlera bëhen pjesë e karakterit të individit, ato shfaqen natyrshëm në veprimet e tij të përditshme. Një mësues më i ndërgjegjshëm formon nxënës më të mirë. Një prind më i përgjegjshëm rrit qytetarë më të denjë. Një drejtues me integritet ndërton institucione më të drejta. Kështu, ndryshimi përhapet si valët në ujë, duke nisur nga një pikë e vetme. Shpesh njerëzit presin që bota të ndryshojë përpara se të ndryshojnë vetë. Ata ankohen për padrejtësitë, korrupsionin apo mungesën e qytetarisë, ndërsa harrojnë se shoqëria është një pasqyrë e përbërë nga miliona sjellje individuale. Nuk mund të kërkojmë ndershmëri nga të tjerët nëse nuk jemi të ndershëm me veten. Nuk mund të kërkojmë respekt nëse nuk dimë të respektojmë.
Nuk mund të ndërtojmë paqe në botë, nëse nuk kemi paqe brenda vetes. Kjo nuk do të thotë se institucionet nuk kanë rëndësi. Përkundrazi, ato janë të domosdoshme për funksionimin e shoqërisë. Por institucionet bëhen të forta dhe të drejta vetëm kur mbështeten mbi qytetarë të ndërgjegjshëm. Ligjet mund të imponojnë rregulla, por nuk mund të krijojnë karakter. Rregulloret mund të kontrollojnë sjelljen e jashtme, por nuk mund të formojnë ndërgjegjen. Vetëm edukimi, reflektimi dhe puna e vazhdueshme mbi vetveten mund ta bëjnë këtë. Prandaj, çdo njeri që dëshiron të kontribuojë në përmirësimin e shoqërisë duhet të nisë nga vetja. Ndryshimi i mendësisë, kultivimi i virtyteve dhe përgjegjësia personale janë hapat e parë drejt çdo transformimi kolektiv. Shoqëria që ëndërrojmë nuk ndërtohet vetëm me plane dhe projekte; ajo ndërtohet çdo ditë nga zgjedhjet tona të vogla, nga mënyra se si flasim, si veprojmë dhe si sillemi me njëri-tjetrin. Në fund, ndryshimi i vërtetë shoqëror është një udhëtim që nis në heshtjen e ndërgjegjes njerëzore. Kur individi bëhet më i mirë, familja bëhet më e fortë; kur familja bëhet më e fortë, komuniteti përparon; dhe kur komunitetet përparojnë, e gjithë shoqëria transformohet. Kjo është rruga më e vështirë, por edhe më e sigurt për të ndërtuar një botë më të drejtë, më njerëzore dhe më të ndriçuar. Tiranë 24 Qershor 2026.
