Abedin Kaja
-Në filmin “Odiseu” (1968), ku në rolet kryesore interpretojnë Bekim Fehmiu dhe Irene Papas (Leleku), të dy me origjinë shqiptare, historia e Odiseut nuk është vetëm historia e një mbreti të Itakës që u kthye pas njëzet vjetësh luftërash dhe endjesh.
Për shqiptarët, ajo tingëllon si një histori e njohur, si një plagë e vjetër që vazhdon të dhemb.
Edhe sot, mijëra djem e burra shqiptarë nisen drejt një lufte tjetër.
Jo me shpata e mburoja, por me valixhe në duar. Jo për të pushtuar vende të huaja, por për të fituar bukën e gojës. Ata largohen nga një vend që Zoti e ka bekuar me male, fusha, lumenj, dete dhe pasuri të shumta, por që prej shekujsh nuk ka arritur t’u japë bijve të vet atë që meritojnë: mundësinë për të jetuar me dinjitet në vendin e tyre.
Odiseu u largua për Trojë. Shqiptari largohet për Londër, Romë, Athinë, Berlin, Nju Jork apo Boston. Lufta ka ndryshuar emër, por jo dhimbje. Atëherë ishte luftë me armë; sot është luftë për mbijetesë ekonomike.
Ashtu si Odiseu la Penelopën, edhe sot shumë shqiptarë lënë pas bashkëshortet e tyre, shpesh shtatzëna, fëmijë që hedhin hapat e parë pa praninë e babait dhe prindër që plaken duke pritur. Dashuria zëvendësohet nga telefonatat me video. Përqafimet nga fotografitë. Festat familjare nga malli.
Kurbeti është bërë Odiseja e shqiptarëve.
Shumë prej tyre kthehen vetëm për pak javë në verë. Mezi përqafojnë fëmijët, prindërit e njerëzit e zemrës dhe, pa u shuar ende gëzimi i takimit, duhet të nisen përsëri. Shpesh largohen ende pa gdhirë dita, drejt aeroportit, portit apo kufirit, sepse puna nuk pret. Lotët mbeten pas; valixhja nis një tjetër udhëtim.
Ndryshimi mes Odiseut dhe shqiptarit të sotëm është i hidhur.
Odiseu kishte një Itakë që e priste. Shqiptari shpesh nuk është i sigurt nëse vendi i tij po e pret apo po e përcjell përsëri drejt emigrimit.
Tragjedia bëhet edhe më e madhe kur kujton se Shqipëria nuk është një vend i varfër. Është një vend me pasuri natyrore, tokë pjellore, ujëra, minerale, male dhe dete. Megjithatë, për shumë njerëz, pasuria e vendit nuk është kthyer në mirëqenie për qytetarët. Për dekada me radhë, pushtimet e huaja e penguan zhvillimin e tij. Sot, shumë shqiptarë besojnë se pengesa më e madhe nuk vjen më nga jashtë, por nga mënyra se si është qeverisur vendi, nga korrupsioni, mungesa e meritokracisë dhe pamundësia për të ndërtuar një jetë normale.
Prandaj Odiseu nuk është vetëm një hero i mitologjisë. Ai është simboli i çdo shqiptari që largohet me shpresën se një ditë do të kthehet përgjithmonë. Është simboli i nënës që pret, i gruas që sakrifikon, i fëmijës që rritet larg babait dhe i prindit që numëron ditët deri në kthimin e djalit.
Këngët nga veriu në jug: “O Gurbet, Gurbet i Zi”, “Lamtumirë vendlindja ime”, “Mora rrugën për kurbet”, “Mbeçë more shokë, mbeçë”, “Qeraxhiu i Grebenesë”, pjesë në kolonën zanore të filmit “Vitet e pritjes”, janë brenga kombëtare që dhembin fort edhe sot.
Nuk ka se si të mos përlotesh, sidomos kur ndodhesh larg, për këto plagë që ende vazhdojnë të derdhin lot dhe dhimbje të pafund.
Ndoshta plagët e Odiseut u shëruan kur ai mbërriti në Itakë.
Plaga e shqiptarëve, për fat të keq, vazhdon ende. Dhe do të vazhdojë derisa Shqipëria të bëhet një Itakë ku bijtë e saj nuk do të detyrohen të largohen për të jetuar, por do të zgjedhin të qëndrojnë për të ndërtuar të ardhmen e tyre.
Odiseu u kthye në Itakë pas njëzet vitesh. Tragjedia shqiptare është se shumë Odise të kohëve tona nuk e dinë nëse do të kenë ndonjëherë një Itakë ku të mund të kthehen!
