(Skicë për një lexim artistiko–filozofik të poezisë së Odise Kotes) Kjo poezi e Odise Kotes nuk rrëfen thjesht një gjendje poetike, por një lëvizje dinamike, të pandërprerë të shpirtit njerëzor, një etje që s’di të pushojë. Qysh në vargjet e para ndjehet se kemi të bëjmë me një njeri që nuk i mjafton ajo që sheh përreth, sepse sytë e tij janë në kërkim të vazhdueshëm, kërkojnë të shohin përtej pamjes, përtej zhurmës së zakonshme të jetës: “Sytë e mi rrëmbehen pas ca gjërave të çuditshme.” Këta sy nuk janë vetëm sy. Ata duken si zogj të pagjumë që trokasin në dritaret e horizontit. Herë-herë ngjajnë edhe me dy lumenj të trazuar që nuk pranojnë të derdhen në një shtrat të vetëm. Pikërisht këtu nis edhe dimensioni filozofik i poezisë. Njeriu i kësaj poezie nuk pajtohet me kufirin. Ai kërkon vazhdimisht diçka tjetër, diçka që ende nuk ka marrë emër. Dhe këtu poezia të ndal për një çast. Të bën të mendosh se ndoshta njeriu nuk jeton nga përgjigjet, por nga ajo etje, ai kërkim që nuk shuhet kurrë. Figura e “historisë tornado” vjen si një përmbysje e madhe ekzistenciale: “Sapo kaluan një histori tornado që ndryshoi të gjitha planet.” Tornadoja këtu nuk është vetëm stuhi. Është koha jonë e çarë, historia që hyn vrullshëm në jetën e njeriut dhe ia përmbys qetësinë. Pas kësaj stuhie, sytë ndjekin zogjtë Kagaro dhe pelikanët mbi oqeane. Fluturimi i tyre ka diçka prej ëndrre të largët, por edhe prej arratie shpirtërore. Poeti duket sikur kërkon ajrin që mungon në tokën e lodhur të realitetit. Sikur brenda tij të endet një zog i trembur që nuk gjen degë ku të prehet. Në këtë pikë poezia afrohet me frymën ekzistencialiste, sepse vë në qendër njeriun e trazuar përballë botës dhe kuptimit të saj. Por njëkohësisht ajo ruan edhe frymën simboliste, pasi figurat nuk shpjegohen plotësisht; ato rrinë pezull si drita të largëta që lexuesi duhet t’i ndjekë vetë. Ka një etje të brendshme që përshkon të gjithë poezinë: “jetuan të etura histori të reja, dashuri të pamundura më parë...” Këtu ndjehet se poeti nuk flet për aventura kalimtare. Ai flet për nevojën e njeriut për të rilindur shpirtërisht. Dashuritë “e pamundura më parë” janë ato ëndrra që lindin vetëm pasi njeriu ka kaluar përmes dhimbjes dhe zhgënjimit. Sikur zemra, pasi digjet, mëson të njohë horizonte të tjera!Dhe ndoshta këtu fshihet edhe dhimbja e heshtur e poezisë: njeriu shpesh rritet vetëm pasi ka humbur diçka nga vetja. Një nga vargjet më të bukura dhe më të thella të poezisë mbetet: “Ankoruar tek horizonti. Më shumē se thellēsia, tek liria - më shumē se horizonti!” Duket sikur poeti i largohet vetë idesë së ndalesës. Fillimisht është thellësia, pastaj horizonti, por mbi të gjitha vendoset liria. Jo rastësisht. Sepse për poetin liria nuk është vetëm gjendje shoqërore apo politike; ajo është frymëmarrja e shpirtit. Pa të, njeriu thahet nga brenda si një pemë që e kanë harruar shirat. Këtu poezia merr një dritë të brendshme, gati të dhimbshme, sepse liria shfaqet jo si luks, por si nevojë jetike e qenies. Ndërkohë jeta nuk paraqitet e butë. Përkundrazi, ajo vjen me trysninë e saj të ashpër: “Të tjera histori si dallgë përplasen tek jeta ime trysni, rrëmujë...” Këto histori që “të ndjekin pas si shtizë” janë kujtimet, koha, barrat e padukshme të njeriut. Poeti e ndjen jetën si një det që nuk fle kurrë. Dallgët e saj kafshojnë brigjet e shpirtit dhe nuk lënë qetësi. Ka momente kur lexuesi ndjen se poezia nuk kërkon të japë përgjigje. Ajo vetëm hap plagë mendimi dhe i lë të marrin frymë. Edhe referencat historike nuk futen rastësisht në poezi: “Roma ishte ëndërr e një plaku, Augusti grabitqari më i pasur...” Këtu Odise Kote rrëzon madhështitë e statujave të historisë dhe i sheh ato me syrin e dyshimit njerëzor.Historia nuk paraqitet si monument mermeri, por si një teatër ku lavdia dhe grabitja shpesh ecin krah për krah. Pikërisht kjo e afron poezinë edhe me një ndjeshmëri moderne, ku e vërteta nuk pranohet verbërisht, por vihet vazhdimisht në provë. Dhe lexuesi e kupton se poeti nuk kërkon heronj të ngrirë në bronz; ai kërkon njeriun e vërtetë, me dritat dhe errësirat e tij. Megjithatë poezia nuk mbetet në errësirë. Në fund ajo hap një dritare të vogël shprese: “nga një kërcell i brishtë i njomë që shpërtheu blerim - rrëpirës...” Ky kërcell i njomë duket si një fëmijë i gjelbër që ngjitet pas shkëmbit për të parë diellin. Blerimi këtu nuk është vetëm natyrë; është vetë jeta që nuk dorëzohet.Edhe në rrëpirë, edhe në ashpërsi, ajo gjen një mënyrë për të shpërthyer. Ka diçka prekëse në këtë figurë, sepse të kujton se shpresa shpesh lind në vendet ku njeriu mendon se gjithçka ka marrë fund. Prandaj fundi tingëllon kaq njerëzor dhe prekës: “Lutem çdo mëngjes dhe bekoj sytë e mi: Mos vdisni!” Kjo është ndoshta lutja më e bukur e poezisë. Jo frika nga vdekja fizike, por frika se mos vdes aftësia për t’u mahnitur, për të kërkuar, për të parë ndryshe. Poeti lutet që sytë e shpirtit të mos mpihen nga pluhuri i përditshmërisë. Dhe në fund mbetet pikërisht kjo ndjenjë: se njeriu humbet jo kur lodhet, por kur pushon së kërkuari dritën e vet. Në tërësi, poezia e Odise Kotes është një poezi e kërkimit të pambarimtë. Ajo lëviz mes trazimit dhe shpresës, mes historisë dhe ëndrrës, mes rrëmujës së botës dhe etjes për liri. Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron bukuria e saj më e madhe: tek njeriu që, edhe i lodhur nga stuhitë e jetës, vazhdon të mbajë hapur sytë drejt së panjohurës. Prandaj i themi: Odise Kote , në këtë ngjitjen tënde poetike, ngjitu dhe ca pambarimisht, në mos për veten tënde, që e ke të kompletuar, për ne që jemi të etur vazhdimisht. Sarandë 28 maj 2026.
Rrëmbehen pas ca gjërave të çuditshme ... Sytë e mi rrëmbehen pas ca gjërave të çuditshme. Sapo kaluan një histori tornado
që ndryshoi të gjitha planet. Shkuan pas zogjve Kagaro, dhe pas ca pelikanëve që fluturonin mbi oqeanet.
Pastaj u rrëmbyen nga gjëra të tjera, jetuan të etura histori të reja, dashuri të pamundura më parë, jo aventura kot së koti.
Ankoruar tek horizonti. Më shumē se thellēsia, tek liria - më shumē se horizonti! Të tjera histori si dallgë përplasen
tek jeta ime trysni, rrëmujë, që s'shmangen dot kurrë, po të ndjekin pas si shtizë. Dhe zbulojnë inverse kundërthënëse:
"Roma ishte ëndërr e një plaku, Augusti grabitqari më i pasur, Iran - Persia, qendër e botës, kërthizë?"
Sytë e mi çdo sekondë rrëmbehen, pas ca gjërave të çuditshme. Përshembëll: nga një kërcell i brishtë i njomë
që shpërtheu blerim - rrëpirës, aty, ku rrëkeza e nëndheshme sapo nisi. Lutem çdo mëngjes dhe bekoj sytë e mi: Mos vdisni
