Prof. Asoc. Dr. Bernard Zotaj
Hyrje
Figura e Manxhar Binajt përfaqëson një tipologji të veçantë të kuadrit shqiptar të formuar në kushtet e Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare dhe të konsoliduar në periudhën e ndërtimit socialist të vendit. Ai i përket atij brezi që e përjetoi historinë jo si spektator, por si aktor aktiv, duke kaluar natyrshëm nga angazhimi në rininë antifashiste, në strukturat e ushtrisë dhe më pas në drejtimin politik e administrativ.
Në këtë kuptim, jeta dhe veprimtaria e tij nuk duhen parë thjesht si një biografi individuale, por si një rast studimor për të kuptuar mekanizmat e formimit të elitës drejtuese në Shqipërinë e pasluftës, ndërthurjen e rolit politiko-ushtarak me atë civil, si dhe mënyrën se si përvoja e luftës u transferua në administrimin e jetës shoqërore.
Rrënjët familjare dhe formimi i hershëm
Manxhar Binaj lindi më 7 tetor 1930 në Sevaster të Vlorës, në një familje me tradita të konsoliduara shoqërore dhe atdhetare. Mjedisi familjar dhe krahinor, i karakterizuar nga kultura e kuvendit, ndjenja e drejtësisë dhe përfshirja në ngjarje historike, ndikoi drejtpërdrejt në formimin e tij.
Tradita patriotike e familjes është e dokumentuar përmes pjesëmarrjes së të afërmve në ngjarje kyçe kombëtare, si Lufta e Vlorës e vitit 1920 dhe lëvizjet politike të viteve ’20. Kjo trashëgimi krijoi një bazë të fortë identitare, ku ndjenja e detyrës ndaj atdheut përjetohej si vijimësi brezash.
Përfshirja e tij në Lëvizjen Antifashiste Nacionalçlirimtare, qysh në rininë e hershme, përbën pikën e parë të rëndësishme të angazhimit publik, duke e vendosur në rrjedhën e proceseve madhore historike të kohës.
Formimi ushtarak dhe karriera në Ushtrinë Popullore
Pas çlirimit, Binaj iu nënshtrua një procesi të strukturuar formimi profesional. Diplomimi në Shkollën e Bashkuar të Oficerëve në vitin 1950 shënon fillimin e karrierës së tij ushtarake, ndërsa studimet në Akademinë e Lartë Ushtarake në Moskë (1955-1959) e vendosin atë në kategorinë e kuadrove të specializuara të nivelit të lartë.
Karriera e tij në ushtri zhvillohet në një trajektore tipike për kuadrin politiko-ushtarak: nga komisar kompanie, në funksione më të larta drejtuese, deri në zëvendëskomisar korpusi. Këto detyra kërkonin jo vetëm aftësi organizative, por edhe kompetencë ideologjike dhe komunikim të drejtpërdrejtë me efektivat.
Emërimi në vitin 1967 si zëvendëskomisar i Korpusit në Shkodër përbën kulmin e karrierës së tij ushtarake, duke dëshmuar vlerësimin institucional për aftësitë e tij drejtuese.
Kalimi në drejtimin politik dhe administrativ
Në vitin 1970, në një moment kyç të karrierës, Binaj kalon nga fusha ushtarake në atë civile, duke marrë detyra të rëndësishme në strukturat e drejtimit vendor dhe partiak. Ky tranzicion nuk ishte i rastësishëm, por reflektonte një praktikë të kohës për transferimin e kuadrove me përvojë organizative në administrimin e jetës shoqërore.
Ai shërbeu si sekretar në Vlorë, më pas si sekretar i parë në Tepelenë dhe Gjirokastër, duke u përfshirë drejtpërdrejt në drejtimin e proceseve ekonomike, sociale dhe kulturore të këtyre rretheve. Veprimtaria e tij në këtë fazë karakterizohet nga kontakti i vazhdueshëm me terrenin dhe përpjekja për zgjidhjen konkrete të problemeve të komunitetit.
Përvoja e gjatë në ushtri ndikoi në stilin e tij drejtues, i cili mbështetej në disiplinë, organizim dhe përgjegjësi institucionale.
Veprimtaria publike dhe përfaqësimi politik
Përveç detyrave ekzekutive, Binaj ishte edhe pjesë e strukturave përfaqësuese, duke shërbyer si deputet i Kuvendit Popullor për disa legjislatura. Ky rol e vendos atë në një tjetër dimension të veprimtarisë publike, atë të përfaqësimit politik dhe pjesëmarrjes në proceset vendimmarrëse në nivel kombëtar.
Ai mbetet një nga përfaqësuesit e brezit të kuadrove që ndërthurën funksionin drejtues me atë përfaqësues, duke reflektuar modelin institucional të kohës.
Trashëgimia kulturore dhe historiografike
Një dimension i rëndësishëm i figurës së Manxhar Binajt është kontributi i tij në ruajtjen e kujtesës historike. Përmes librave dhe shkrimeve publicistike, ai ka dokumentuar jo vetëm përvojën personale, por edhe historinë e trevës së tij dhe të ngjarjeve ku ka qenë pjesëmarrës apo dëshmitar.
Veprat e tij për Sevasterin, Kudhësin dhe Luftën e Vlorës përbëjnë burime me vlerë për studimet lokale dhe historinë gojore të zonës. Në këtë aspekt, ai mund të konsiderohet si një ndër kontribuuesit në historiografinë lokale, duke lidhur përvojën individuale me narrativën kolektive.
Vlerësimi dhe kujtesa publike
Vlerësimi institucional i figurës së tij kulmon me dhënien e titullit “Qytetar Nderi” i Tepelenës në vitin 2019. Ky akt simbolik përfaqëson njohjen publike të një jete të tërë në shërbim të shtetit dhe komunitetit.
Në kujtesën shoqërore, ai mbetet një figurë që identifikohet me stabilitetin, përkushtimin dhe aftësinë për të krijuar marrëdhënie bashkëpunimi.
Përfundim
Figura e Manxhar Binajt duhet parë në kontekstin e kohës së tij, si përfaqësues i një brezi që ndërtoi karrierën mbi përvojën e luftës dhe e vazhdoi atë në strukturat e shtetit dhe shoqërisë. Ai mishëronte modelin e kuadrit që lëviz midis roleve, nga luftëtari te drejtuesi ushtarak, nga funksionari politik te kontribuuesi në kujtesën historike.
Rëndësia e tij nuk qëndron vetëm në funksionet që mbajti, por në vazhdimësinë e kontributit dhe në mënyrën se si ai e përjetoi dhe e përpunoi përvojën historike. Në këtë kuptim, ai mbetet një figurë që ndihmon në kuptimin e një epoke dhe të mekanizmave të saj shoqërorë e institucionalë.
Trashëgimia që ai lë pas nuk është vetëm biografike, por edhe kulturore dhe kujtesore: një dëshmi e gjallë e një kohe, e një brezi dhe e një modeli shërbimi ndaj atdheut.
