Nga ÇANO NORA
Dervish Mikeli është një nga ato figura të rralla ku ndërthuren natyrshëm përkushtimi shpirtëror me ndjeshmërinë artistike .I lindur në fshatin Fushëbardhë të Gjirokastrës ,u rrit në një mjedis ku tradita ,besimi dhe dashuria për vëndlindjen ushqejnë shpirtin që në fëmijëri.Që në moshën 17 vjeçare ,një thirrje e brendëshme e afroi me teqenë e Zallit ,një nga qendrat e rëndëdësishme të besimit bektashian në jug të Shqipërisë .Aty nisi rrugëtimin e tij shpirtëror ,që do të bëhej themel i jetës së tij.Pas tre vitesh përkushtimi dhe formimi ,ai u thirr të shërbente te Kryegjyshata Botërore Bektashiane në Tiranë,ku për nëntë vite me radhë u formësua si një shërbestar i devotshëm ,duke përthithur më tej filozofinë e thellë të bektashizmit ,një besim që përçon dashuri ,tolerancë dhe humanizëm.Kjo periudhë është vendimtare për pjekurinë e tij shpirtërore dhe intekektuale.
Prej më shumë se një dekadë ,Dervish Mikeli shërben në Teqenë e Turanit,ku është bërë një figurë e dashur dhe e respektuar për besimtarët dhe miqtë e shumtë.Ai i pret njerëzit me një qetësi të rrallë ,me fjalë të ngrohta dhe me një urtësi që buron nga përvoja dhe besimi i tij i thellë .Prania e tij në këtë teqe është jo vetëm fetare ,por edhe njerëzore ,një derë e hapur për këdo që kërkon paqe ,këshillë apo ngushëllim.Por Dervish Mikeli nuk është vetëm një udhëheqës shpirtëror .Brenda tij jeton edhe poeti.Pena e tij nuk është shkëputur nga rruga që ka zgjedhur ,përkundrazi ,ajo udhëhiqet prej saj.Poezia e tij buron nga përjetimet shpirtërore ,nga dashuria për njeriun ,nga meditimi mbi jetën ,besimin dhe kohën filozofike bektashiane:Dervish Mikeli shkruan me ndjenjë dhe sinqeritet ,duke i dhënë fjalës një ngrohtësi të veçantë ,si një vazhdim i misionit të tij shpirtëror.Tek ai,dervishi dhe poeti nuk janë dy anë të ndara ,por një e vetme : fjala dhe besimi ecin së bashku ,duke krijuar një profil të plotë njerëzor dhe artistik.
Në librin e ri me publicistikë”Frymëzimet e një dervishi”,tek poezia “Naim Frashërit” shkruan:
O bilbil i bektashisë,
Penë e ndritur,bojë artë,
Burrë i shenjtë i Shqiptarisë,
Poeti që nuk lind prapë.
Dhe poeti më poshtë vazhdon:
Ç’gji të ka dhënë ajo nënë,
Ajo princeshë shqipëtare,
Të ka ushqyer me dritë,
Ajkë e shqipes dykrenare.
Vargjet që cituam janë një homazh i ndjerë dhe i fuqishëm për figurën e Naim Frashërit ,duke e vendosur atë në një dimension pothuajse të shenjtë ,si poet dhe si simbol kombëtar.
Në strofën e parë :” Bilbil i bektashisë” e lidh drejtëpërdrejtë me frymën shpirtërore dhe frymën e besimit bektashian,ku Naimi ishte i përkushtuar dhe ku gjeti një burim të madh frymëzimi.
“Pena e ndritur,bojë artë” është metaforë për vlerën e jashtëzakonshme të krijimtarisë së tij,një penë që nuk shkruan thjesht ,por ndriçon mëndjet dhe zemrat.” Burri i shenjtë i Shqiptarisë” e ngre figurën e tij në nivel kombëtar e moral si një udhërrëfyes.
Dhe tek vargu “Poeti që s’lind më prapë” shpreh idenë e papërsritshmërisë së tij në historinë e letërsisë shqiptare.
Në strofën e dytë:
Pyetja retorike”Ç’gji të ka dhënë ajo nënë ?” i referohet origjinës dhe edukimit të tij ,duke nënvizuar se madhështia e tij ka rrënjë të thella.
Tek vargu “Ajo princesh shqiptare” ,është një figurë poetike për mëmëdheun ,Shqipërinë ,që e ka rritur me dashuri e dinjitet.
“Të ka ushqyer me dritë” sugjeron edukimin me dije ,kulturë dhe ndjenja të larta kombëtare.Në tërësi ,këto vargje përçojnë:
Një admirim të thellë shpirtëror,një idealizim të figurës së poetit,dhe një ndërthurje të besimit ,atdhedashurisë dhe artit poetik.
Te poezia “Eja pini ujë nga mali” ,sjellim vargjet:
Eja pini ujë nga mali,
Bekim nga Baba Aliu,
Nga Baba Ahmet Turani,
Që u shkri porsi qiriu.
Dhe vargjet e strofës së dytë që plotësojnë më shumë vargjet e strofës së parë kemi:
Sa të etur që kanë shkuar,
Të dhanë uratë e bekime,
Buzën këtu kanë freskuar,
Ikën me mijra kujtime.
Këto vargje të poezisë”Eja pini ujë nga mali”mbartin një frymë të thellë shpirtërore ,tradicionale dhe simbolike,të lidhur ngushtë me besimin bektashian dhe kultin e vëndeve të shenjta.
Në strofën e parë:
“Eja pini ujë nga mali” ,autori përdor thirrjen “Eja pini ujë nga mali” si një ftesë jo vetëm fizike ,por mbi të gjitha shpirtërore.Uji këtu nuk është thjesht element natyror ,por simbol i pastrimit ,bekimit dhe jetës.Përmendja e figurës si Baba Aliu dhe Baba Ahmet Turani,i jep poezisë dimension të shenjtë dhe historik,duke i lidhur këto burime me njerëz të përkushtuar që” u shkrinë porsi qiriu”,metaforë e sakrificës dhe devocionit të tyre për besimin dhe njerëzit.
Në strofën mbyllëse :
“Sa të etur që kanë shkuar…” ,kjo pjesë përmbledh përvojën njerëzore :njerëzit vijnë të etur jo vetëm për ujë ,por edhe për qetësi shpirtërore dhe shpresë.Ata marrin”” uratë e bekime”,çka tregon se vëndi ka funksion shënjtëror.Freskimi i buzës simbolizon çlirimin ,ndërsa largimi ” me një mijë kujtime” tregon se përjetimi aty është më i thellë dhe i paharrueshëm.
Në tërësi poezia ngre lart kultin e burimit të shenjtë ,nderon figura të besimit bektashian dhe shpreh lidhjen e fortë midis natyrës ,besimit dhe kujtesës kolektive.
Te poezia tjetër e librit”Frymëzimet e një dervishi” ,”Fryj moj erë e malit”,poeti nënvizon:
Fryj moj erë e malit,
Mbi këtë kodrinë,
Dhe drurët e përrallit,
Në zjarr flakërijnë.
Dhe më tej pasojnë vargjet:
Shqiponja po ngrohet,
Në ballë të qoshesë,
Në gjoks ka testimin,
Simbol të teqesë.
Vargjet e poezisë “Fryj moj erë e malit…”
ndërtojnë një tablo të fuqishme simbolike,ku natyra ,zjarri dhe figura e shqiponjës ndërthuren me elementë shpirtërorë dhe identitare.
Në strofën e parë:
” Fryj moj erë e malit. ..” është një thirrje drejtuar erës së malit ,e cila shfaqet si një forcë gjalllëruese.Era nuk është vetëm fenomen natyror ,por një nxitëse e energjisë dhe e ndryshimit.
Pamja e drurëve që” flakërijnë ” krijojnë një imazh të fuqishëm ,ku zjarri simbolizon pastrim,ringjallje dhe dritësim shpirtëror.Kjo tablo merr përmasa rituale ,si një proçes i brendshëm transformimi .
Në strofën e dytë:
“Shqiponja po ngrohet…”
,figura e shqiponjës është thellësisht domethënëse :
ajo përfaqëson lirinë,
krenarinë dhe identitetin kombëtar.Fakti që ajo” ngrohet” pranë zjarrit lidhet me idenë e forcimit dhe rigjallërimit .Ndërsa shprehja ” në gjoks ka testimin” ,ndoshta me nuancë simbolike për një shenjë ,vulë apo besim të provuar dhe lidhja me ” simbol të teqesë” e çojnë poezinë drejt një hapsire bektashiane,ku shqiponja bëhet bartëse e një misioni shpirtëror.
“Ikja e poetit bektashi Petrit Ruka”.Kjo është një poezi që fillon me vargjet:
Turani ka rënë në heshtje,
Në qetësinë e varrit,
Për humbjen e një poeti,
Petrit Rukës,margaritarit.
Dhe kjo poezi përfundon me vargjet:
Në heshtje,hidhërim,
Ka rënë dhe Tepelena,
Lot dhe ngushëllime,
Për Petritin kullon pena.
Poezia “ikja e poetit bektashi” kushtuar Petrit Rukës ,është një elegji e ndjerë që shpreh dhimbjen kolejtive për ndarjen nga jeta të një zëri të fuqishëm në simfoninë e poetëve të tjerë.Që në vargjet hyrëse :
“Turani ka rënë në heshtje “krijohet një atmosferë zie meditimi .”Turani” dhe “qetësia e varrit” nuk janë thjesht hapësira ,por simbole të një bote shpirtërore që ndalon frymën për të nderuar poetin.Epiteti ” margaritar” e ngre figurën e tij në një vlerë të rrallë e të çmuar.
Ndërsa në mbyllje:
” Në heshtje hidhërimi…”,poeti e zgjeron dhimbjen ,nga një ndjenjë individuale në një pikëllim mbarëkrahinor.Përmëndja e Tepelenës e konkretizon humbjen duke e lidhur fort me vëndlindjen e poetit.Metafora “kullon pena” është shumë domethënëse :ajo tregon se dhimbja nuk mbetet e heshtur ,por shdërrohet në krijim letrar,pena qanë,ashtu si njerëzit .Në tërësi ,poezia ndërtohet mbi: ton elegjiak ,simbolik të qetësisë , heshtjes dhe ndërlidhjen e poetit me vëndlindjen .Kjo poezi nuk është vetëm një homazh ,por edhe një tregues se poetët si Petrit Ruka ,vazhdojnë të jetojnë përmes fjalës ,dhe se pena ,edhe në dhimbje ,nuk pushon së shkruari.
Në fund mund të themi se libri” Frymëzimet e një dervishi” ,vjen si një udhëtim i gjatë poetik ,ku fjala lind nga përditshmëria e jetës,besimit dhe dashuria për njeriun e vëndin.Nëpërmjet vargjeve të mbushura me ndjeshmëri ,autori arrin të ndërthur mistiken me realen ,duke krijuar një univers ku dhimbja ,malli dhe shpresa bashkëjetojnë natyrshëm.
Ky libër nuk është vetëm një përmbledhje poezish, por një tregues i një shpirti që kërkon dritë dhe e shpërndan atë tek të tjerët.Ai mbetet një thirrje për ⁹mirësi,për reflektim dhe për rikthim tek vlerat më të mëdha njerëzore ,duke e bërë lexuesin të ndalet ,të mendojë dhe të ndiejë.
Në këtë kuptim “Frymëzimet e një dervishi” është një vepër që nuk mbyllet me faqen e fundit ,por vazhdon të jetojë në mëndjen dhe në zemrën e çdo lexuesi.
