Gezim Llojdia
1.
Në vitet ’40, Shqipëria ndodhej në një periudhë të ndërlikuar historike, politike dhe kulturore. Pushtimi italian i vitit 1939 solli jo vetëm ndryshime të thella në strukturat shtetërore, por edhe përpjekje për të ndikuar në jetën kulturore dhe propagandistike të vendit.
Në këtë kontekst, një ndër institucionet më të rëndësishme të krijuara gjatë asaj kohe ishte entiteti botues “Distaptur” (shkurtim për Distribuzione Stampa e Turismo), i cili luajti një rol të dukshëm në zhvillimin e kulturës së shtypit dhe të propagandës turistike shqiptare.
Sipas Franco Tagliarinit, në librin e tij “Shqipëria turistike”, babai i tij ka qenë aktiv në Tiranë gjatë viteve 1940-1943, duke punuar në kuadër të Drejtorisë së Përgjithshme të Shtypit, Propagandës dhe Turizmit (DG Press, Propaganda e Turismo). Kjo strukturë kishte për qëllim promovimin e imazhit të Shqipërisë si një vend me potencial të madh turistik dhe kulturor, në përputhje me interesat politike të Italisë fashiste, e cila kërkonte të paraqitej si një fuqi “civilizuese” në Ballkan.
2.
Brenda këtij kuadri, “Distaptur” zhvilloi një aktivitet të gjerë botues, duke nxjerrë në dritë libra, broshura dhe materiale promovuese që synonin të nxisnin turizmin dhe të formësonin një identitet të ri kulturor për Shqipërinë. Por kontributi më i rëndësishëm i saj, sipas Tagliarinit, ishte botimi i revistës mujore “Drini”, e cila doli në dy versione në gjuhën shqipe dhe në gjuhën italiane me nëntitullin “Buletini mujor i turizmit shqiptar”. Revista u themelua dhe u drejtua nga babai i autorit, dhe përbënte një ndër nismat më ambicioze kulturore të asaj periudhe.
“Drini” kishte si synim kryesor të promovonte Shqipërinë si një destinacion turistik, por në thelb ajo ishte edhe një mjet i fuqishëm propagandistik. Përmes artikujve, fotografive dhe shkrimeve kulturore, revista paraqiste bukuritë natyrore të vendit, trashëgiminë historike dhe etnografike, por gjithashtu theksonte lidhjet “miqësore” dhe “bashkëpunuese” midis Shqipërisë dhe Italisë. Në këtë mënyrë, “Drini” shërbente si një platformë ku ndërthureshin qëllimet estetike, kulturore dhe politike të kohës.
Megjithatë, pavarësisht nga ndikimi ideologjik i kohës, revista “Drini” mbetet një dëshmi me vlerë për zhvillimin e hershëm të kulturës së turizmit në Shqipëri.
Ajo pasqyron një periudhë kur ideja e promovimit të trashëgimisë kombëtare dhe pasurive natyrore filloi të marrë një formë më institucionale, duke i paraprirë nismave të mëvonshme të shtetit shqiptar pas Luftës së Dytë Botërore.
“Distaptur” dhe “Drini” përfaqësojnë një kapitull të veçantë në historinë e kulturës dhe mediave shqiptare. Ato dëshmojnë për një periudhë kur propaganda, kultura dhe turizmi ndërthureshin ngushtë, por gjithashtu edhe për përpjekjet e para për ta vendosur Shqipërinë në hartën kulturore dhe turistike të Europës.
3.
Revista “Drini” një dritare evropiane për kulturën dhe turizmin shqiptar.
Revista “Drini”, organi zyrtar i Drejtorisë së Përgjithshme të Shtypit, Propagandës dhe Turizmit (DGSPT), përfaqësonte një ndër nismat më të rëndësishme kulturore të Shqipërisë gjatë viteve 1940-1943. Ajo ishte ndër të parat revista që synonte ta paraqiste Shqipërinë në arenën evropiane, duke e promovuar në të gjitha aspektet e saj gjeografike, historike, kulturore dhe turistike.
Qëllimi kryesor i “Drinit” ishte zhvillimi i turizmit dhe përhapja e njohurive mbi pasuritë natyrore e shpirtërore të vendit.
Revista trajtonte tema të shumta dhe të larmishme, si
gjeografia,
arkeologjia,
historia,
artizanati,
folklori,
peshkimi,
flora, si edhe alpinizmi.
Kjo shumëllojshmëri tregon përpjekjen për ta paraqitur Shqipërinë si një vend me potencial të madh turistik, të pasur në trashëgimi dhe tradita, por edhe si një pjesë integrale të Europës kulturore.
4.
E botuar në Tiranë nga viti 1940 deri në vitin 1943, revista “Drini” kishte si kryeredaktor Shender Shkupin, një figurë e njohur e shtypit dhe kulturës shqiptare të kohës. Ajo përbënte një platformë bashkëpunimi mes intelektualëve shqiptarë dhe italianë, duke krijuar një dialog kulturor që, pavarësisht ndikimeve politike, pasuroi jetën intelektuale të vendit.
Në faqet e saj u angazhuan shumë studiues, profesorë universitetesh, gazetarë dhe personalitete fetare të njohura.
Ndër bashkëpunëtorët shqiptarë përmenden:
Gjergj Bubani,
At Zef Harapi,
Ernest Koliqi,
Skënder Konica,
Perikli Mborja,
Petraq Pepo,
Stefan Shundi, e të tjerë.
Ndërkohë, bashkëpunëtorët italianë përfshinin një sërë figurash të shquara të kulturës dhe publicistikës së kohës:
Antonio Baldacci,
Luigi Baldini,
Fernando Bernardini,
Gianni Botta,
Sandro Brunori,
Piero Costa,
Daisy De Fornari,
Igino Epicoco,
Piero Ghiglione,
Enrico Giansanti,
Adriano Great,
Emiliano Guidotti,
Mario Lariccia,
Enrico Lombardi,
Nicola Lo Russo,
Attoma Mazzoni Leandro,
Indro Montanelli,
Sestilio Montanelli,
Marco Morosini,
Sandro Pichi,
Luigi Santurini,
Alessandro Serra,
Pellegrino Claudio Sestieri,
Giuseppe Valentini,
Paolo Veronese, dhe të tjerë.
Ky bashkëpunim i gjerë dëshmon për nivelin e lartë intelektual të revistës dhe për synimin e saj për ta vendosur Shqipërinë në një kontekst evropian dhe modern. “Drini” nuk ishte vetëm një buletin turistik, por një organ kulturor dhe propagandistik që synonte të ndërtonte një imazh të ri të Shqipërisë një vend që, ndonëse i vogël dhe tradicional, kishte potencial për t’u zhvilluar dhe për t’u bërë pjesë e rrjedhave të reja të kulturës dhe turizmit në kontinent.
5.
Artikujt e revistës “Drini” trajtonin një gamë të gjerë temash, që përfshinin historinë, artet, trashëgiminë kulturore, vendet turistike dhe peizazhet natyrore të Shqipërisë.
Një vend të veçantë zinin artikujt për Alpet Shqiptare, të cilat paraqiteshin si një mrekulli natyrore e vendit, e pasur me potencial turistik dhe me vlera të jashtëzakonshme etnografike.
Po ashtu, revista botonte studime mbi arkeologjinë, florën lokale dhe madje edhe shkrime për kolonitë shqiptare në Itali, duke theksuar lidhjet historike dhe kulturore mes dy vendeve.
Suksesi i “Drinit” lidhej ngushtë me përfshirjen e bashkëpunëtorëve të shquar nga fusha të ndryshme të dijes dhe kulturës.
Ndër më të njohurit përmenden albanologu i madh At Giuseppe Valentini, alpinisti dhe eksploratori i famshëm Piero Ghiglione, gjeografët Antonio Baldacci dhe Pellegrino Sestieri, si edhe poeti dhe publicisti Adriano, shkrimtari dhe gazetari i njohur italian Indro Montanelli, e shkrimtari i madh shqiptar Ernest Koliqi, figura që me autoritetin e tyre i dhanë revistës një karakter të lartë shkencor dhe kulturor.
Një ndër artikujt më domethënës të botuar në “Drini” ishte ai i gjeografit Antonio Baldacci, me titull “Një park kombëtar në Shqipëri”, botuar më 1 nëntor 1942.
Në këtë shkrim, Baldacci theksonte rëndësinë e mbrojtjes së mjedisit dhe ruajtjes së pasurive natyrore shqiptare, duke bërë thirrje për krijimin e një parku kombëtar shqiptar. Ky artikull mund të konsiderohet si një ndër nismat e para për ndërgjegjësimin mjedisor në vend, shumë përpara se koncepti i “mbrojtjes së natyrës” të merrte formë institucionale në Shqipërinë e pasluftës.
Kështu, revista “Drini” nuk ishte vetëm një mjet promovues i turizmit, por edhe një hapësirë e rëndësishme intelektuale, ku diskutoheshin ide për modernizimin, ruajtjen e trashëgimisë dhe zhvillimin e qëndrueshëm të vendit. Ajo krijoi një vizion të ri për Shqipërinë një vend që duhej njohur, vlerësuar dhe mbrojtur në pasuritë e tij natyrore dhe kulturore.
6.
Veprimtaria artistike dhe botuese e “Distaptur”-it.Përveç revistës “Drini”, enti “Distaptur” zhvilloi edhe një veprimtari të gjerë në fushën e botimeve vizuale dhe artistike, duke nxjerrë në qarkullim kartolina dhe materiale promocionale që kishin për qëllim të promovonin Shqipërinë si destinacion turistik.
Këto materiale, të realizuara me kujdes estetik dhe profesional, shërbenin për të krijuar një imazh të bukur dhe tërheqës të vendit, si për publikun vendas, ashtu edhe për atë të huaj.
Në vitin 1940, Enti i Turizmit publikoi një seri prej njëzet kartolinash në dy versione: bardh e zi dhe me ngjyra.
Këto kartolina paraqisnin peizazhe të mrekullueshme të qyteteve shqiptare, si Gjirokastra, Himara, Korça, Kruja, Shkodra, Tirana dhe Vlora.Autor i këtyre kompozimeve ishte Luigi Xhura, një artist që kishte aftësi të veçanta në pikturimin e peizazheve shqiptare.Një tjetër kontributor i rëndësishëm ishte Fadil Pullumi, i cili u dallua për vizatimin e kostumeve tradicionale shqiptare, veçanërisht atyre të Dibrës dhe të Alpeve Shqiptare.
Ai kishte kryer studimet në Akademinë e Arteve të Bukura në Romë që prej vitit 1931, dhe në vitin 1939 u nderua me Medaljen e Artë për merita artistike nga autoritetet italiane.
Falë punës së tij, imazhi i Shqipërisë u shfaq në mënyrë autentike, me theks në trashëgiminë dhe origjinalitetin kombëtar.
Në këtë veprimtari spikati edhe Luigi Fife, piktor dhe grafist, i diplomuar në Akademinë e Arteve të Brera-s, i cili më vonë punoi në Romë deri në vitin 1943, në rolin e drejtorit artistik të entit.
Punimet e tij ndihmuan në formësimin e një estetike moderne të turizmit shqiptar, duke e kombinuar stilin realist me elemente dekorative tipike të artit italian të kohës.
Botimet e “Distaptur”-it nuk u kufizuan vetëm në kartolina.
Nga 15 mars 1940 deri më 15 mars 1941, në Tiranë, u publikua një botim turistik shumëgjuhësh në italisht, shqip, frëngjisht dhe gjermanisht, me qëllim që të promovonte Shqipërinë në rrafshin ndërkombëtar.
Pas kësaj periudhe, nga mars 1941 deri në vitin 1943, botimi u transformua në revistën-buletin “Turizmi Shqiptar”, e cila doli në dy edicione paralele: një në gjuhën italiane dhe një në gjuhën shqipe.
Ky zhvillim tregon se “Distaptur” evoluoi nga një qendër propagandistike në një institucion të mirëfilltë kulturor dhe artistik, që kontribuoi në ndërtimin e një imazhi të ri për Shqipërinë si vend me tradita, bukuri natyrore dhe potencial turistik evropian.
