Nga Agim Lika Poet, studiues dhe historian
Ka një paradoks të hidhur në jetën e sotme: njeriu që përpiqet të jetë i drejtë, shpesh duket i gabuar; ai që thotë të vërtetën, shpesh bëhet i padëshiruar; ndërsa ai që di të heshtë, të përshtatet dhe të duartrokasë në kohën e duhur, shpesh shpërblehet. Por ky nuk është një paradoks i kohës sonë. Është një plagë e vjetër e shoqërisë njerëzore. Që nga kohët e lashta, shoqëritë kanë pasur një marrëdhënie të vështirë me njerëzit që mendojnë ndryshe, që nuk ecin sipas rrymës dhe që nuk pranojnë ta këmbejnë ndërgjegjen me përfitimin. Turma e do ngjashmërinë, sepse ngjashmëria e qetëson. Njeriu që del nga rreshti e shqetëson, sepse prania e tij i kujton turmës se ekziston edhe një mënyrë tjetër për të jetuar. Dhe pikërisht këtu nis përplasja mes karakterit dhe përshtatjes. Ka njerëz që nuk ta falin faktin se je vetvetja. Jo sepse u ke bërë keq, por sepse nuk arrijnë të të kontrollojnë. Nuk u pëlqen që ke mendimin tënd, që nuk e ndryshon qëndrimin sipas interesit, që nuk e shet të vërtetën për një duartrokitje dhe që nuk e ndryshon fytyrën sipas njerëzve që ke përballë. Njeriu me karakter nuk është gjithmonë i rehatshëm. Ai nuk thotë gjithmonë atë që të tjerët duan të dëgjojnë. Nuk qesh kur nuk ka për të qeshur.
Nuk lavdëron kur nuk ka përse të lavdërojë. Nuk përkulet vetëm sepse dikush ka një post, pushtet apo ndikim. Dhe kjo, në një botë ku servilizmi shpesh maskohet si diplomaci, mund të konsiderohet mangësi. Kur nuk pranon padrejtësinë, të quajnë problematik.Kur thua të vërtetën, të quajnë të ashpër.Kur vendos kufij, të quajnë egoist.Kur nuk servilosesh, të quajnë mendjemadh.Kur nuk bashkohesh me turmën, të quajnë të çuditshëm.Kur nuk hesht përballë hipokrizisë, të quajnë të vështirë. Por pyetja e vërtetë është: A është problem njeriu që nuk pranon të bëhet pjesë e së keqes, apo problemi qëndron te një mjedis që është mësuar ta pranojë të keqen si normalitet? Ka njerëz që e ndërtojnë suksesin mbi punën, dijen, përkushtimin, sakrificën dhe ndershmërinë. Por ka edhe nga ata që e ndërtojnë mbi fasadë. Për ta, servilizmi bëhet mënyrë jetese. Lavdërimi pa sinqeritet bëhet mjet ngjitjeje. Miqësia kthehet në interes. Marrëdhëniet shndërrohen në shkallë. Njerëzit nuk vlerësohen më për atë që janë, por për atë që mund të sjellin. Në një realitet të tillë, njeriu me karakter bëhet i pakëndshëm. Sepse ai nuk pranon të jetë shkallë për askënd dhe nuk kërkon të përdorë të tjerët si shkallë për veten. Ai e di se një sukses i fituar duke humbur veten është, në të vërtetë, një humbje e maskuar si sukses. Çfarë vlere ka një pozicion i lartë, nëse për ta arritur ke shitur dinjitetin? Çfarë vlere ka një emër i madh, nëse pas tij fshihet një ndërgjegje e vogël? Çfarë vlere kanë duartrokitjet, nëse kur mbetesh vetëm me veten nuk të pëlqen njeriu që sheh në pasqyrë? E vërteta nuk është gjithmonë e bukur. Ajo mund të dhembë. Mund të prishë marrëdhënie. Mund të mbyllë dyer. Mund të të lërë përkohësisht vetëm.
Por ka diçka që e vërteta nuk bën: nuk të poshtëron. Njeriu mund të humbasë një mundësi sepse tha “jo”. Mund të humbasë një miqësi sepse refuzoi hipokrizinë. Mund të humbasë një vend sepse nuk pranoi të përkulej. Por, nëse ruan ndërgjegjen, nuk ka humbur gjithçka. Sepse ka humbje që të varfërojnë dhe ka humbje që të pastrojnë. Ndonjëherë një derë që mbyllet për shkak të karakterit tënd është pikërisht dera ku nuk duhej të kishe hyrë. Ndonjëherë nuk është karakteri yt që i shqetëson njerëzit. Është pasqyra që u ofron. Një njeri i drejtë, pa e kërkuar, mund t’i detyrojë të tjerët të shohin atë që përpiqen të fshehin. Sinqeriteti yt mund t’u kujtojë atyre gënjeshtrat e tyre. Pavarësia jote mund t’u kujtojë varësinë e tyre. Dinjiteti yt mund t’u kujtojë kompromiset e tyre. Dhe është gjithmonë më e lehtë të sulmosh pasqyrën sesa të ndryshosh fytyrën. Prandaj, disa njerëz nuk të gjykojnë për atë që ke bërë, por për atë që prania jote u bën të ndiejnë.
PSE NJERËZIT E DREJTË DUKEN “TË DALË MODE”?
Sepse karakteri nuk është modë. Ai nuk përshtatet me sezonin. Nuk bëhet më i vlefshëm sepse duartrokitet dhe nuk bëhet më pak i vlefshëm sepse refuzohet. Sot mund të duket “e zgjuar” të heshtësh. Nesër mund të kuptohet se heshtja jote ishte frikë. Sot mund të duket “e suksesshme” të përkulesh. Nesër mund të kuptohet se ajo që quaje sukses ishte vetëm humbje dinjiteti. Sot mund të duket “e mençur” të ecësh me turmën. Nesër mund të kuptohet se turma nuk kishte gjithmonë të drejtë. Njeriu i drejtë nuk është i dalë mode. Është thjesht më i rrallë. Dhe gjërat e rralla nuk kanë nevojë të bërtasin për t’u dukur. Ka edhe një çmim tjetër të karakterit: vetmia. Jo gjithmonë do të kesh njerëz pranë. Jo gjithmonë do të kuptohesh. Jo gjithmonë do të duartrokitesh. Por vetmia e njeriut që ruan dinjitetin është më e ndershme se shoqëria e atij që duhet të mohojë veten për të qenë pjesë e saj. Ka njerëz të rrethuar nga qindra veta dhe, megjithatë, janë të vetmuar. Ka të tjerë që ecin vetëm dhe nuk ndihen kurrë bosh, sepse kanë bërë paqe me ndërgjegjen e tyre. Nuk është e rëndësishme sa njerëz ke rreth vetes. Rëndësi ka sa prej tyre nuk të kërkojnë të humbasësh veten. Të kesh karakter nuk do të thotë të mendosh se je gjithmonë në të drejtë. Përkundrazi. Njeriu me karakter është ai që ka guximin të thotë: “Gabova.” Ai kërkon falje kur duhet. Ndryshon kur bindet se ka gabuar. Dëgjon kritikën kur ajo është e drejtë. Por nuk e ndryshon ndërgjegjen vetëm për të fituar miratimin e të tjerëve. Karakteri nuk është të mos gabosh. Karakteri është të mos gënjesh veten për gabimin. Koha është gjykatësi më i qetë dhe më i pamëshirshëm. Ajo i zbulon njerëzit. Fasadat bien. Pozitat ndryshojnë. Interesat zhduken. Turmat shpërndahen. Duartrokitjet heshtin. Dhe në fund mbetet vetëm ajo që nuk mund të blihet: emri që ke ndërtuar në ndërgjegjen e njerëzve dhe njeriu që ke mbetur brenda vetes.
Prandaj, mos u tremb nëse nuk të duan të gjithë. Mos u përpiq të bëhesh i pranueshëm për njerëzit që të kërkojnë të tradhtosh veten. Mos e shit të vërtetën për një vend në një tavolinë. Mos e këmbe dinjitetin me një mundësi. Dhe mbi të gjitha, mos e quaj veten të humbur vetëm sepse nuk pranove të luaje një lojë që nuk të përfaqësonte. Ndonjëherë humbja më e madhe është të fitosh atë që dëshiron dhe të humbasësh atë që je. Prandaj, nëse një ditë të quajnë të keq sepse the të vërtetën, mos u ngut të ndryshosh. Nëse të quajnë arrogant sepse nuk u përkule, mos u përkul. Nëse të quajnë të vështirë sepse vendose kufij, mos i fshi kufijtë. Nëse të quajnë “të dalë mode” sepse beson ende te ndershmëria, mos ki turp. Sepse më mirë të jesh i vjetruar në sytë e një kohe që ka harruar vlerat, sesa modern në një kohë që ka harruar ndërgjegjen. Në fund, jeta nuk na pyet sa herë na duartrokitën. Na pyet sa herë qëndruam në këmbë kur ishte më e lehtë të përkuleshim. Nuk na pyet sa njerëz fituam. Na pyet sa herë nuk e humbëm veten për t’i mbajtur ata. Dhe ndoshta kjo është fitorja më e madhe: të kalosh nëpër një botë plot maska dhe të dalësh prej saj me fytyrën tënde. Sepse fama kalon. Pasuria ndryshon duar. Pozitat mbarojnë. Turmat harrojnë. Por karakteri mbetet. Dhe kur gjithçka tjetër të jetë zhdukur, do të mbetet vetëm një pyetje: A jetove sipas asaj që besoje, apo sipas asaj që të kërkuan të tjerët? Nëse përgjigjja është e para, atëherë edhe nëse nuk të duartrokitën të gjithë, ke fituar. Sepse njeriu që nuk e humb veten, nuk mund të quhet kurrë i humbur.
