Prof. Asoc. Dr. Bernard Zotaj
Në historinë e lavdishme të rezistencës shqiptare gjatë Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare, shumë ngjarje janë shënuar si shembuj të guximit dhe të sakrificës për atdheun. Një prej tyre, e veçantë dhe e dhimbshme, është ajo që ndodhi më 6 dhjetor 1943, në fshatin Gostivisht të Kolonjës, në kishën e Shën Thanasit. Aty u shënua një nga aktet më të egra të Ballit Kombëtar në zonë, ku u pushkatuan tetë burra të thjeshtë, prindër dhe vëllezër të partizanëve, vetëm për faktin se kishin bijtë e tyre partizanë në luftë për çlirimin e vendit. Kjo masakër, e njohur si Masakra e Kishës së Shën Thanasit, mbetet një faqe e dhimbshme, por edhe një dëshmi e qëndresës së popullit kolonjar dhe patriotizmit të palëkundur të banorëve të thjeshtë.
Gostivishti në flakën e qëndresës
Fshati Gostivisht, i vendosur në luginën e Kolonjës, u bë një qendër e rëndësishme e rezistencës antifashiste. Qytetarët e thjeshtë, punëtorë, bujq dhe mërgimtarë të kthyer nga vendet e largëta, shndërruan shtëpitë e tyre në strehë për ilegalët dhe për partizanët. Në çdo cep të fshatit, familjet bashkëpunonin për shpërndarjen e trakteve, për mbledhjen e ushqimeve dhe për sigurinë e luftëtarëve. Edhe ata që dukeshin të heshtur në sipërfaqe, fshehnin guxim dhe vendosmëri të jashtëzakonshme për mbrojtjen e atdheut.
Në këtë atmosferë rezistence, çdo ditë ishte një sfidë e re. Forcat e Ballit Kombëtar, të ndihmuara nga tradhëtarë lokalë dhe elementë kolaboracionistë, ushtronin presion mbi popullin, duke shfrytëzuar çdo mundësi për të izoluar dhe frikësuar ata që përkrahnin partizanët. Fshatarët, megjithatë, nuk u dorëzuan. Ata dinin se çdo sakrificë ishte një hap drejt lirisë dhe se guximi i tyre do të kujtohej nga brezat e ardhshëm.
Tradhtia që erdhi si goditje
Më 6 dhjetor 1943, një mëngjes i ftohtë dimëror solli tragjedinë e padëshiruar. Forcat balliste rrethuan fshatin dhe arrestuan tetë individë të njohur për ndihmën që u jepnin partizanëve. Të gjithë u mbyllën me dhunë brenda kishës së Shën Thanasit. Ajo kishë, që për breza kishte qenë strehë lutjeje dhe paqeje, u shndërrua në një vend dhune dhe terrori.
Prindërit dhe vëllezërit e partizanëve, lidhur me duar, shikonin njëri-tjetrin me frikë dhe dhembje, por edhe me krenari të palëkundur. Ata e dinin se fundi ishte i pashmangshëm, por asnjëri nuk u përkul. Mbi fytyrat e tyre dukeshin shenjat e viteve të punës dhe të vuajtjeve, por edhe guximi i brendshëm që e ruanin për vendin. Kjo ishte një qasje e vetëdijshme për të nderuar idealin e fëmijëve dhe të bashkëluftëtarëve të tyre.
Tetë martirët
Ekzekutimi ishte i shpejtë dhe i pamëshirshëm. Forcat balliste nuk kursyen asnjë prej tyre. Teksa u pushkatuan, kishën e mbushte heshtja e rëndë e banorëve dhe erërat e dimrit që tundnin derën e drunjtë. Një imazh i përjetshëm: tetë burrat e thjeshtë, të rreshtuar, të lidhur, të qetë në dinjitetin e tyre, të përgatitur për të paguar çmimin më të lartë për çlirimin e atdheut.
Të vrarët ishin: Cale Stillo Gjergo (1885-1943) – një murator dhe bujk i thjeshtë, baba i dy partizanëve, Ropit dhe Stillos. Edhe në moshë të madhe, ai mbeti shtyllë e qëndresës. Josif Kostandin Prifti (1916-1943) – aktivist i palodhur, shpërndante materiale luftarakë dhe trakte propagandistike, duke refuzuar uniformën e milicisë së pushtuesit. Mina Jani Dine (1921-1943) – sekretar i rinisë, pjesëmarrës aktiv në aksione, shoqëronte luftëtarë dhe organizonte ndihma për partizanët. Ogli Josif Gjergo (1895-1943) – patrioti i paepur, babai i një dëshmori të LANÇ-it dhe i një partizani tjetër, aktiv në ndihmën për luftëtarët. Pelin Nastas Xhuli (1883-1943) – burrë i thjeshtë dhe i urtë, përhapës i idesë kombëtare, baba i një partizani të hershëm. Serafin Lazi Gjergo (1921-1943) – ndërlidhës i çetës territoriale, shpërndante materiale dhe ndihma, duke siguruar funksionimin e veprimtarive ilegale. Todi Mihal Gjergo (1911-1943) – refuzoi të vishej milic dhe mbeti një veprimtar i palodhur deri në fund. Vasil Jani Nanushi (1886-1943) – atdhetar i lindur, baba i dy partizanëve, i angazhuar për mbështetjen e vazhdueshme të luftës në fshat. Vasil Thanas Dine (1876-1943) – atdhetar, baba partizani dhe shtëpi bazë e luftës, mbështetje e vijueshme e luftës partizane.
Çdo emër përfaqëson sakrificën e pafund të një familjeje dhe të një komuniteti të tërë, të gatshëm të sakrifikonte gjithçka për lirinë e Shqipërisë.
Kujtesa dhe nderimi
Pas luftës, të gjithë tetë, u shpallën Dëshmorë të Atdheut dhe u prehen në Varrezat e Dëshmorëve në Ersekë. Masakra e kishës së Shën Thanasit nuk është vetëm një histori dhimbjeje, por edhe një shembull i qëndresës dhe i guximit. Ajo tregon se sakrifica familjare, lidhja e ngushtë me idealin kombëtar dhe mbështetja e partizanëve janë vlera të pavdekshme.
Ngjarja mbetet një kujtesë e gjallë e një populli që nuk u përkul, që ruajti dinjitetin dhe moralin edhe në momentet më të errëta, dhe që e mbajti gjallë shpresën për çlirimin e vendit. Emrat e tetë dëshmorëve jetojnë ende në kujtesën e breznive dhe shërbejnë si shembull frymëzimi për çdo shqiptar që e do atdheun.
