Poezi me idenë sublime të lirisë dhe Pavarësisë së Kosovës
Nga : Isak A H M E T I
——————————
I.Në vend të hyrjes
——————————
Që në fillim të këtij shkrimi le të theksojmë se fjalimi historik i Hydajet Hysenit në sheshin qëndror të Kryeqytetit të Kosovës në Prishtinë është njëra nga kryengjarjet e demostratave të mëdha jo vetëm të vitit 1981.Prandaj jo rastësisht Hydajet Hyseni është quajtur megafoni historik i popullit shqiptar(Khs.EPOKA E RE ,1 prill 2021)…
II.Paraverë në katër pamje
——————————————
Kështu titullohet libri me poezi i Hydajet Hysenit , që shqipton idenë sublime të Lirisë dhe Pavarësisë të Kosovës.
Librin në fjalë e ka botuar LSHK, Prishtinë,2006 ,fq.535.
Redaktor:Agim Vinca
Për botuesin
Adem Demaçi
Është ky një libër me vlera shumështresore dhe i veçantë edhe për faktin se i përket Letërsisë nga burgu që është shumë e veçantë dhe kapitull me vete në letërsinë shqipe(Khs.Bajram.Kosumi :Letërsia nga burgu-kapitull më vete në letërsinë shqipe , Shkup, 2022) .
Për këtë libër ( të cilin autori ma ka dhuruar me dedikim të veçantë për çka e falenderoj publikisht nga zemra!),
pothuaj se menjëherë pas botimit dhe leximit , kam shkruar dhe botuar një shkrim kritik-vlerësues afirmativ(Zëri , 10 nëntor 2007, fq.39).
Sërish iu ktheva këtij libri edhe për faktin se, siç e kam thënë edhe te shkrimi im i parë për këtë libër, përmban në vete idenë sublime të Lirisë dhe Pavarësisë të Kosovës!
Këtë poeti e ka shpreh më se miri te poezia emblematike me titull:
RROFTË
————–
KOSOVA -REPUBLIKË
———————————-
U ngrit në këmbë biri i Kosovës ,
Mitralozit iu hodh në grykë
Ngriti zërin , i foli botës :
Rroftë Kosova – Republikë!
Hapi gjoksin para tankut,
Duke thirrur s’kemi frikë ,
Tundi grushtin aeroplanit :
Rroftë Kosova -Republikë.
E burgosën , e torturuan,
E thanë:Kurrë s’ do të shohësh dritë;
Ai thirri përsëri :
Rroftë Kosova-Republikë
…
Edhe trupin e dërmuar ,
Copa , copë t’ia bëjnë me thikë,
Në zemër të tij do të gjejnë të shkruar:
Rroftë Kosova-Republikë !
(1981 )…
III.Pak biografi për autorin
——————————————
Hydajet Hyseni-Kaloshi u lind me 10 mars 1954 , në Përlepnicë të Gjilanit.Ka studiuar Gazetari dhe Diplomaci në Universitetin e Prishtinës.Ka punuar gazetar i “Rilindjes ” dhe më vonë redaktor dhe kryeredaktor i gazetës”Bujku”.
Ka qenë pjesë e Levizjes së fshehtë çlirimtare të kohës dhe i shtypit ilegal.
Për shumë vite ka qenë i burgosur politik.Pas lirimit nga burgu nuk e ka reshtur veprimtarinë politike në levizjen e fshehtë të LPK-së dhe njëkohësisht ka qenë i angazhuar në alternativën politike dhe në Këshillin për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive të.Njeriut.
Aktualisht është kryesues i Këshillit të Përgjithdhëm të LVV, drejtor në Shoqatën e ish të burgosurve politikë , është amëtar i këshillit global të Federatës për Paqe Universale .
Gjithashtu Hydajet Hyseni është edhe autor dhe bashkautor i një sërë botimesh letrare e publicistike ,edhe i librit me poezi:
PARAVERË NË KATËR PAMJE ,
————————————————
të cilin këtu po e marrim në rishqyrtim.
IV.Paraverë në katër pamje -libër i jetës …
————————————————————–
Libri të cilin po e marrim në rishqgyrtim është libër i jetës së poetit për të cilin , siç shkruan Agim Vinca , në cilësinë e redaktororit , është nga ai lloj librash që mund të quhen libra të jetës.Ç ‘është e vërteta ,autori ,në hartimin e tij ,ka punuar një jetë të tërë dhe në të ka futur mjeshtrisht e në mënyrë të përkrye poetike gjithë jetën e tij dhe të brezit të vet dhe pse jo edhe të popullit të cilit i takon(fq.531).Edhe fëmijërinë , edhe djalërinë , edhe inkuadrimin në levizjen ilegale , edhe burgun, edhe gjykimin edhe lirimin nga burgu.Ëndrrat , dëshirat , idealet, sakrificat , njerëzit , rrethanat.Ashtu siç kanë qenë dhe ashtu siç i ka parë e përjetuar autori.Është ky një libër ku ka dominuar ideja sublime e Lirisë dhe Pavarësisë së Kosovës.
V.Struktura e librit
—————————–
Libri : Paraverë në katër pamje përbëhet nga katër pamje:
I.Pamja e parë 81 GRI,
II.Pamja e dytë 81 GRI,
III.Pamja e tretë 81GRI,
IV.Pamja e katërt 81 GRI.
Ky libër ,ku janë përfshirë mbi 300 poezi , dhe 81 vizatime që i japin një sharm të veçantë librit në fjalë , ka një strukturë të saktë , të veçantë , interesante , origjinale.Rrallë ndonjë vepër e letërsisë së sotme shqipe ka strukturë aq të saktë sa Paravnerë në katër pamje e Hydajet Hysenit.Poezia e këtij libri që ngjan si një poemë e gjatë në vazhdime , mbështetet në vlerën simbolike të numrave (vitit 81).
Librit në fjalë , në vend të parathënies i prin poezia :TI MË ERDHE KËNGA IME ,
——————————————
që fillon me këto vargje shumë domëthënëse dhe kuptimplote ,citojmë:
“Ti më erdhe papandehur ,
Kënga ime e pranguar ;
Njëzet vjet nuk jemi pjekur,
Njëzet shekuj të kam kërkuar.
Mezi të njoha kënga ime ,
Zhubrosur , zverdhur ,pak demode;
E hutuar kur m’i sheh thinjat
Dhe kollaren time të re”(fq.7).Është ky
tekst letrar- poetik pashmangshmërisht me karakter eksplorues do thoshte Eko.
Kjo poezi , që ka një kuptim dhe domëthënie të veçantë e me peshë, ka në fund edhe vizatimin :Refleks (1986)Nish .
Librin në fjalë autori e ka shoqëruar edhe me 81 vizatime(grafika) me të cilat vetëm sa e përplotëson dhe forcon idenë kryesore por edhe simbolikën e numrit 81.(Më gjërësisht për këtë libër shih:Isak Ahmeti,Poezi me idenë sublime …Zëri ,10 nëntor 2007 ,fq.39).Kjo sipas këndvështrimit tim është mbase si refleks i largët i simbolikës së numrave që e hasim jo vetëm në Bibël por edhe te Komedia Hyjnore e Dantes.Por te libri i H.Hysenit struktura bazë është numri 81.Por edhe numri katër( katër pamje) numër simbolik biblik , Katër Ungjij ,që flasin për Jezu Ktishtin , e këtu ,tek libri në shqyrtim , flasin për poetin , për shqiptarin me Ktyqin e Golgotës për Lirinë.e Kosovës.Ndërsa numri 81 këtu shpreh simbolikën filozofike , politike e kombëtare të Pranverës 1981.Ndërsa fjala PARAVERË , si sinonim i pranverës , këtu shndërrohet në metaforë të përkryer poetike për të shënuar pranverën e vitit 1981.
VI.Në përmbyllje
—————————
Krejt në fund të këtij shkrimi le të ritheksojmë edhe njëherë se poeti dhe veprimtari i dëvotshëm i çështjes kombëtare , bashkë me poetët e brezit të tij siç janë:Bajram Kosumi , Merxhan Abdyli etj.kanë krijuar një letërsi me vlerë që, sipas poetit dhe studiuesit , Bajram Kosumi , është vlerësuar si kapitull më vete në letërsinë shqiptare( Krhs.Bajram Kosumi,vep.e cit.).
