Analizë libri
Nga Çano Nora
Poezia ” Më përqafojnë kaltërsitë” e poetit sarandiot Panajot Boli,nga libri me të njëjtin titull ,është një udhëtim i ndjerë poetik në hapësirat e kujtesës ,mitit dhe identitetit .Kaltërsia ,e pranishme si leitmotiv ,nuk është thjeshtë një ngjyrë ,por një gjëndje shpirtërore ,një kod estetik që bashkon qiellin ,lumin dhe detin në një tërësi simbolike.
Ajo që më çudit kur isha i vogël,ishte qielli.
Nuk i gjeja as fillimin e as fundin.
Varrte një llampë në qafë,hajmali si unë,
Të dukej më i bukur
Dhe ishte i kaltër…i kaltër.
Lumi,ka dhe ai shpirt si njerëzit,
Më thoshte gjyshi,
Veçse nuk fle,ecën e i këndon gurgullimës.
I ktheva fytyrën Bistricës sime,e pashë,më buzëqeshi
Dhe ishte e kaltër…e kaltër.
Që në vargjet e para ,poeti na kthen në fëmijëri ,aty ku çudia për botën lind nga pafundësia e qiellit.Qielli pa fillim e pa fund bëhet metaforë e ëndrrës së hershme ,e pafajësisë dhe e kërkimit ekzistencial.Kaltërsia këtu është mister ,bukuri dhe premtim ,një hapësirë që e përqafon njeriun pa kushte.
Në figurën e lumit Bistricë ,poezia fiton dimension njerëzor.Lumi ka “shpirt” ,nuk fle ,po ecën dhe këndon,është një personifikim që e shndërron natyrën në bashkëbiseduese të poetit.
Thyerja e ” fytyrës ” së lumit dhe buzëqeshja e tij e kaltër janë imazhe delikate që shprehin mardhënie intime te njeriut me vendlindjen ,ku çdo element natyror mbart ndjenjë dhe kujtesë.Kërkimi i nereiadave dhe shfaqja e detit Jon e çojnë poezinë në një hapësirë mitike dhe universale.Deti flet,puth, vallëzon ,duke u bërë kulmi i kësaj simfonie kaltërsie.Këtu kaltërsia nuk është më vetëm ngjyrë,por identitet ,frymëzim dhe dashuri.Deti Jon shfaqet si një qënie e gjallë ,që përqafon poetin dhe i jep atij
ndjesinë e përkatësisë .Forca e kësaj poezie qëndron në thjeshtësinë e saj të ndërtuar me imazhe gjuhe të natyrshme dhe me emocione.Pano Boli arrin të krijojë një poezi ku natyra ,kujtesa dhe miti shkrihen në një të vetme,duke e bërë kaltërsinë simbol të shpirtit ,të rrënjëve dhe të dashurisë për vëndin.”Më përqafojnë kaltërsitë” është një poezi që nuk lexohet vetëm,por përjetohet si një përqafim i qiellit ,i lumit dhe i detit mbi shpirtin e lexuesit.
Le të kujtojmë vargjet e poezisë”Ti më vije në mëngjes”
Në mëngjeset dritëlara të majit
Ku gjumi pikonte mjaltë
Thëllëzat i’a mbanin me iso që ndajnatë
E në pentagramin e qepallave shkruanin serenatë.
Seç belbëzonin përgjumësh buzët
Si bletët që kërkonin nektar
Ti vije si zanë që ikte ndaj të gdhirë,
Me një puthje ëndërr të etur
Si oazë në shkretëtirë.
” Kjo poezi është një miniaturë delikate e zgjimit shpirtëror ,ku mëngjesi i majit shndërrohet në një hapësirë ndijimore të mbushur me dritë ,tingull dhe prekje.Imazhi i “gjumi që pikonte mjaltë” krijon menjëherë një ndjesi ëmbëlsie ,ndërsa isoja e thëllëzave e lidh natyrën me traditën,duke i dhënë vargut një frymë intime e njëkohësisht kolektive.Shprehja ” pentagram I qepallave ” është metaforë e gjetur bukur ,ku ëndrra,muzika dhe dashuria në një akt krijimi të brendshëm.Dashuria nuk vjen me zhurmë ,por si e përkohëshme ,e brishtë,por thellësisht e ndjerë.Puthja si”oazë në shkretëtirë” përmbyll poezinë me një kontrast të fuqishëm : mungesë dhe shpëtim ,etje dhe shuarje.Në tërësi poezia rrjedh me një gjuhë të kuptueshme ,figurative ,ku ndjenja dashurore përjetohet si çast i shenjtë mëngjesi ,i heshtur ,i ngrohtë dhe i paharrueshëm.
“Të pres me një degëz borziloku”.
Sa shumë u lodha me pritjen në prehër
Poshtë pjegullës hijerëndë të vesuar,
Me dallëndyshen që më ndjek nga foleja
Dhe stolin e shkretë dalë boje të stresuar.
Kjo poezi ndërtohet mbi një pritje të dhimbshme njëkohësisht, ku koha nuk matet me orë ,por me një frymëmarrje shprese. “Pritja në prehër” është një figurë tepër njerëzore ,intime,që i jep vargut ngrohtësi dhe ndjenjë përkushtimi ,ndërsa mjegulla ” hijerëndë e vesuar” përçon peshën e mallëngjimit dhe pasigurisë.
Dallëndyshja,simbol i kthimit dhe besnikërisë qëndron pranë subjektit lirik .si një shenjë shprese ,në kontrast me ” stolin e shkretë të dalë boje” i cili personifikon lodhjen e pritjes dhe kalimin e kohës.Ky dinamizëm mes shpresës dhe raskapitjes e pasuron emocionalisht poezinë.Në strofën e dytë ,puthja dhe mbështetja e kokës në kraharor e zbusin gjithë ankthin e pritjes.Premtimi i ardhjes shndërrohet në një besim më shumë ,ndërsa degëza e borzilokut ,simbol i bekimit dhe dashurisë ,e ngre pritjen në një rit thuajse të shenjtë.Mbyllja me”vesë dashurie” është e brishtë dhe poetike ,duke e lënë lexuesin me ndjesi se dashuria ,edhe kur vonon ,vjen gjithmonë e freskët dhe e gjallë.
Te poezia “Erdhi Saranda në klasën time”
Nxënësja ime me sytë blu,ngjyrë Joni
Sarandën ma solli prej krahu në klasë,
Në një kornizë eseje të qëndisur bukur,
Me buzët e vajzës së valëve të na flasë.
Kemi të bëjmë me vargje të ndjera dhe shumë figurative ,ku klasa shndërrohet në hapsirë detare përmes imagjinatës krijuese të nxënëses.Saranda nuk vjen si vënd gjeografik ,por si përjetim estetik:sytë blu, ngjyrë Joni” ,janë porta hyrëse e detit në klasë ,ndërsa eseja e qëndisur bukur bëhet kornizë arti.Metamorfoza e mjedisit ( muret e kaltra ,llampa -diell, zërat – valë ) tregon fuqinë e fjalës së shkruar ,realitetin ,për ta zbukuruar dhe për ta bërë frymëzim.
Nxënësja – flutur ,është simbol i pafajësisë ,ndërsa mësuesi shfaqet si dëshmitar i këtij mrekullimi të heshtur.Poezia përcjell dashuri për nxënësin ,për detin dhe për artin,duke e bërë klasën një hapësirë ku imagjinata noton lirshëm.
Te poezia me titull”E dua këtë ngjyrë më tha vjeshta”,vargjet shndërrohen në një qënie që flet,që dhuron dhe zgjon mall.
Vjeshta më dha një xhaketë të verdhë të vesh,
Këtë ngjyrë dua unë,më tha,e ma hedh në krahë,
Kujtimet si gjethe u bënë,filluan të zverdhen,
E çukitin të druajtura në shpirtin tim me radhë.
Kjo poezi ndërtohet mbi personifikimin e vjeshtës ,e cila vjen si një mike e heshtur ,por bujare që i dhuron poetit jo vetëm një ” xhaketë të verdhë” por edhe peshën e kujtimeve që lë pas kjo stinë e begatë.Ngjyra e verdhë nuk është thjesht një stinë ,por simbol i zbehjes së kohës ,i pjekurisë shpirtërore dhe i mallëngjimit të këndshëm që shoqëron njeriun kur kthehet pas.Kujtimet,të krahasuara me gjethet që zverdhen “çukitin” me drojë ,duke krijuar një ritëm të brëndshëm nostalgjie .Flladi i hirtë dhe aromat dehëse përforcojnë ndjesinë e trishtimit ,jo si dhimbje ,por si përqafim i kohës që ikën.Kulmi emocional arrihet me figurën e Arifit dhe mollës së kuqe ,një detaj i thjeshtë ,por tepër domethënës.Kjo skenë sjell mardhënien mësues – nxënës .në dimensionin njerëzor,ku mirënjohja dhe pafajësia mbeten kujtime të pashlyeshme .Molla e kuqe bëhet simbol i dashurisë dhe respektit që i reziston viteve dhe stinëve.Kjo poezi është një meditim mbi kohën ,kujtesën dhe lidhjet njerëzore ,ku vjeshta nuk është fund ,por një ngjyrë që mëson të duash edhe zbehjen .
“Më përqafojnë kaltërsitë” mbyllet si një det në muzg ,pa zhurmë ,por që mbetet gjatë në shpirt.Kaltërsitë e këtij libri nuk janë vetëm ngjyra qielli apo uji ,por hapësira të brëndëshme ,ku kujtimet,dashuria dhe malli gjejnë strehë.Çdo poezi është një përqafim i heshtur ,një ndalesë mes asaj që ka qenë dhe asaj që vazhdon të jetojë brenda nesh.Ky libër dëshmon se poezia nuk ka nevojë të bërtas për t’u ndier .Nëpër vargje kalojnë njerëz të zakonshëm ,stinë,vënde ,të cilat falë fjalës poetike ,marrin kuptim dhe jetojnë për kohë të gjatë.
Autori na kujton se kaltërsia është edhe shpresë ,edhe plagë e shëruar ngadalë. Në fund lexuesi mbetet me ndjesinë se nuk ka mbyllur një libër,por ka lënë pas një bisedë intime ,që vazhdon të kumbojë,sepse kaltërsitë ,ashtu si poezia e vërtetë ,nuk mbarojnë në faqen e fundit ,ato përqafojnë dhe pasi libri mbyllet.
